Najaarsgroenten zaaien: wat kan nog in september en oktober?

Ja, in het najaar kun je nog verschillende groenten zaaien en planten, vooral spinazie, veldsla, winterpostelein, rucola, wintersla, snijbiet, radijs, palmkool, winterwortel, knoflook en winterui. In september zijn er nog relatief veel mogelijkheden; in oktober wordt de keuze kleiner en zijn de weersomstandigheden bepalend.

Bij koudere temperaturen kan het zaad langzamer kiemen of pas in het voorjaar opkomen. Met bescherming tegen vorst, wind en slagregen kun je het teeltseizoen verlengen en wordt de kans op een winteroogst groter.

Waarom nog groenten zaaien in het najaar?

Najaarszaai is het zaaien van zaden gedurende de herfstmaanden, meestal tussen eind augustus en november. Waar de meeste tuinliefhebbers pas in de lente aan de slag gaan met zaadjes en jonge planten, benut je bij najaarszaai de natuurlijke omstandigheden van het najaar om gewassen, bloemen of een gazon een vroege start te geven.

In de natuur vallen zaden van bloemen en planten aan het einde van de zomer spontaan op de grond. Ze overwinteren in de bodem en kiemen op het perfecte moment. Door in het najaar te zaaien, volg je simpelweg het ritme van de natuur.

De bodem bevat na een warme zomer nog veel restwarmte, terwijl de luchtvochtigheid stijgt en er regelmatig neerslag valt. Dit creëert ideale kiemomstandigheden. Een warme zomer zorgt in de herfst voor een warme ondergrond, wat gunstig is voor de verdere groei en ontwikkeling van plantenwortels.

Je kunt veel meer uit jouw moestuin halen als je ook na juni nog zaait en plant. Bovendien heeft het ook heel wat voordelen: Je kunt jouw grond beter benutten. Deze hoeft echt niet te rusten.

• Sterker wortelstelsel: Planten die in de herfst kiemen, gebruiken de koelere maanden om een diep en stevig wortelstelsel aan te maken voordat de zomerhitte toeslaat.
• Snellere vroege oogst: Wintergroenten en vroege bloeiers geven in het vroege voorjaar al resultaat, weken voordat de voorjaarszaai überhaupt opkomt.
• Minder droogtestress: De temperaturen zijn lager en de bodem blijft door herfst neerslag vaak langer vochtig, waardoor je minder vaak zelf water hoeft te geven.
• De planten zullen in het volgend voorjaar een voorsprong hebben, waardoor ze beter ontwikkelen en een rijkere oogst geven.
• Groenten kunnen tijdens een koele herfst langer op het veld bewaard worden. Zo kan je op verschillende momenten oogsten.
• In een bedekte bodem nemen het bodemleven en de bodemvruchtbaarheid toe, in een blote grond nemen ze af.

Najaarszaai of voorjaarszaai?

Geen van beide is absoluut beter, want het hangt af van het type gewas. Warmteliefhebbers zoals tomaten, paprika’s en courgettes vereisen de lentezon en kun je pas in het voorjaar zaaien.

Voor winterharde groenten, zoals spinazie, veldsla en boerenkool, tweejarige bloemen en het inzaaien van een gazon kan najaarszaai juist een groot voordeel bieden. Door de natuurlijke neerslag hoef je vaak minder water te geven, terwijl de planten de tijd krijgen om zich voor te bereiden op het voorjaar.

Wanneer kun je in het najaar zaaien?

Timing is cruciaal bij najaarszaai. Je wilt dat het zaad genoeg warmte krijgt om te kiemen en eventueel een klein wortelstelsel te vormen, maar het gewas moet niet te ver ontwikkeld zijn voordat de eerste strenge vorst invalt.

De beste periode voor najaarszaai verschilt per gewas. Voor veel soorten zijn september en begin oktober geschikt, terwijl sommige soorten al vanaf eind augustus kunnen worden gezaaid en andere juist later in het najaar.

Let bij het bepalen van het juiste moment vooral op de aanbevolen zaaitijd van het gewas en de weersomstandigheden. De bodem moet nog voldoende warm en vochtig zijn om het zaad te laten kiemen.

Te vroeg of te laat zaaien

• Te vroeg, in juli of begin augustus: De bodem kan te droog zijn en de felle zomerzon kan jonge kiemplanten verbranden.
• Te laat, eind oktober of november: De bodem is te veel afgekoeld, waardoor zaden niet meer kiemen. Ze blijven in de natte grond liggen en riskeren te schimmelen of te rotten.

Bij het bepalen van het juiste moment kijk je dus voornamelijk naar de bodemtemperatuur en de weersverwachting. Zorg ervoor dat de grond nog niet te ver is afgekoeld en zaai bij voorkeur vlak voor een periode met milde herfst regen, zodat de bodem op natuurlijke wijze vochtig blijft.

Houd daarnaast de nachttemperaturen goed in de gaten, want een plotselinge nachtvorst kan jonge en net gekiemde zaailingen beschadigen. De uiterste data in onderstaande tabel zijn gebaseerd op een normaal najaar. Een zachte winter kan daar nog veel oogsttijd aan toevoegen.

Welke groenten kun je in september zaaien?

In september is de temperatuur nog relatief zacht. De zomer loopt op z’n einde, maar je geniet vaak nog van heerlijk warm weer.

Je kan nog best veel groenten zaaien in september, zelfs in volle grond in je moestuin. Geschikte soorten zijn spinazie, veldsla, kropsla, erwten, boerenkool, bladchichorei, rucola, radijs, tuinkers, winterpostelein, kervel en peterselie.

De eerste helft van september kan je nog sla en radijs zaaien. Ik zaai ook nog altijd wat peultjes en sugarsnaps. Die kunnen heel goed tegen de kou dus met een beetje mazzel lukt dat.

Het blijft natuurlijk een gok en als het lukt is de oogst wel veel minder dan in het voorjaar. Sommige tuincentra verkopen tot begin september kleine slaplantjes. Dan kan je natuurlijk al vrij oogsten.

Welke groenten kun je in oktober zaaien?

Begin oktober geniet je met een beetje geluk nog van een zachte nazomer. Maar je merkt dat het weer al wat meer grillen vertoont.

Je kan nog heel wat groenten zaaien en planten in oktober. Sommige groenten zoals spinazie, veldsla en winterpostelein, kan je nog buiten zetten in je moestuin.

In oktober kun je nog spinazie, veldsla, winterpostelein, wintersla, radijs, palmkool, snijandijvie, snijsla, snijbiet, witte kool, savooi kool en bloemkool voor de weeuwenteelt zaaien of planten.

Officieel kan je in oktober bijna niets meer zaaien: in de Makkelijke Moestuin app staan nog maar een paar soorten. Maar regeltjes en tabellen, daar houdt het weer zich al jaren niet meer aan.

Ik blijf dus vrolijk zaaien. Niet alles natuurlijk, maar wel de groentes die nog in de maand september konden. Voornamelijk voor de fun, en ook omdat het zo maar weer prachtig weer kan worden.

Als je nog allerlei groentes wilt zaaien en oogsten dan moet ik je helaas teleurstellen: voor de meeste groentes is het te laat. Maar wie niet waagt wie niet wint en je kan het altijd proberen.

Bijna alles wat je pas in oktober zaait komt niet meer op. Bijna alles. Alleen met spinazie en veldsla kan je het geluk hebben dat ze nog opkomen.

Het is sowieso een goed idee om deze twee groentes te zaaien. Zelfs als het lijkt of er niets gebeurd kan je waarschijnlijk al in februari en maart volop oogsten!

Welke groenten kun je in november en december zaaien?

In de maand november is het weer vaak al een beetje guurder. Knoflook en winterui kan je nog in je moestuin zaaien, maar de meeste gewassen hebben de bescherming van een serre nodig.

In november kun je spinazie, sla, winterui, tuinbonen, doperwten, knoflook, pepers en vroege wortel zaaien, bij voorkeur onder beschutting wanneer de omstandigheden buiten ongunstig zijn.

De tijd om in je moestuin te zaaien is in december echt wel voorbij. In december zijn de omstandigheden om groenten te kweken niet ideaal.

In je serre heb je nog wel enkele opties. Groenten die je in december onder beschutting kunt zaaien zijn spinazie, vroege wortel en knoflook.

De beste groenten voor de najaarsteelt

Spinazie

Spinazie overleeft vorst en winterse buien, waardoor je kunt oogsten in de herfst en de winter. Vanaf maart volgt dan nog vers nieuw blad.

Spinazie kun je telen in de vollegrond, een pot of een onverwarmde kas. Zaai begin september binnen in potjes om de zaailingen een goede start te geven en te beschermen tegen naaktslakken.

Bedek ze na het uitplanten met een net om duiven op afstand te houden. Bescherm de planten vanaf oktober met een stolp of kweek ze in een onverwarmde kas.

Spinazievariëteiten

• ‘Medania’ heeft dicht, donkergroen blad.
• ‘Early Prickly Seeded’ groeit na een koude winter terug.
• ‘Giant Winter’ kan goed tegen kou.
• ‘Samish’ kan tegen meeldauw.
• ‘Apollo’ kan ook goed tegen meeldauw.

Veldsla

Veldsla is een van de betrouwbaarste groenten voor de late herfst. Plant sla 4 tot 8 weken voor de eerst vorst.

Bescherm je plantjes goed tegen diepe vorst, anders zullen ze doodgaan, tenzij je ze bedekt. Veldsla kan in de vollegrond, in een pot of onder beschutting groeien.

Winterpostelein

Winterpostelein komt nu prima op. Net als rucola, kunnen de oosterse slasoorten mibuna en mizuna ook goed tegen de kou.

Snijbiet, wintersla, pluksla Azië en winterpostelein zijn geschikt om nog laat in het seizoen te zaaien, vooral wanneer de bodem nog voldoende warm is of wanneer je bescherming gebruikt.

Bedenk wel dat, zelfs als het allemaal opkomt, de plantjes nog maar langzaam groeien. De dagen worden immers steeds korter.

Rucola

Rucola kan wel wat vorst verdragen, mits de planten groot en sterk genoeg zijn. Je kunt de pittige blaadjes de hele herfst en winter plukken.

Soms komt er ook nog nieuwe groei in de lente. Rucola groeit in de vollegrond, een pot of een onverwarmde kas.

Zaai rucola eind augustus of begin september om in de herfst en winter te oogsten. Wilde rucola moet begin augustus worden gezaaid om te overwinteren.

Geef de planten meer ruimte dan je in de zomer zou doen: te weinig ruimte maakt ze minder winterhard. Bescherm tegen konijnen en nat weer met stolpen of kweek in een kas.

Oosterse bladgroenten

Deze snelgroeiende bladgewassen verdragen koele, natte omstandigheden en geven oogst in de herfst en het volgende voorjaar.

Nu is een goede tijd om ze te zaaien, want ze ontkiemen het best als het warm is. Houd ze daarna vochtig en niet te warm, zodat ze niet doorschieten.

Oosterse bladgroenten groeien in de vollegrond, een pot of een onverwarmde kas. Zaai in augustus of september rechtstreeks in de vollegrond.

Of, als het een natte zomer was, in potjes om naaktslakken weg te houden bij de zaailingen. Bescherm de planten met een stolp of kweek ze in een onverwarmde kas.

• Mosterd is misschien wel de meest winterharde oosterse bladgroente, met name de variëteit ‘Green in Snow’.
• Mizuna is makkelijk te kweken en levert royale oogsten op van blaadjes met een milde smaak.
• Paksoi is mild van smaak, sterk en heeft vlezige stengels.

Winter- en pluksla

Wintervariëteiten zijn vaak vorstbestendiger dan gedacht wordt. Ze verdragen kou en je kunt ze in het voorjaar oogsten.

Zaai in september zodat de planten groot genoeg zijn om te overwinteren. Je kunt het best binnen zaaien in potjes, ter bescherming tegen naaktslakken.

Plant ze uit in de vollegrond of in een pot, dichter bij elkaar dan je bij zomersla zou doen. Ze groeien langzaam en je moet tot het voorjaar van dit gewas kunnen oogsten.

Bescherm met een stolp of kweek in een onverwarmde kas om de ergste wind en regen van de winter tegen te houden.

• Rode kropsla ‘Marvel of Four Seasons’.
• De zoete bindsla ‘Winter Density’.

Snijbiet

Snijbiet kan vanaf de late zomer tot in het najaar worden gezaaid. De jonge planten groeien bij koel weer langzaam, maar kunnen nog lange tijd worden geoogst.

Snijbiet hoort samen met rucola, raapsteel, Aziatische mesclun, tatsoi en winterpostelein bij de snelgroeiende bladgroenten die je al na ongeveer zes weken kunt oogsten.

Palmkool en boerenkool

Wat je ook kan proberen is de palmkool. Ik ben dol op deze variant van boerenkool en meestal is het een van de weinige koolsoorten die ik in mijn bakken zet.

Liefst zaai ik in augustus binnen of in de kas al wat voor en zet ik ze in september buiten. Zo voorkom ik dat de vlinders hun eitjes op zaailingen afzetten.

Palmkool zal in augustus niet meer groot genoeg worden om in de winter al van te kunnen oogsten, maar een zachte winter overleeft de plant prima. Hij gaat dan in het voorjaar verder met groeien waardoor je in mei al kunt oogsten.

Ook groenten zoals bloemkool en boerenkool doen het meestal goed in het najaar. Populaire herfstgroenten voor je moestuin zijn broccoli, spruiten en wortels.

Radijs en rammenas

Radijs is makkelijk te kweken en zorgt voor een snelle oogst. Daardoor is het een geschikte opvolgteelt wanneer er in september lege plekken in de moestuin ontstaan.

Radijs en rammenas kunnen in de nazomer nog worden gezaaid. Bij een late zaai blijft de groei afhankelijk van de resterende warmte en lichtintensiteit.

Winterwortel

Winterwortelen kunnen in de nazomer nog worden gezaaid. Winterwortel kan ook nog wel, al blijft de opbrengst bij een late zaai onzeker.

Knoflook

De meeste variëteiten hebben een koude periode nodig, dus plant in de herfst voor een zomeroogst. Knoflook kun je in de vollegrond of in een grote pot kweken.

Koop geprepareerde bollen bij zaadhandelaren of tuincentra - gebruik geen knoflook uit de supermarkt. Zet ze op de zonnigste plek die je hebt.

Breek de bollen net voor het planten in teentjes en plant met de punt naar boven in de vollegrond. Als je geen ruimte hebt, plant dan drie tenen in een 30 cm brede en 30 cm diepe pot.

Kies variëteiten die in de herfst of winter geplant moeten worden. ‘Hardneck’-soorten zijn milder van smaak en kunnen beter tegen kou, maar zijn minder lang houdbaar.

‘Softneck’-soorten, de soorten die we in de supermarkt kopen, verdragen kou minder goed.

Winterui en bosui

Kies voor uien overwinterende variëteiten die tegen kou kunnen. Je kunt de bollen al in juni oogsten, zo’n twee maanden eerder dan wanneer je tot de lente wacht met planten.

Plant ze in september of oktober in de vollegrond, in goed doorlatende grond. Laat het puntje net boven de aarde uitkomen en bedek met vliesdoek of fijnmazig gaas, buiten bereik van vogels.

Als je op zware grond tuiniert, zet ze dan in de winter in een koude of onverwarmde kas, beschermd tegen de ergste nattigheid. Plant ze vervolgens uit in maart.

Bosuien of lente-uien komen de winter goed door, waarna je ze het volgende jaar in april kunt oogsten. Deze zaden ontkiemen niet goed als de temperatuur regelmatig boven de 20 °C komt, dus je kunt ze beter buiten dan binnen zaaien.

Tuinbonen

Als je al in mei wil genieten van heerlijke bonen, dan kun je niet om tuinbonen heen. En als je vroeg begint, vermijd je de ergste bonenluis en chocoladevlekkenziekte.

Zaai eind oktober of begin november rechtstreeks in goed doorlatende grond. De planten kunnen wat vorst hebben, en groeien verder als het weer opwarmt.

Al krijg je in koudere streken wel betere resultaten als je zaait in ‘rootrainers’ of diepe potten in een onverwarmde kas. Zo krijgen muizen ook minder kans.

Plant uit in februari voor een zo vroeg mogelijke oogst. Je kunt ook in februari zaaien onder glas, of in de vollegrond in maart-mei, voor een latere oogst.

Lentekolen

Van deze winterharde groente kun je in maart de jonge blaadjes plukken of in april het hart.

Zaai ze voor eind augustus onder glas en plant ze in september-oktober uit. Of koop jonge planten in het tuincentrum en kweek ze indien nodig eerst verder op voordat je ze uitplant.

Plant zo diep dat de hele stengel onder de grond zit en druk stevig aan, zodat ze diep wortelen en windvlagen kunnen weerstaan. Bescherm ze met netten tegen duiven.

Koriander

Koriander is wel vorstgevoelig, maar geeft met wat bescherming pittig smakende blaadjes die je in de herfst en winter kunt toevoegen aan stoofpotten en Indiase curry’s.

Zaai dus waar je wil dat het groeit, want koriander heeft de neiging door te schieten als je hem verplant. Het is een vorstgevoelig kruid en moet dus in de winter in een vorstvrije kas staan.

Binnen op een vensterbank met veel licht kan ook. Koriander groeit goed in potten of in een border in de kas.

Groenten telen in de vollegrond, pot of serre

Groenten kweken lukt net zo goed in het najaar als in de lente. Met een beetje hulp van een kweekkas of serre zet je de temperatuur zo naar je hand.

Bladgroenten zoals sla, spinazie en veldsla kan je nog volop zaaien, planten en oogsten tot diep in het najaar. Ook groenten zoals bloemkool en boerenkool doen het meestal goed in het najaar.

Jammer genoeg blijft het goede weer niet eindeloos aanhouden. Daarom maak je in de winter best gebruik van een serre om succesvol groenten te telen.

In een serre heb je de kans om het klimaat voor je groenten zo aangenaam mogelijk te maken. Een serre beschermt je planten tegen wind, regen en vorst.

Maar niet iedereen heeft de luxe of de ruimte om een serre te plaatsen. Veel van deze groenten kun je ook in een grote pot kweken.

De grond voorbereiden

Als je aan het begin van de herfst de laatste zomergewassen oogst, kun je op de vrijgekomen plekken nieuwe gewassen planten voor de winter.

Weersta de verleiding om de grond leeg te laten, want dan neemt onkruid het al gauw over. Als je nog steeds geen ruimte hebt, kun je veel van deze groenten ook in een grote pot kweken.

Haal je zomergewassen helemaal weg voordat je nieuwe groenten zaait of plant, want achterblijvend plantmateriaal kan plagen en ziekten bevatten. Trek de oude planten uit de grond, met wortel en al.

Ziek materiaal kun je het beste verbranden of in de vuilnisbak gooien. Hark compost door de aarde of voeg die toe als mulch om de bodem te verbeteren.

Als je in potten kweekt, vervang dan de potgrond. Een goede voorbereiding vormt het fundament voor een geslaagde ontkieming.

Stappenplan voor najaarszaai

1. Onkruid en plantenresten verwijderen

Haal alle resten van de zomeroogst en opkomend onkruid met wortel en al weg. Zo voorkomen we dat ziektes overspringen en dat onkruid licht en voeding steelt van jonge kiemplanten.

2. De bodem losmaken

Maak de bodem los met een woelvork of spade, afhankelijk van de toestand van de grond. Werk bij voorkeur niet in een te natte bodem, omdat dit de bodemstructuur kan beschadigen.

Een goede start begint met een gezonde, luchtige bodem. Een woelvork is perfect om verdichte grond los te breken en de waterafvoer te verbeteren.

3. Compost en bodemverbeteraar gebruiken

Werk indien nodig een laag goed verteerde compost of bodemverbeteraar door de bovenste grondlaag. Vermijd grote hoeveelheden stikstofrijke meststoffen vlak voor de winter, omdat dit ongewenste, zachte groei kan stimuleren.

Dit stimuleert biologische activiteit, het zorgt voor meer humus in de bodem en je planten nemen er makkelijker voedingsstoffen door op. Je groenten hebben er alleen maar baat bij.

4. De bovenlaag fijn en egaal maken

Hark de grond glad en breek grote kluiten aarde af. Een fijne korrelstructuur zorgt voor optimaal contact tussen het zaadje en de vochtige aarde.

5. Zaaien op de juiste diepte

Hanteer als vuistregel dat je een zaadje ongeveer twee tot drie keer zo diep zaait als het zaadje groot is. Maak hiervoor een dun geultje of kleine gaatjes.

Heel fijn zaad, zoals dat van vingerhoedskruid of specifieke lichtkiemers, strooi je juist oppervlakkig uit over de grond en druk je alleen lichtjes aan.

Zaai fijn zaad bij voorkeur op een windstille dag, zodat het niet wegwaait en gelijkmatig over de grond verdeeld kan worden.

6. Voldoende afstand houden

Zaai niet te dicht op elkaar om overbevolking te voorkomen. Voldoende plantafstand zorgt straks voor een goede luchtcirculatie rondom de opkomende zaailingen.

Dit is vooral in de vochtige herfst belangrijk, omdat een te dicht gewas vatbaar is voor schimmels.

7. Voorzichtig water geven

Geef de ingezaaide grond direct na het zaaien voorzichtig water. Gebruik hiervoor een gieter met een fijne broeskop of een zachte nevelstand op de tuinslang.

Hiermee voorkom je dat de fijne zaden wegdrijven of te diep de grond in spoelen. Daarna hoef je in het najaar meestal minder vaak water te geven door de natuurlijke neerslag.

Controleer bij droog weer wel regelmatig of de bovenste grondlaag nog voldoende vochtig is.

Bescherming tegen kou, vorst en regen

Dek het zaaibed af wanneer er vroegtijdige nachtvorst of aanhoudend koud weer wordt voorspeld. Met een vliesdoek, kweekkas of tunnelkas houd je de ergste kou, slagregen en snijdende wind tegen.

Niet altijd hoef je zaden af te dekken tegen vorst. Veel zaden die geschikt zijn voor najaarszaai kunnen goed tegen koude omstandigheden.

Jonge kiemplanten zijn wel kwetsbaarder. Bij strenge vorst, harde wind of hagel kun je het zaaibed beschermen met bijvoorbeeld vliesdoek of een kweekkap.

Een vliesdoek of stro over de bodem houdt meer warmte vast en sluit koude buiten. Een kweekdoek of vliesdoek is licht, water- en luchtdoorlatend en beschermt jonge kiemplanten tegen vroege nachtvorst, hagel en vogelvraat.

Een kweekkas, midget-tunnel of kweekkap biedt kwetsbare gewassen, zoals winterpostelein of veldsla, een beschutte, net wat warmere micro-omgeving tijdens koudere herfstdagen.

Een serre beschermt je planten tegen wind, regen en vorst. Een ventilatorkachel kan bij stevige vriestemperaturen worden gebruikt om bij te warmen.

Breng in de moestuin een extra isolerende laag aarde aan op de bodem. Meng de aarde met stro en turf voor meer bescherming.

Plaats een plastiek tunnel over je planten. Deze tunnel werkt een beetje zoals een kleine serre. Je houdt je planten warm en droog.

Wikkel planten in een beschermhoes of breng beschermfolie aan op de grond. Je kunt ook kiezen voor een tunnelserre die je opbouwt met bogen en folie.

Een koude bak of tunnel gebruiken

Voor nu en voor het komende halfjaar kan een beschermende kap ideaal zijn, omdat hij je plantjes tegen de ergste kou beschermt. Als een soort koude kas.

Daardoor komen de zaadjes niet alleen beter op, maar groeien de plantjes ook sneller. Zo is de kans dat jij de komende winter nog wat oogst veel groter dan zonder bescherming.

Door je bakken nu te maken kan je ze in januari of februari ook al als koude bak gebruiken door er een frame over te maken en dat te bespannen met folie. Zo komen je voorjaarsgroentes nóg eerder op.

Groenbemesters na de oogst

Een andere manier om je bodemstructuur te verbeteren is door een groenbemester te zaaien. Mosterd, wikke, facelia, witte of rode klaver zijn ideaal.

Groenbemesters zoals gele mosterd, winterrogge en inkarnaatklaver bedekken de bodem, voorkomen uitspoeling van voeding in de winter en verbeteren de bodemstructuur.

Wanneer je de plantenresten later onderspit, worden ze in de grond omgezet in waardevolle humus. Groenbemesters voorkomen ook onkruid.

En ze trekken nuttige insecten en vlinders aan. In de winter sterven de plantjes af door de vorst. Dat maakt het onderspitten makkelijker.

Kies je voor een groenbemester? Controleer eerst de zuurtegraad en strooi kalk als het nodig is. Zaai daarna de groenbemester van je keuze.

Wisselteelt en een gezonde bodem

Houd de bodem gezond door jaarlijks van zaaiplaats te wisselen. Deze teeltrotatie voorkomt uitputting van de bodem, waardoor ziekten en plagen minder kans krijgen.

Splits het zaaigoed op door planten met dezelfde standplaats en voedingsstoffen te groeperen. Denk hierbij aan koolsoorten, blad-, vrucht-, peul- en wortelgewassen en schuif ze jaarlijks per groep een vak op.

Ook tuinkruiden kunnen één plantengroep vormen. Zorg er tot slot voor dat de planten elkaar versterken, door bijvoorbeeld uien naast wortels te planten.

De geur van de uien houdt de wortelvlieg op afstand. Moeilijke teelten op dit gebied, met tot vijf jaar wachttijd, zijn kool en verwanten en ui, prei of look.

Als je wisselteelt toepast, kan het lastig zijn een traditioneel vierjarig rotatieschema te volgen wanneer je twee gewassen op dezelfde plek verbouwt.

Het goede nieuws is dat je veel groenten, zoals courgettes, sperziebonen en pronkbonen en bladsla niet hoeft te roteren en overal tussen kunt zetten.

Mits je kruisbloemigen, zoals kolen, rucola en oosterse gewassen, en alliums, zoals ui, bosui en knoflook, niet zijn aangetast door knolvoet, witrot of andere ziekten, is de simpelste manier om wisselteelt toe te passen kruisbloemigen en alliums nu op dezelfde plaats planten als waar planten uit deze familie eerder dit jaar groeiden.

Wacht daarna minstens twee jaar voordat je er weer iets uit deze familie plant.

Veelgemaakte aandachtspunten

• Zaai niet uitsluitend op basis van een kalender, maar houd rekening met bodemtemperatuur en weersverwachting.
• Zaai niet te laat in koude, natte grond, omdat zaden dan kunnen schimmelen of rotten.
• Laat de grond na de zomeroogst niet onbedekt liggen, want onkruid neemt lege plekken snel over.
• Geef na het zaaien voorzichtig water met een fijne broeskop.
• Bescherm jonge zaailingen tegen slakken, vogels, konijnen, harde wind, hagel en strenge vorst.
• Gebruik onder beschutting voldoende ventilatie wanneer het weer zachter wordt.
• Geef wintergewassen voldoende ruimte, omdat te dicht op elkaar groeiende planten minder luchtcirculatie hebben en gevoeliger zijn voor schimmels.

Groenten kweken per maand

September

In september kun je spinazie, veldsla, kropsla, erwten, boerenkool, bladchichorei, rucola, radijs, tuinkers, winterpostelein, kervel en peterselie zaaien.

Oktober

In oktober kun je spinazie, veldsla, winterpostelein, wintersla, radijs, palmkool, snijandijvie, snijsla, snijbiet, witte kool, savooi kool en bloemkool voor de weeuwenteelt zaaien of planten.

November

In november kun je spinazie, sla, winterui, tuinbonen, doperwten, knoflook, pepers en vroege wortel zaaien, waarbij voor de meeste gewassen bescherming van een serre nodig is.

December

In december kun je in een serre nog spinazie, vroege wortel en knoflook zaaien. Buiten zijn de omstandigheden om groenten te kweken niet ideaal.

Winter en vroege voorjaar

In het begin van de winter, in december, oogst je groenten zoals pastinaak, witloof, kolen, veldsla en prei. Nadien staat je moestuin er wat verlaten bij.

Dit is het ideale moment om wat voorbereidend werk te doen. Stel je moestuinplan op voor het volgende teeltseizoen, ruim je moestuin op en verwijder alle teeltresten, onkruid en opbindmateriaal.

Reinig je serre en tuingereedschap. Je kan ook in de winter groenten zaaien maar dat doe je best in een verwarmde serre.

In januari kun je in een serre zomerprei, vroege wortel, labbonen en spinazie zaaien. Februari is de maand bij uitstek om je moestuin en serre voor te bereiden voor een volgend succesvol teeltseizoen.

In maart kun je vroege ui, bloemkool, radijs, kervel, veldsla, vroege wortel, knoflook en spinazie zaaien. Tomaten kun je beschut zaaien.

Handig gereedschap voor najaarszaai

Met het juiste gereedschap werkt het voorbereiden, zaaien en onderhouden een stuk sneller en nauwkeuriger. Een goede start begint met een gezonde, luchtige bodem.

Voorbereiding van de grond

• Spade of spitvork: Ideaal om de bodem licht om te spitten of te beluchten zonder het bodemleven diep te verstoren.
• Woelvork: Perfect om verdichte grond los te breken en de waterafvoer te verbeteren.
• Tuinhark: Onmisbaar om de bovenlaag van de grond mooi egaal te trekken, grote steentjes of kluiten te verwijderen en een fijne korrelstructuur te creëren.
• Schoffel of wiedeg: Om snel en effectief de laatste resten hardnekkig onkruid met wortel en al weg te snijden.

Nauwkeurig zaaien

• Zaailat of pootstok: Hiermee trek je eenvoudig strakke, kaarsrechte zaaigeulen en bepaal je exact de gewenste zaaidiepte voor verschillende zaden.
• Handtroffel: Handig bij het uitgraven van iets grotere zaaigaatjes, het poten van knoflooktenen of bloembollen en het verwerken van compost.
• Handstrooier: Onmisbaar wanneer je gelijkmatig graszaad, groenbemesters of hele fijne bloemzaden wilt uitstrooien.
• Touw en markeringspaaltjes: Om je zaailijnen overzichtelijk af te zetten, zodat je later precies weet waar je gewassen opkomen en waar je eventueel mag wieden.

Onderhoud en bescherming

• Gieter met fijne broeskop: Zorgt voor een milde en gelijkmatige waterstraal.
• Kweekdoek of vliesdoek: Beschermt jonge kiemplanten tegen vroege nachtvorst, hagel en vogelvraat.
• Kweekkas, midget-tunnel of kweekkap: Biedt kwetsbare gewassen een beschutte micro-omgeving.
• Steeketiketten en watervaste stift: Om bij te houden wat je waar en op welke datum hebt ingezaaid.

Veelgestelde vragen

Kan ik in oktober nog zaaien?

Ja, in oktober kun je nog verschillende gewassen zaaien. Welke soorten geschikt zijn, verschilt per gewas.

Let daarom altijd op de aanbevolen zaaitijd en de weersomstandigheden. Bij koudere temperaturen kan het zaad langzamer kiemen of pas in het voorjaar opkomen.

Welke groenten zijn het meest geschikt?

Vooral spinazie, veldsla, winterpostelein, rucola, wintersla, snijbiet, radijs, palmkool, winterwortel, knoflook en winterui zijn geschikt voor een najaarsteelt.

Bladgroenten zoals sla, kool, spinazie en veldsla doen het perfect in het najaar. Ze kunnen tot laat in het seizoen geoogst worden en zorgen in de herfst voor voldoende vitaminen en mineralen op je bord.

Moet ik zaden afdekken tegen vorst?

Niet altijd. Veel zaden die geschikt zijn voor najaarszaai kunnen goed tegen koude omstandigheden.

Jonge kiemplanten zijn wel kwetsbaarder. Bij strenge vorst, harde wind of hagel kun je het zaaibed beschermen met bijvoorbeeld vliesdoek of een kweekkap.

Hoe vaak moet ik water geven?

Geef direct na het zaaien voorzichtig water, zodat de grond goed vochtig is. Daarna hoef je in het najaar meestal minder vaak water te geven door de natuurlijke neerslag.

Controleer bij droog weer wel regelmatig of de bovenste grondlaag nog voldoende vochtig is.

Kan ik in de herfst nog beginnen met een moestuin?

Voor de grote oogsten hoef je dus nu niet je bakken te bouwen. Toch is het een goed idee om het wel te doen want als je ze nu maakt ben je helemaal klaar om in het voorjaar van start te gaan.

Als je nu enthousiast bent moet je nu beginnen. Dan kan je er toch al vast wat plantjes en bollen inzetten en ben je er volgend voorjaar helemaal klaar voor.

Maak nu een plan voor je tuin, balkon of dakterras en verzamel de materialen die je nodig hebt. Maak je bakken klaar, plaats ze op de juiste plek, vul je bakken en maak eventueel paden tussen de bakken.

tags: #najaar #groenten #zaaien