Dagen van Rijst: voorstelling, inhoud en speellijst

Dagen van Rijst is een persoonlijke solovoorstelling van theatermaakster en actrice Bodil de la Parra over haar Indo-Chinese achtergrond, haar jeugd in Amsterdam en de familiegeschiedenis die lange tijd verborgen bleef. In de voorstelling onderzoekt De la Parra de tradities, gewoontes en verwachtingen binnen haar familie, terwijl ze terugkijkt op haar leven tussen haar vrijgevochten ouders, haar Indo-Chinese grootouders en de bekrompen buurtschool.

De voorstelling combineert humor en tragiek. Bodil de la Parra ruimt een familieflat leeg, vindt oude foto’s en herinneringen terug en stuit op verloren gewaande Chinese tradities. Daarbij vraagt ze zich af welke sporen van die geschiedenis in haarzelf aanwezig zijn en hoe de ervaringen van haar moeder en oma haar eigen leven hebben gevormd.

Waar gaat Dagen van Rijst over?

In Dagen van Rijst bouwt Bodil de la Parra voort op haar eerdere persoonlijke producties Het Verbrande Huis en Orgeade Overzee. Voor haar nieuwste voorstelling neemt de actrice haar publiek mee naar haar jeugd, waarin ze in verschillende werelden leefde: de traditie van haar Indo-Chinese grootouders, het moderne leven van haar vrijgevochten ouders en de bekrompen buurtschool waar ze naartoe ging.

Ze vindt haar eigen weg om ertussen te passen, maar vraagt zich later af waarom ze niet nieuwsgieriger is geweest naar haar roots. Een duik in de familiegeschiedenis volgt en dat leidt tot veel humor en tragiek. Een vrouw die haar verhaal vertelt zonder daarbij per se grappig te zijn; dat is waar Bodil de la Parra de beste in is. Je verveelt je geen moment wanneer zij op de praatstoel gaat zitten en haar leven voor je uitspreidt.

Bodil groeide op in een nieuwbouwflat in de Amsterdamse wijk Osdorp. Een prettige minimaatschappij, waarbij ze als een kameleon laveert tussen haar vrijgevochten ouders, haar Indo - Chinese grootouders, en haar vrienden op de bekrompen buurtschool.

Ze past zich overal aan en probeert koste wat kost normaal te zijn. Bij het leegruimen van de flat wordt ze niet alleen geconfronteerd met oude familie foto’s en herinneringen aan wilde feestjes, maar stuit ze ook op verloren gewaande Chinese tradities.

Zitten die ook in haar? En hoe zat het eigenlijk met de gokverslaving van haar oma? In de voorstelling blikt Bodil terug op haar bijzondere jeugd. Ze trekt een lijn naar het heden en vraagt zich af wat er in de huidige tijd van haar wordt verwacht.

Familiegeschiedenis en culturele achtergrond

De stamboom van Bodil de la Parra is om te smullen voor liefhebbers van de genealogie. Via haar vader, de cineast Pim de la Parra, komen we terecht in de Sefardisch-joodse gemeenschap met allerlei mengelingen in Suriname.

Haar voorouders van moeders kant zijn in de negentiende eeuw van China naar Nederlands-Indië getrokken, waar de familie Oei zich opwerkte tot succesvolle zakenlieden. Na de Indonesische onafhankelijkheid waren de Chinezen niet meer welkom (‘Verboden voor honden en Chinezen’) en zo kwam de moeder van Bodil met haar ouders via Frankrijk in Nederland terecht.

Om precies te zijn in een nieuwbouwflat in Amsterdam Nieuw-West. Op een steenworp afstand van de flat waar Bodil de la Parra haar jeugd heeft doorgebracht, ging afgelopen weekend in theater De Meervaart haar voorstelling Dagen van rijst in première.

Bodil de la Parra kon op een gegeven moment financieel niet meer voor haar Indo-Chinese moeder zorgen. Dus was ze in de ogen van haar moeder een slechte dochter. Kinderen zijn in de Chinese traditie de verzekering en het pensioen voor de ouders.

In Dagen van rijst ontrafelt Bodil de la Parra haar deels Chinese achtergrond en stuit op tradities en gewoontes waar ze geen weet van had. Haar Chinese achtergrond is eigenlijk lang onbekend terrein voor haar gebleven, want er werd in de Chinese tak niet veel gepraat over emotionele onderwerpen.

Jeugd tussen verschillende werelden

Bodil de la Parra probeerde als kind vooral zo ‘normaal’ mogelijk over te komen, maar dat was lastig met haar vrijgevochten ouders, die regelmatig naakt door het huis liepen, luidruchtige feesten gaven, waarbij iedereen welkom was en dan ook maar bleef slapen.

Het waren levensgenieters met een ‘tropisch joie de vivre’. Als haar ouders ’s avonds de stad in gingen of op reis waren naar het buitenland, pasten de grootouders, die twee etages lager woonden, op Bodil en haar tweelingbroer.

Zo roken ze aan het Chinese leven. Ouders in de buurt waarschuwden hun kroost voor dat ongeregelde zooitje, waar ‘het niet pluis was’ en de onderwijzer maakte zijn leerlingen duidelijk dat er nuttige beroepen zijn, zoals bakker en leraar en dat het ‘maken van pornofilms’ daar zeker niet onder gerekend kan worden.

Haar ouders bewoonden twee etages die met elkaar verbonden waren. Toen de tweede man van haar moeder (vader Pim was het huis uitgezet, toen hij volgens zijn vrouw te weinig geld binnenbracht) was overleden, haalde Bodil een van de twee flats leeg, waar ook veel spullen van haar grootouders lagen.

De flat als decor van herinneringen

Door het struinen door die ruimte, die door vormgever Sacha Zwiers prachtig is weergegeven als een bamboehuisje vol kleurige kastjes, komen de herinneringen boven, die De la Parra op een uiterst smakelijke manier en met veel beweging vertelt.

Tussen de scènes horen we sfeervolle Chinese klanken. Zij praat deels tegen haar broer, die zelfmoord heeft gepleegd, en zij kruipt regelmatig in de huid van haar moeder en oma, met bijbehorend stemgeluid en taalgebruik.

Dat levert zowel ontroerende als uiterst vermakelijke scènes op, bijvoorbeeld als zij door een onbehouwen juwelier, die meer op een slager lijkt, gaatjes in haar oren geboord krijgt.

Pronken met dure oorbellen en andere juwelen hoort bij de Chinese traditie. Ook de gokverslaving van oma komt heel geestig aan bod.

Humor, tragiek en familieverwachtingen

Een van de redenen dat Chinezen regelmatig doorschieten met gokken is dat ze erop vertrouwen dat uiteindelijk de beloning komt als je maar goed leeft. Die beloning krijgt Bodil zelf ook door haar volhardende houding om te weten te komen hoe haar moeder en grootouders zich hebben gevoeld in het kille Nederland.

Hun leven bestond vooral uit blijven lachen, ook al huilde men van binnen. In het ontrafelen van haar familiegeschiedenis komt ze ook nu weer voor heel wat verrassingen te staan.

Vol humor en tragiek wekt zij haar familie tot leven. Het publiek dat de coronamaatregelen voor lief heeft genomen, wordt ook rijkelijk beloond met een leerzame en zeer onderhoudende voorstelling.

Met een beetje goede wil kunnen we een lijntje doortrekken naar de hedendaagse immigranten, die echt niet voor hun lol naar Nederland komen.

Speelstijl en vertelvorm

De la Parra is een begenadigd verteller. Dat weten we van voorstellingen als Ouwe pinda’s (2014) en Gouwe pinda’s (2017) over haar Indische tantes en Het verbrande huis (2018) over de Surinaamse familielijn.

“In haar voorstelling is De la Parra bijna anderhalf uur continu aan het woord, maar het verveelt geen seconde. Haar tekst is prettig wispelturig, haar acteren spannend en levendig.”

“In Het Verbrande Huis vertelt Bodil de la Parra met minimale middelen, veel vaart en een flinke dosis humor het verhaal van het Surinaamse deel van haar roots.”

Hier en daar haperde de tekst even, maar wat wil je als de try-outs vanwege de coronamaatregelen moesten worden afgelast. Fantastisch dat de voorstelling als matinee toch in première kon gaan, vooral omdat het een zalige voorstelling is, die je op gemoedelijke wijze in exotische sferen brengt.

Première en speelperiode

Op 6 december 2021 werd bericht over de voorstelling, die op 4 december 2021 was gezien in de Meervaart in Amsterdam. Als alles volgens plan verloopt, wordt de tournee in januari weer opgepakt.

Keuze van de criticus: “De la Parra is een begenadigd verteller.” “Ontroerende en geestige zoektocht naar Chinese achtergrond.”

Persreacties

• “De la Parra is een begenadigd verteller.”
• “Ontroerende en geestige zoektocht naar Chinese achtergrond.”
• “In haar voorstelling is De la Parra bijna anderhalf uur continu aan het woord, maar het verveelt geen seconde. Haar tekst is prettig wispelturig, haar acteren spannend en levendig.”
• “In Het Verbrande Huis vertelt Bodil de la Parra met minimale middelen, veel vaart en een flinke dosis humor het verhaal van het Surinaamse deel van haar roots.”

Verwante voorstellingen en eerdere producties

In Dagen van Rijst bouwt ze voort op haar eerdere persoonlijke producties Het Verbrande Huis en Orgeade Overzee. De la Parra is een begenadigd verteller. Dat weten we van voorstellingen als Ouwe pinda’s (2014) en Gouwe pinda’s (2017) over haar Indische tantes en Het verbrande huis (2018) over de Surinaamse familielijn.

De voorstelling sluit aan bij een reeks persoonlijke producties waarin Bodil de la Parra familiegeschiedenis, afkomst en culturele herinneringen onderzoekt. In Dagen van Rijst ligt de nadruk op de Chinese lijn van haar familie en op de manier waarop die geschiedenis doorwerkt in haar leven.

Verschil met Toen Rijst Nog Jong Was

Dagen van Rijst wordt soms genoemd naast de voorstelling TOEN RIJST NOG JONG WAS, maar het gaat om twee verschillende theaterproducties.

TOEN RIJST NOG JONG WAS is gemaakt op basis van teksten van vijf jonge schrijvers, gespeeld door drie professionele acteurs. Een co-productie van Meeuw jonge theatermakers en Explore the North.

De voorstelling draait om de verlangens en onzekerheden van jonge mensen. We willen een hoop. Een goede band met je broer, een vakantie naar IJsland en eruitzien als Dionne Stax.

Je zou willen dat David Bowie nog leefde, en dat je het lef had om te vertrekken naar waarheen dan ook. Je wil een date die precies zo verloopt als jij het in je hoofd hebt en dat je moeder eindelijk eens toegeeft dat het zit zoals het zit.

Je wil ouder worden en wacht op de dag dat alles verandert, terwijl je tegelijkertijd hoopt dat alles altijd hetzelfde zal blijven. Veel willen, weinig kunnen. Iets waar we het afgelopen jaar allemaal mee te maken hebben gehad. Toch?

De speellijst van TOEN RIJST NOG JONG WAS vermeldde vrijdag 19 november om 19:00 uur tijdens Explore the North. De locatie was de Westerkerk, Bagijnestraat 59, 8911 DN Leeuwarden.

De voorstelling werd gespeeld door Bart Harder, Karel Hermans en Rik Witteveen. De schrijvers waren Benthe Borsboom, Iris Dicke, Rinske Dolstra, Tidde van Mourik en Fardau Nijboer.

Niet verwarren met Sporen van Haar

Ook Sporen van Haar is een andere voorstelling dan Dagen van Rijst. Sporen van Haar is een multidisciplinaire theatervoorstelling waarin grote thema’s als strijd en overleven in de koloniën vanuit vrouwelijk en Afrikaans perspectief worden verbeeld in afro-futuristische vormen.

De inspiratiebron is de West-Afrikaanse zwarte rijst die mee werd gesmokkeld in de haren van Marronvrouwen wanneer zij zich bevrijden van de gruwelijke plantages in Suriname. Deze rijst en hun eeuwenoude kennis van rijstlandbouw uit Afrika waren van belang voor het overleven van de Marrons, die een nieuw leven opbouwden in de Amazonewouden van Suriname.

Sporen van Haar is een ode aan de Marronvrouwen en de zwarte rijst, met de rijstkorrel als symbool voor de (bewijs)sporen in ons heden die ons terugleiden naar de trans-Atlantische slavernij en de Afrikaanse roots.

We openen het perspectief van de Marronvrouwen en de unieke, onbekende verhalen die werden overgedragen van vrouw op vrouw en nu nog worden verteld en gezongen.

Speellijst van Sporen van Haar

Nederland, 2023

• 1 oktober - Try Out Theaterbroedplaats De Sloot, Amsterdam
• 4 oktober - Try Out Theater Bellevue, Amsterdam
• 5 oktober - Amsterdamse Première Theater Bellevue, Amsterdam
• 8 oktober - Landelijke Première Koninklijke schouwburg, Den Haag (Dag van de Marrons)
• 13 oktober
• 16 oktober - Stadsschouwburg Utrecht, De Blauwe Zaal
• 21 oktober - Theater Zuidplein, Rotterdam
• 27 & 28 oktober - Bijlmer Parktheater, Amsterdam

Nederland, 2024

• 3 oktober - De Verkadefabriek, Den Bosch
• 14 oktober
• 23 oktober
• 24 oktober

Suriname, 2025

• 15 november - On Stage Performing Arts, Paramaribo
• 16 november - On Stage Performing Arts, Paramaribo
• 17 november - On Stage Performing Arts, Paramaribo

Op woensdag 23 oktober is er een gratis inleiding beschikbaar. Deze inleiding kun je aan de bestelling toevoegen bij het afrekenen van de entreekaarten.

De inleiding biedt een kijkje achter de schermen en geeft inzicht in het 20-jarige traject van onderzoek en artistieke ontwikkeling, dat leidde tot de voorstelling die je nu gaat zien. De inleiding wordt gegeven door Berith Danse en duurt ongeveer 20 minuten.

Inhoudelijke achtergrond van Sporen van Haar

In de 17e eeuw wisten tot slaaf gemaakte Afrikanen zich te bevrijden van de gruwelijke Nederlandse plantages in Suriname. Bijzonder hierbij was dat vrouwen zwarte rijst meesmokkelden door deze in hun gevlochten haar te verstoppen.

Deze rijst en hun eeuwenoude kennis van rijstlandbouw in Afrika waren van belang voor het overleven van de Marrons, die een nieuw leven opbouwden in de Amazonewouden van Suriname.

Tot op heden wordt deze van origine Afrikaanse rijstsoort nog verbouwd in Afrika én in de binnenlanden van Suriname waar zij, black alesi genoemd, een spirituele betekenis heeft in de Marroncultuur bij rituelen en het eren van de voorouders.

Sporen van Haar is een ode aan de Marronvrouwen en de zwarte rijst, met de rijstkorrel als symbool voor de (bewijs)sporen in ons heden die ons, langs het spoor van de rijst, terugleiden naar de trans-Atlantische slavernij en de Afrikaanse roots.

We openen het perspectief van de Marronvrouwen en de unieke, onbekende verhalen die werden overgedragen van vrouw op vrouw en nu nog worden verteld en gezongen. Ze vertellen ons over de risico’s en gevaren die ze trotseerden, het verlies van eigen land, veerkracht, het behoud van eigen cultuur binnen een extreem systeem van onderdrukking, een nieuwe relatie met de Surinaamse wouden en de kennis van aarde, natuur en landbouw.

Verschillen tussen de voorstellingen

tags: #dagen #van #rijst #speellijst