Kikkers en wespen maken allebei deel uit van voedselwebben waarin dieren elkaar eten en aantallen elkaar in balans houden. Kikkers eten veel dieren en worden zelf veel gegeten, terwijl wespen onder meer als voedsel dienen voor vogels, kikkers, spinnen, libellen, kevers, dassen en andere wespen.
Wespen hebben ondanks hun slechte reputatie een belangrijke functie in de natuur. Ze vangen vliegen, muggen, dazen, rupsen, mieren en andere insecten, bestuiven bloemen en vormen vervolgens zelf weer voedsel voor allerlei dieren.
Welke dieren eten wespen?
Er zijn allerlei dieren die volwassen wespen of het broed uit een wespennest eten. Vogels, kikkers, spinnen, libellen, kevers, motten en dassen behoren tot de belangrijkste natuurlijke vijanden. Ook sommige andere wespen vallen soortgenoten of hun larven aan.
| Dier | Wat het eet | Bijzondere manier van jagen |
|---|---|---|
| Bijeneter | Volwassen bijen en wespen | Wrijft de prooi tegen een tak om de angel te verwijderen |
| Wespendief | Vooral larven en poppen, maar ook volwassen wespen | Graait wespennesten uit de grond |
| Gierzwaluw en grauwe vliegenvanger | Vliegende wespen en andere insecten | Vangen insecten in de lucht |
| Kikker | Wespen en hoornaars | Hapt een landende wesp snel toe |
| Spin | Wespen die in een web verstrikt raken | Verlamt de prooi met gif |
| Das | Wespenbroed en larven | Graait volledige wespennesten uit de grond |
Vogels die wespen eten
Er zijn heel wat vogels in België die een wespenmaal niet afslaan. De bijeneter is misschien wel het bekendste voorbeeld. Die exotisch gekleurde vogeltjes duiken regelmatig op in onze natuur en worden gezien als boodschappers van de klimaatverandering.
De bijeneter is immuun voor bijen- en wespensteken, maar voor het gemak wrijven ze hun prooi tegen een tak om de angel te verwijderen. Ook andere insecteneters, zoals de gierzwaluw en de grauwe vliegenvanger lusten wespen.
Diverse vogelsoorten, waaronder spreeuwen, merels en lijsters, zijn bekend om hun vermogen om wespen te vangen en te eten. Deze vogels hebben technieken ontwikkeld om de angel en het gif van de wesp te vermijden, waardoor ze veilig van hun maaltijd kunnen genieten.
De wespendief
Maar de meest spectaculaire van allemaal, is zonder twijfel de wespendief. Die forse roofvogel eet het allerliefst larven en poppen van de wesp, die hij uit het nest gaat stelen.
Hij speurt de grond af naar een wespennest, baant zich met z’n klauwen een weg naar binnen en haalt de lekkernijen rechtstreeks uit de raten van het nest. De woeste wespen deren hem niet, door de perfecte bescherming die de natuur voor hem heeft voorzien: een dicht verenkleed rond snavel en ogen, spleetvormige neusgaten, lange wimpers en verhoornde poten.
De wespendief is een beschermde inheemse vogelsoort. Unieke roofvogel door zijn uitgesproken voedselvoorkeur: larven, poppen, volwassen wespen en honing.
Stijve schubachtige kopveren en dikke huid op poten voorkomt dat de wespendief lek gestoken wordt. Vooral sociale wespen met grondnesten staan op het menu, maar soms ook wespen uit boomnesten.
Verder eet de wespendief ook andere insecten, kleine zoogdieren, reptielen, eieren en jongen van vogels en bij slecht weer amfibieën, vooral kikkers.
Andere insecten die wespen eten
Je zou het niet zeggen, maar wespen hebben nog het meest te vrezen van andere insecten. Libellen vallen wespen aan in volle vlucht. Sommige spinnen, kevers en zelfs motten draaien hun poten niet om voor een lekkere wesp.
Verschillende spinnensoorten, waaronder de kruisspin, vangen wespen in hun webben. Zodra een wesp verstrikt raakt, gebruikt de spin zijn gif om het te verlammen en te consumeren.
Ook van andere wespen hebben wespen te vrezen. Papierwespen vallen bijvoorbeeld de larven van kleinere bladwespen en zaagwespen aan.
Er zijn ook koekoekswespen die hun eieren leggen in de nesten van andere wespensoorten. Sommige koekoekswespen eten eerst de bestaande eieren op, andere hebben larven die zich te goed doen aan de gastlarven.
Kikkers als wespeneters
Ook aan de waterkant zijn wespen niet veilig. Kikkers happen graag toe wanneer er een gestreept feestmaal naast hen landt.
Sommige kikkers en padden, die bekend staan om hun insectenetende gewoonten, eten ook wespen. Hun lange, kleverige tongen zijn perfect voor het vangen van deze snelle insecten.
Onderzoek naar vijverkikkers laat zien dat sommige kikkers zelfs hoornaars eten, ondanks hun dodelijke angel. De volwassen kikkers vielen drie soorten hoornaars actief aan en aten het dier in bijna alle gevallen ook op, ondanks een steek in de bek of zelfs in de ogen.
Een muis van vergelijkbare grootte kan sterven door één steek, maar de kikkers hadden geen merkbare schade, zelfs niet na herhaaldelijk gestoken te zijn. Deze buitengewone resistentie tegen een krachtig gif maakt de ontdekking zowel uniek als spannend.
Hoe kunnen kikkers een hoornaar opeten?
Het is nog niet duidelijk of de kikkers de steken verdragen of de angel vooral goed weten te vermijden. Dit zou kunnen betekenen dat de kikkers in deze studie een dubbele tolerantie voor deze steken hebben ontwikkeld, waardoor ze met succes op hoornaarwerksters konden jagen.
Dit roept een belangrijke vraag op voor toekomstig onderzoek, namelijk of poelkikkers fysiologische mechanismen hebben, zoals fysieke barrières of eiwitten, die de pijn en giftigheid van het hoornaargif blokkeren, of dat de hoornaargifstoffen zich simpelweg niet hebben ontwikkeld om te werken bij amfibieën, die zelden hoornaarkolonies aanvallen.
Deze kikkers zouden daarom kunnen werken als belangrijke modeldieren voor onderzoek in de toekomst om te bestuderen hoe giftolerantie en pijnresistentie werken bij gewervelde dieren.
Zoogdieren die wespen of wespennesten eten
Spitsmuizen, kleine zoogdieren die vaak in tuinen en bossen worden gevonden, voeden zich met een verscheidenheid aan insecten, waaronder wespen. Hun snelle bewegingen en scherpe tanden stellen hen in staat om wespen te vangen en te consumeren.
Het grootste wespengevaar - letterlijk dan - is de das. Die graaft volledige wespennesten uit de grond en maakt zich meester van het wespengebroed.
Waarom zijn wespen belangrijk voor de natuur?
Wespen, vaak gezien als hinderlijke insecten, spelen een belangrijke rol in het ecosysteem, niet alleen als bestuivers maar ook als voedselbron voor verschillende dieren.
Om de larven in het wespennest te voeden gaan wespen op insectenjacht. Zo verlossen ze ons van heel wat andere ‘vervelende’ insecten zoals vliegen, muggen en dazen.
Wespen zijn belangrijk in de natuur, ze vangen vliegen, mieren, spinnen, muggen en eten van dood vlees, zelfs eten ze de buxusmotrups. Het eiwitrijke vlees brengen ze naar hun jongen, de beloning is zoetigheid.
Een gemiddeld wespennest roeit op één week tijd honderdduizenden vliegen en muggen uit. Die vangen ze om hun larven te voeden.
Een gemiddeld wespennest eet tot zo’n 10 tot 20 kilogram insecten per jaar. Een nest van 2500 wespen ruimt wekelijks 65.000 tot 100.000 muggen en andere kleine insecten op!
Wespen als bestuivers
Daarbovenop zijn wespen ook bestuivers. Volwassen wespen eten geen insecten maar zijn verzot op suiker zoals nectar. Bij de jacht naar nectar nemen ze stuifmeel mee van plant tot plant.
Waar de bestuiving minder effectief is dan die van bijen en hommels, vervullen ze toch een waardevolle rol. Zo wordt bijvoorbeeld de zeldzame orchidee de brede wespenorchis bestoven door wespen.
Wat eten wespen zelf?
Wespen zijn echte lekkerbekken. Net als mensen zijn wespen echte omnivoren: hun dieet bestaat zowel uit vlees als plantaardig voedsel.
Ze eten zoet honingdauw van bladeren of nectar uit bloemen, maar het zijn ook vleeseters die rupsen en andere insecten in de tuin geen genade geven. Op deze manier krijgen de wespen niet alleen voldoende suikers, maar ook genoeg eiwitten binnen.
Rupsen die in de zomer actief zijn, zijn vaak de pineut. Wespen nemen echter meestal de weg van de minste weerstand en geven de voorkeur aan zoet eten zoals fruit, nectar, chocolade en jam.
Verschil tussen het begin en het einde van het seizoen
In het begin van het seizoen is de wespenkolonie in opbouw en zijn de werksters voornamelijk bezig met het voeden van de larven. De larven hebben vooral behoefte aan eiwitten om goed te kunnen groeien.
Daarom zijn de werksters in deze periode op zoek naar eiwitrijk voedsel, zoals insecten en vlees. Ze vangen bijvoorbeeld andere insecten, dode dieren of etensresten om terug te brengen naar het nest, waar de larven dit voedsel omzetten in een suikerrijk speeksel dat vervolgens wordt geconsumeerd door de volwassen wespen.
Vanaf augustus verandert dit. De larven hebben zich ontwikkeld tot volwassen wespen en er is dus minder behoefte aan eiwitrijk voedsel.
De werksters hoeven nu geen larven meer te voeden en gaan in plaats daarvan op zoek naar voedsel voor zichzelf. Volwassen wespen hebben vooral suikers nodig als energiebron. Dit is het moment waarop ze op zoek gaan naar suikerhoudende dranken, zoals limonade.
Waarom zitten wespen bij zoete drankjes en eten?
Wespen hebben een sterke reukvermogen. Ruiken de wespen het niet, dan komen ze er ook niet op af.
Wespen kunnen een lekkere snack van mijlenver ruiken. Daarom verstoren deze onruststokers een gezellige picknick met regelmaat.
Wespen zijn echte zoetekouwen. Zorg daarom dat je zoet eten afdekt als het buiten staat. Sowieso is het belangrijk om buitenshuis al het eten waar mogelijk af te dekken.
De eenvoudigste manier is om eten altijd goed af te dekken, zodat wespen niet worden aangetrokken door geuren.
Het bredere voedselweb rond kikkers en wespen
Dit is een kwestie van eten en gegeten worden. De kikker eet veel dieren en wordt veel gegeten. Zo houden ze de boel in balans.
Wespen zijn zelf weer voer voor bijvoorbeeld de grauwe vliegenvanger, de bijeneter en de wespendief. Maar ook libellen, kevers en spinnen, de das, kikkers en zelfs wespen eten andere wespen.
Al bij al zijn er dus heel wat natuurlijke vijanden van de wesp te vinden in onze natuur. Ingewikkelde voedselwebben zorgen ervoor dat de aantallen van onze natuurbewoners in evenwicht blijven.
Welke dieren eten kikkers?
Kikkers worden door veel verschillende dieren gegeten. In het voedselweb zijn ze zowel jagers als prooidieren: ze eten onder meer insecten, maar dienen zelf als voedsel voor vogels, zoogdieren, reptielen en grotere waterdieren.
De kikker eet veel dieren en wordt veel gegeten. Zo houden ze de boel in balans.
Ook de wespendief eet bij slecht weer amfibieën, kikkers vooral. Daarmee laat deze roofvogel zien dat een soort meerdere voedselbronnen kan benutten wanneer zijn favoriete prooi tijdelijk moeilijk te vinden is.
Waarom zijn kikkers belangrijk?
De betekenis van kikkers ligt niet alleen in het feit dat ze zelf worden gegeten. Ze vangen ook grote aantallen kleine dieren en verbinden verschillende delen van het voedselweb met elkaar.
Omdat kikkers veel dieren eten en zelf door veel dieren worden gegeten, helpen ze de aantallen van verschillende soorten in balans te houden.
Bedreigingen voor het voedselweb
Gebrek aan wilde bloemen is ongunstig voor insecten. Stikstof, temperatuurstijging en droogte door klimaatverandering maar vooral pesticiden zoals neonicotinoïden zijn een aanslag op insecten.
Ook op veel planten uit een tuincentrum zit gif. Een insect dat ervan eet gaat dood. Deze gifsoorten komen op en in planten, in het regenwater en dus ook in prooidieren zoals bladluizen.
Juist die stapeling aan gifsoorten is schadelijk voor een insecteneter als de wesp. Wanneer wespen en andere insecteneters afnemen, kunnen ook de dieren die van hen afhankelijk zijn minder voedsel vinden.
Wespen en mensen
Wespen hebben in het algemeen een slechte reputatie. Zeker tijdens warme zomerdagen wanneer de zoete ijsjes worden bovengehaald.
De angstboodschap ‘wapen u tegen de wesp’ of ‘de terrorwesp is gespot’ getuigt van weinig kennis van de natuur. We moeten goede voorlichting geven en leren hoe natuur werkt.
Er zijn ongeveer vijfduizend soorten wespen in Nederland, zoals solitaire wespen, graafwespen, veldwespen, limonadewespen, er is de Duitse wesp en de hoornaar.
Daaronder bevinden zich bloembezoekers en jagers. De meesten zijn heel klein, te zien bij een insectenhotel of op bloemen. Ongeveer 15 soorten leven in sociale kolonies.
Wespen zijn nuttig, niet agressief, niet lastig, ze blijven niet jaren op dezelfde plek zitten. Alleen vrouwtjeswespen kunnen steken, dat is ook zo bij muggen.
Zweefvliegen lijken soms op een bij of wesp, maar kunnen niet steken. Er zijn zweefvliegen die op een wesp lijken om niet opgegeten te worden.
Wespen, bijen en zweefvliegen vormen een bont gezelschap. Zweefvliegen hebben twee vleugels en korte voelsprieten. Wespen hebben vier vleugels en lange voelsprieten.
Wanneer is bestrijding van een wespennest nodig?
Wespennesten kunnen overal zitten, bestrijd ze alléén als ze op een gevaarlijke plek zitten, zoals in huis of bij een speeltuin.
Tienduizenden wespennesten worden jaarlijks onnodig met gif bestreden, dit maakt ook andere nuttige insecten dood en het komt in de natuur, waar het ook schadelijk is.
Gif doodt ook de natuurlijke bestrijders van insecten zoals de roofmijt, de onbalans in de natuur neemt daardoor toe.
Eind augustus/september gaan de meeste limonadewespen vanzelf dood. Ophangen van nepnesten schijnt weinig te helpen en wespenvallen doden ook nuttige insecten, zelfs vlinders.
Insectenlampen met UV licht of LED+ trekken vliegende insecten aan. Ze doden vliegen, maar ook wespen, muggen etc. Ook natuurlijke vijanden en andere soorten worden in de val gelokt en dan kunnen die hun werk als biologische bestrijder niet meer uitvoeren.