Niet komkommer maar: veelzijdige bereidingen, bewaren, telen en gezondheidsinformatie

Komkommer is een gezonde, hydraterende groente die fris smaakt en in veel gerechten past. Het bevat weinig calorieën en is licht verteerbaar. Je gebruikt het rauw, in soep, salade, sap of als frisse topping.

Komkommer is makkelijk te vervangen door courgette of rauwe augurk. Het groeit ook in Nederland en is binnen 10-12 weken te oogsten. Komkommer is officieel een echte zomergroente, al is hij jaarrond verkrijgbaar in de supermarkt.

Wat is komkommer?

Komkommer is de vrucht van de komkommerplant (Cucumis sativus). De plant behoort tot de komkommerachtigen, net als courgette, meloen en pompoen. De vrucht groeit uit de bevruchte bloem van de plant en bestaat voornamelijk uit water, vezels en een beetje zetmeel.

Komkommers behoren tot de komkommerfamilie en zijn grote augurken. Ook de bladeren van de komkommer zijn groter. In onze streken wordt de komkommer meestal onder glas geteeld.

De serrekomkommer lijkt niet erg meer op zijn broertje, de augurk. De rassen die geschikt zijn voor buitenteelt lijken meer op augurken dan op komkommers zoals die in de winkel liggen.

Kenmerken en soorten komkommer

De schil van de komkommer kan glad zijn of enigszins wrattig. Soms zitten er korte witte of zwarte stekeltjes op. Ze is licht- tot donkergroen.

Komkommers hebben veel vruchtvlees, dat geelwit en knapperig is en een massa witte pitten bevat. Het vruchtvlees is meestal wat lichtgroen, wit of groenachtig.

Verschijningsvorm van deze vrucht is wit, wat geelachtig tot groen en je hebt zowel de lange rechte, kromme tot mini en zelfs bolkomkommers.

• Klassieke komkommer: lang, recht, vaak met gladde schil.
• Snackkomkommer: klein, knapperig, ideaal als tussendoortje.
• Schilkomkommer: met dikke, stekelige schil - vaak uit de volle grond.
• Citroenkomkommer: geel en rond, met een frisse smaak.

Sommige rassen zijn bittervrij gekweekt; andere kunnen nog wat bittere stoffen bevatten. Zeker de oudere rassen kunnen wat bitter zijn, bij de meeste varianten heden ten dage is dat bittere er uit gekweekt door menselijke selectie.

Oorsprong en geschiedenis

Komkommer stamt oorspronkelijk uit India, waar het al duizenden jaren wordt geteeld. Via het Midden-Oosten en het Romeinse Rijk verspreidde de groente zich naar Europa.

De oorsprong van de komkommer is onbekend, de meest gangbare theorie is dat die uit de buurt van India, de vlaktes onderaan de Himalaya komt. Daarna is dit gewas op de een of andere manier, waarschijnlijk door handels routes via Egypte in Afrika tot ontwikkeling gekomen.

In Nederland werd de komkommer pas echt populair vanaf de 17e eeuw, vooral onder invloed van de Franse keuken.

Wanneer is komkommer verkrijgbaar?

Komkommer is een echte zomergroente. Hij is beschikbaar tijdens de maanden juli, augustus en september.

Maar je kunt hem makkelijk jaarrond zelfs biologisch overal kopen. Er zijn ook kromkommers, deze zijn niet de gewone en vaak voordeliger en even goed.

In de zomer wordt vaak de term komkommertijd gebruikt omdat dit voor komkommerkwekers vaak een drukke tijd is terwijl er in ander vakgebieden niet zo veel gebeurt. Het is dan dus ‘komkommertijd’.

Voedingswaarde van komkommer

Komkommer is gezond. Het bestaat voor zo’n 95% uit water en bevat weinig calorieën, waardoor het een verfrissende groente is voor warme dagen of als licht tussendoortje.

Komkommers bestaan voor 94 procent uit water, bevatten maar weinig vitamines en een geringe hoeveelheid kalium. De caloriewaarde ligt laag (10 kcal voor 100 g vruchtvlees).

Daarnaast bevat komkommer kleine hoeveelheden vitamine K, kalium, silica (goed voor huid en bindweefsel) en antioxidanten zoals cucurbitacine, die ontstekingsremmend kunnen werken.

Per 100 gram krijg je met de komkommer 13 Kcal, 0,4 gram vet waarvan 0,1 verzadigd, 1,3 gram koolhydraat, 1 gram eiwit en 0,6 gram vezels binnen.

Wist je dat als je 250 gram komkommer eet dan heb je al 20% van de ADH vitamine K en dan ook nog vitamine B en C. Naast kalium bevat de komkommer tevens de mineralen fosfor foliumzuur, koper en magnesium.

Deze groene rakker bestaat voor 95% uit water en is vocht afdrijvend, dagelijks nuttigen reinigt je lichaam. Heb je een wat moeilijkere stoelgang dan kan de komkommer mits met schil verorberd, die obstipatie tegen gaan.

Komkommer met schil bevat namelijk redelijk bevat redelijk wat vezels, die dan weer een optimale darmwerking sponsoren en doordat zoals al vermelde de komkommer voornamelijk uit water bestaat wordt je ontlasting ook nog zachter en soepeler.

Allergie en gevoeligheid

Allergieën zijn zeldzaam, maar wel mogelijk bij kruisreacties. De meeste reacties op komkommer zijn het gevolg van een kruisreactie met pollen of andere vruchten.

Vooral mensen met hooikoorts of een allergie voor berkpollen, ambrosia, meloen, banaan of latex kunnen reageren op komkommer.

Dit heet het orale allergie syndroom (OAS): klachten treden vooral op in de mond, zoals jeuk, tinteling of zwelling van lippen, gehemelte of keel vlak na het eten van rauwe komkommer.

Gekookte of gefermenteerde komkommer veroorzaakt dan meestal géén klachten, omdat de eiwitten veranderen door verhitting of fermentatie.

Heel zeldzaam: sommige oude komkommerrassen of verwilderde planten bevatten bitterstoffen genaamd cucurbitacines. Die kunnen maag- of darmklachten veroorzaken. Moderne eetkomkommers bevatten deze stoffen vrijwel niet meer.

Komkommer kopen

Let er bij de aankoop van komkommers op dat je de stevig aanvoelende, gave komkommers koopt met glanzende schil.

Overal verkrijgbaar kies het liefst biologisch. Er zijn ook kromkommers, deze zijn niet de gewone en vaak voordeliger en even goed.

Komkommer bewaren

Komkommers zijn gevoelig voor uitdrogen, slap worden en geel verkleuren. Mijd daarom direct zonlicht en warmte.

Bij lagere temperaturen bederven ze. Leg ze dus nooit in de koelkast. Bewaar ze in een donkere, koele ruimte (13° C) gedurende een tiental dagen.

Bewaar komkommers het liefst buiten de koelkast, op een koele plek (12-15 °C). In de koelkast kunnen ze beschadigen door de kou.

Onbesneden blijven ze tot 5 dagen goed. Snijd je een stuk af, bewaar het dan goed afgedekt in folie of een doosje en gebruik binnen 1-2 dagen.

Breng ze niet in direct contact met appelen en tropische vruchten. Deze geven ethyleen af die het rijpen en zacht worden van de vruchten versnelt.

Je kunt ze ook inzuren, zoals augurken, of pekelen. Maar als je ze teelt of aankoopt om in te zuren, neem je beter augurken.

Komkommer voorbereiden en gebruiken

Voor gebruik was je de komkommer en snijd je een stukje van de uiteinden. Daarna kun je komkommer zowel geschild als ongeschild gebruiken en op verschillende manieren bereiden.

Wij schillen komkommers nooit. gewoon afwassen onder de kraan. Met schil heb je meer bitterstof en vezels. Bovendien zite het er moi uit in je gerechten.

Ook de zaadlijsten verwijderen we (bijna) nooit. Voor bepaalde warme bereidingen of wanneer een steviger structuur gewenst is, kunnen de zaadlijsten wel worden verwijderd.

• In rauwkostsalades of groentespreads.
• Als alternatief toastje voor dips bij de borrel.
• In het zuur.
• In koude soepen zoals gazpacho.
• In groene smoothies of sappen.
• Als frisse topping bij gefermenteerde gerechten.
• In dunne linten als wraps of in sushi-rolletjes.
• Bij vette vis of tahindips voor balans.

Je kunt komkommer raspen, in blokjes of schijfjes snijden en als broodbeleg gebruiken. Komkommer kun je ook net zoals courgette stoven.

Rauwe salades en koude gerechten

Waarschijnlijk de meest bekende bereiding is de salade, geraspt, gesneden met een dressing. Dat kan wel of niet in combinatie met een andere rauwe groente, fruit of afgekoelde gekookte groente.

Voorbeelden zijn wortel, appel, peer, knolselderij, venkel, pastinaak en sperzieboon. Ook gedroogd fruit kan er prima bij.

De mediterrane variant is de Griekse komkommer-tomatensalade met wat olijfolie en wijnazijn als dressing. Je kan de salade aanvullen met een fijn gesnipperd rauw uitje en wat gedroogde zonnebloem-, pijnboom-, meloen- of pompoenpitten.

Een Griekse salade bestaat uit feta, tomaat, olijven en natuurlijk komkommer. Het is een lekker en makkelijk gerecht.

Komkommer-spaghettini

Van een teveel aan komkommers kan je ook een prima koude spaghettischotel maken met bijvoorbeeld een peer, ook in sliertjes.

Als dressing gebruik je olijfolie, peper en zout naar smaak. Wil je de koude maaltijdpastasalade wat zoeter, meng er dan wat gewelde rozijnen doorheen.

Voor een wat uitgebreidere maaltijdsalade kan je er ook afgekoelde stukjes gegrilde vis, vis uit blik of gevogelte doorheen mengen.

Wil je vegetarisch of veganistisch eten, dan kan je in plaats van de vis of gevogelte ook wat gebakken afgekoelde champignons toevoegen. Ook lekker hierbij zijn bijvoorbeeld zoete aardappel-, courgette- of maiskoekjes.

Tzatziki

Tzatziki is een Griekse gerecht van yoghurt en komkommer. Rasp de komkommer. Zonder de zaden en sommigen schillen de komkommer ook nog.

Laat goed uitlekken. Pers 1 of 2 teentjes knoflook. 200 gram Griekse yoghurt in een kom en roer alle ingrediënten erdoor.

Laat de tzatziki minstens 2 uur staan zodat alle smaken goed kunnen intrekken. Dit gerecht bestaat uit Griekse yoghurt met dille en look.

Gazpacho en komkommersoep

Gazpacho is een gerecht waar je niet zo snel aan denkt maar zeker een aanrader is: dat is deze gazpacho. Echt een heerlijk fris soepje met tomaat én komkommer, ideaal in de zomer.

Komkommersoep is een andere mogelijkheid om grote hoeveelheden te verwerken. Snijd een komkommer overlangs, verwijder de pitjes en snijd in kleine blokjes.

Schil de aardappelen en snijd ze in blokjes. Snipper 2 middelgrote uien, stoof die aan in boter of olijfolie.

Voeg dan de komkommer- en de aardappelblokjes toe en laat even meestoven. Voeg 1 liter bouillon toe en dan nog 20 minuten koken.

Even met de staafmixer of in de blender en maak op smaak met peper en wat zout. En dan of warm of koud serveren.

Zoetzure en ingelegde komkommer

Zoetzure komkommer is een lekker bijgerecht dat je bij veel maaltijden kunt serveren. Bij een wat pittig gerecht geeft het een lekker en fris contrast en het past ook prima bij een rijsttafel.

Een van mijn favoriete bijgerechten is deze zoetzure komkommer. Een heerlijke smaakmaker om te maken met je komkommers. Het blijft gekoeld lang goed en is heerlijk verfrissend bij vele gerechten.

Ingrediënten

• een komkommer
• 100 gram (witte wijn)azijn
• 1 tl suiker
• een handje korianderzaad
• ½ theelepel peperkorrels
• 1 rode ui in dunne halve ringen
• ½ citroen met rasp en sap

Bereiding

Halveer komkommer, verwijder zaadlijst en snijd in dunne plakjes. Verwarm 150 ml water en (witte wijn)azijn met de suiker en laat dan afkoelen.

Plet het korianderzaad en peperkorrels en werk dit met de uienringen en citroenrasp en sap door de komkommer.

Dan in een grote gekookt water afsluitbare pot en giet de koude marinade er bij tot de komkommer volledig onder staat. Heb je te weinig marinade vul dan aan met afgekoeld gekookt water.

Even een dagje laten staan in de koelkast. Ingelegde komkommer, ook wel ingemaakte komkommer, is een fantastisch maar eenvoudig bijgerecht.

Komkommer als warme groente

Komkommer kan je ook stoven of smoren. In andere landen, zoals bijvoorbeeld Suriname en Guyana, is dat een normaal gerecht.

Verwijder wel de schil, die komt bij gesmoorde komkommer vaak niet zo tot z’n recht.

Komkommerstoof met kerrie

Bak 100 gram spekreepjes en voeg een gesnipperd uitje toe. Schil en halveer een komkommer, verwijder de zaadlijsten en snijd in grove blokjes.

Voeg 1 el kerriepoeder, wat peper en de komkommer toe. Laat 10 minuten stoven en serveer warm.

Komkommer-tomaatstoof

Snijd 1 teen knoflook fijn, snipper 1 ui en snijd 1 pittig groen pepertje in dunne halve ringetjes.

Verhit wat olie in een pan en laat de knoflook 1 minuut kleuren. Voeg de ui toe en laat op halfhoog vuur zacht worden.

Doe er dan de groene peper en circa 4 tomaten in gesneden blokjes bij. Voeg 2 el garam masala of kerrie, zout en peper naar smaak bij.

Laat 10 minuten inkoken. Schil, verwijder de zaadlijsten en snijd de komkommer in blokjes.

Voeg toe en stoof nog 5 of 10 minuten, tot de komkommer gaar is.

Thaise komkommer

Snijd de komkommer met de kaasschaaf in dunne plakken om de kern heen zodat je mooie lange dunne plakken hebt.

Doe een weinig olie in de wok. Voeg een of twee eetlepels sweet chilisaus of wat sambal, een Spaans pepertje en suiker in een wok met 1 of 2 geperste teentjes knoflook toe en bak alles even aan.

Na ongeveer 1 minuut de komkommerplakken toevoegen. Even meewokken op gevoel en klaar is je Thaise komkommer.

Ook kan je de komkommer combineren met andere groentjes in diverse andere gerechten, zoals een wokschotel of tjap tjoy.

Grillen en barbecueën

Komkommer kan ook gegrild worden of op de barbecue worden bereid. Een voorbeeld daarvan zijn gegrilde komkommerdipsticks.

Snijd een komkommer in dipsticks, zonder zaadlijsten. Doe ze in een schaaltje met een paar eetlepels olie, zout en peper, en hussel even door, zodat ze gelijkmatig bedekt zijn.

Grill ze in enkele minuten op een flink hete barbecue of grillpan, tot de groente gaar is. Serveer met een dipsaus of gewoon mayonaise.

Andere combinaties met komkommer

Een smoothie met komkommer kan bijvoorbeeld met spinazie en verse kruiden worden gemaakt. Ook andere groenten en kruiden zijn mogelijk.

Op een zelfgemaakte Turkse pizza mag komkommer niet ontbreken als een van de knapperige toppings, samen met wat tomaat, paprika, sambal en knoflooksaus.

Komkommer smaakt ook heerlijk op een eiwrap met zalm. Dat is een heerlijk gerecht voor de lunch, een uitgebreid ontbijt of in rolletjes als hapje bij de borrel.

Een Noorse pizza met zalm, komkommer en dille wordt gemaakt door de komkommer met een mandoline of dunschiller in linten te snijden en de kerstomaten te halveren.

Bak een pizzabodem. Verdeel wat Griekse yoghurt over de hele bodem en daarna plakjes gerookte zalm, komkommerlinten, kerstomaatjes en verse dille.

Komkommer vervangen in recepten

Vervang als je geen komkommer hebt door courgette. Kun je niet tegen komkommer gebruik dan bladsalade of koolrabi.

Komkommer is makkelijk te vervangen door courgette of rauwe augurk. De keuze hangt af van de gewenste knapperigheid, frisheid en bereidingswijze.

Zelf komkommers kweken

Komkommer is een tropische plant die graag warmte, licht en voeding heeft. Gelukkig kun je hem in Nederland prima zelf kweken - in de kas, tunnel of op een beschutte plek in de volle grond.

In de serre worden komkommers veel geteeld, maar een plant kan ook op een balkon in een grote pot worden gehouden met een klimstok die goed stevig is vastgezet.

Wanneer zaaien en planten?

• Voorzaaien binnen: eind april tot begin mei.
• Uitplanten buiten: vanaf half mei, na de ijsheiligen, als er geen nachtvorst meer is.
• Zaaien ter plekke: kan ook, vanaf eind mei.

Stap voor stap komkommer kweken

Zaai binnen voor in potjes. Zaai 1 zaadje per potje in voedzame potgrond. Zet ze op een warme, lichte plek.

Binnen een week komen de kiemplantjes op. Houd de grond licht vochtig.

Zet de planten vanaf begin mei steeds vaker buiten overdag om te wennen aan de buitentemperatuur. Laat ze niet direct in felle zon staan.

Kies een zonnige, beschutte plek. De grond moet voedzaam en goed doorlatend zijn.

Graaf een ruim plantgat en verrijk het met compost of goed verteerde mest.

Komkommers zijn klimplanten. Zet er een rek, draad of stok bij waar ze tegenaan kunnen groeien. Je kunt ze ook laten kruipen, maar dat vraagt meer ruimte.

Geef regelmatig water, liefst bij de wortels en niet over het blad, want dat voorkomt schimmel. Komkommers houden van vochtige grond, maar geen natte voeten.

Geef om de 2 weken wat vloeibare plantenvoeding of compostthee. Let op extra water en geef ook regelmatig voeding wanneer je de plant in een pot op het balkon houdt.

Na 10-12 weken kun je de eerste komkommers oogsten. Oogst jong en regelmatig om de plant te stimuleren door te blijven groeien.

Laat ze niet te groot worden, dan worden ze bitter of waterig. Tepelvorming of kromme vruchten komt meestal door onregelmatig water geven.

Vrouwelijke bloemen geven vruchten, mannelijke bloemen zijn nodig voor bestuiving bij buitenteelt. In de kas kun je ook zaadvaste rassen of zelfbestuivende hybrides kiezen.

Waarom geeft een komkommerplant geen vruchten?

Er zijn meerdere factoren die vruchtvorming kunnen remmen. In veel gevallen gaat het om een combinatie van factoren zoals onvoldoende bestuiving, temperatuurschommelingen en voedingstekorten.

Onvoldoende bestuiving

Komkommers hebben zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen nodig voor vruchtvorming. Bij weinig bijen of slechte weersomstandigheden kan de bestuiving beperkt zijn, waardoor nauwelijks of geen vruchten vormen.

Bevorder bestuiving door bijvriendelijke omstandigheden zoals bloemen rondom die bijen aantrekken en het vermijden van bestrijdingsmiddelen die bijen schaden.

In een kas kun je af en toe handmatig bestuiven: gebruik een klein penseel en breng stuifmeel van mannelijke bloemen over naar vrouwelijke bloemen.

Zorg voor een korte, regelmatige ochtendnevel of lichte wind om stuifmeelverspreiding te stimuleren.

Temperatuur en licht

Optimale dagtemperaturen voor vruchtvorming liggen doorgaans tussen 20 en 28°C, met nachten boven de 15°C.

Te koude nachten, plotselinge temperatuurschommelingen of gebrek aan zonlicht verminderen de bloemzetting en vruchtkwaliteit.

Zorg voor een zo zonnig mogelijke standplaats of gebruik kasverwarming en isolatie om temperatuurschommelingen te beperken.

Bescherm tegen nachtvorst met schermen, doek of verwarmde kappen en voorkom tocht bij de plantbasis.

Voeding en waterbeheer

Een te hoge stikstofvoeding stimuleert bladgroei en kan vruchtvorming beperken. Een uitgebalanceerde voeding met voldoende kalium en fosfor ondersteunt bloemzetting en vruchtontwikkeling.

Gebruik een uitgebalanceerde meststof en pas deze aan op de groeifase; verminder stikstof tijdens de bloei en verhoog kalium voor vruchtzetting.

Geef regelmatig water en voorkom uitdroging of wateroverlast; druppelirrigatie werkt vaak het best.

Mulch rondom de planten om vocht vast te houden en onkruid te onderdrukken. Onregelmatig water geven leidt tot stress en kan bloem- en vruchtverlies veroorzaken.

Plantafstand en groeistadium

Te dicht op elkaar groeiende planten concurreren om licht en lucht, wat de bloemkwaliteit en vruchtvorming negatief beïnvloedt.

Laat voldoende ruimte tussen planten en gebruik indien mogelijk verticale ondersteuning zodat vruchten beter kunnen rijpen.

Ziekten en plagen

Ziekten zoals fusarium en phytophthora, evenals plagen zoals bladluizen, kunnen de plant verzwakken en vruchtvorming belemmeren.

Inspecteer bladeren en stengels regelmatig en behandel tijdig met de juiste maatregelen.

Diagnose en herstel van de vruchtvorming

Wanneer je merkt dat er weinig tot geen vruchten aan de plant komen, begin met een systematische controle van de groeiomstandigheden: zonlicht, temperatuur, waterbeheer, voeding en de aanwezigheid van bloemen.

Let ook op tekenen van stress of ziekte zoals verwelkte bladeren, verkleurde stengels of misvormde bloemknoppen. In veel gevallen treden problemen op door een combinatie van factoren.

1. Controleer de standplaats op voldoende zonlicht en beschutting tegen koude nachten.
2. Beoordeel de irrigatie: houd de grond gelijkmatig vochtig maar niet drassig; pas waterfrequentie aan aan het weer.
3. Voed planten gericht op vruchtvorming: gebruik kalium- en fosforrijk materiaal tijdens de bloei en vruchtvorming.
4. Stimuleer bestuiving indien nodig: handmatige bestuiving of het aantrekken van bijen via bloemen in de buurt.
5. Inspecteer op ziektes en plagen; behandel tijdig en verwijder aangetast materiaal.
6. Verdeel planten ruim zodat er voldoende luchtcirculatie is en beschadiging door schimmels wordt beperkt.

Voor een blijvende vruchtproductie is regelmatig onderhoud essentieel. Houd de bodem schoon, vervang verbruikte voedingsstoffen tijdig en pas de teeltlocatie aan op het seizoen.

Een combinatie van belichting, juiste voeding, waterbeheer en bestuiving vergroot de kans op vruchten aanzienlijk. Met de juiste aanpak kun je genieten van verse komkommers, zelfs als je in het verleden te maken had met problemen zoals geen komkommers aan de plant, waarom er geen komkommers aan mijn plant komen en een komkommerplant die geen vruchten geeft.

Opbrengst uit eigen moestuin

Gemiddeld levert 1 plant circa 30-40 vruchten. Eén plant kan je zelfs op een balkon houden in een grote pot met klimstok goed stevig vastgezet.

Er zijn zelfs bronnen die 10-15 vruchten per week aangeven. Lijkt me rijkelijk veel, maar wie weet.

Water geven herkennen aan het blad

Als je de komkommerplant te veel water geeft dan krult het blad naar beneden om zo het te veel aanwezige vocht te verdampen.

Geef je te weinig dan krult het blad naar boven.

tags: #niet #komkommer #maar