Met een wortel kun je verschillende eenvoudige proefjes doen. Je kunt onderzoeken hoe geur de smaak beïnvloedt, hoe water door de wortel wordt opgenomen en waarom een wortel slap wordt in zout water.
Voor deze experimenten heb je gewone wortels nodig en materialen die meestal gemakkelijk beschikbaar zijn. Werk zorgvuldig met een mes en laat een volwassene helpen bij het snijden.
Proef 1: de aders van een wortel zichtbaar maken
Met water en blauwe inkt kun je onderzoeken hoe een wortel water opneemt en door de wortel vervoert. De blauwe kleurstof maakt de banen in het binnenste van de wortel zichtbaar.
Onderzoeksvraag
Hoe kan je de aders in wortels zichtbaar maken?
Benodigdheden
- water
- blauwe inkt
- een bekerglas
- een mes
- een snijplank
- een wortel
Werkwijze
- Vul het glas voor de helft met water.
- Voeg enkele druppeltjes kleurstof, blauwe inkt, toe en roer goed.
- Breek het puntje van de wortel af.
- Zet de wortel een halfuurtje in het gekleurde water.
- Leg de wortel op een snijplankje en vraag aan een volwassene of hij/zij de wortel in de lengte middendoor kan snijden.
Voor de proef: de beide oranje wortels zijn hard. Het water is een doorzichtige vloeistof. De inkt is een blauwe vloeistof. Tijdens de proef: in het linkse glaasje zit inkt met water.
Ik heb één wortel in twee gedeeld om zo wortels te besparen. Wel moet je opletten dat je wortels ongeveer even lang en even dik zijn. Je merkt op dat de wortel de blauwe kleur, de inkt, opneemt, want de kleur wordt stilaan minder fel.
Waarneming
Na de proef: als je de wortels in de lengte doorsnijdt dan merk je op dat de linkse wortel, die één nacht in inktwater heeft gestaan, mooie blauwe lijnen ‘aders’ vertoont. Bij de andere wortel, die één nacht in water heeft gestaan, merk je niets op. Deze wortel is nog steeds oranje.
Beide wortels zijn nog steeds hard. Je kunt zien dat de blauwe kleurstof van beneden af de wortel is ingegaan. Dit komt omdat de wortel het blauwe water opgezogen heeft.
Uitleg
We noemen dit absorptie. De blauwe streepjes die je ziet zijn de aders van de wortel. In het binnenste van de wortel lopen meer aders dan aan de buitenkant.
Door absorptie krijgen planten en bomen water vanuit hun wortels, helemaal tot aan de top van de boom en in de blaadjes.
Proef 2: wat gebeurt er met een wortel in zout water?
In dit proefje vergelijk je een wortel in gewoon water met een wortel in zout water. Na een nacht kun je onderzoeken of beide wortels nog even stevig zijn.
Benodigdheden
- 2 verse wortels
- 2 glazen
- zout
- water
- een eetlepel
Werkwijze
- Vul 2 glazen voor de helft met water.
- Doe 1 eetlepel zout in 1 van de glazen.
- Roer het zout goed door het water heen.
- Doe in ieder glas een wortel.
- Laat de wortels een nacht staan.
- Haal de wortels uit het glas.
- Vergelijk de wortels met elkaar.
Waarneming
De wortel uit het zoute water is helemaal slap geworden! De wortel in het gewone water blijft veel steviger.
Wat gebeurt er?
In wortels zit water, hierdoor blijft de wortel stevig. Water stroomt altijd van een plaats waar weinig zout is naar een plaats waar veel zout is.
In wortels zit ook zout. Doordat je zout bij het water hebt gedaan, zit er meer zout in het water dan in de wortel zelf. Als je de wortel in zout water zet, gaat het water uit de wortel naar het zoute water stromen.
Dit noemen we osmose. De wortel verliest al zijn water en wordt slap.
Proef 3: proeven zonder geur
In dit experiment onderzoek je hoe belangrijk geur is bij het herkennen van voedsel. Door de neus dicht te houden, kunnen de proefpersonen tijdens het proeven alleen hun mond en smaakpapillen gebruiken.
Benodigdheden
- appel
- harde peer
- rauwe aardappel
- bleekselderij
- wortel
- banaan
- een blinddoek
- een grote wasknijper of haarklem
- een rode en een blauwe pen
- een groot vel papier
Aantal proefpersonen
Onbeperkt.
Voorbereiding
Snij van de vruchten en groenten kleine blokjes. Zorg dat de proefpersonen het eten niet zien.
Teken op het vel papier zes kolommen; zet boven elke kolom de naam van een van de groenten of vruchten. Laat het vel niet zien.
Leg de proefpersonen de proef uit. Zij moeten de kamer uitgaan en komen een voor een binnen om een proefje te doen.
Daarvoor worden ze geblinddoekt en krijgen ze de wasknijper of haarklem op de neus, zodat ze tijdens de hele proef alleen door de mond kunnen ademen.
Vertel hen dat ze zes stukjes eten gevoerd zullen krijgen, maar zeg niet wat. De bedoeling is dat de proefpersoon raadt wat het is.
Geef hen wel de absolute verzekering dat het om normaal voedsel gaat en dat ze niets onsmakelijks in de mond gestopt zullen krijgen.
Proef 1
Geef de proefpersoon in willekeurige volgorde een blokje fruit of groente in de mond en vraag hem of haar wat het is.
Schrijf het antwoord met de rode pen in de desbetreffende kolom.
Proef 2
Deze gaat net zoals proef 1, maar nu somt u vooraf de zes vruchten en groenten op, in een andere volgorde dan waarin u ze zal geven.
Zeg hierbij ‘aardappel’, niet ‘rauwe aardappel’. De proefpersonen weten nu waar ze op moeten letten.
Ze mogen hun antwoorden echter niet herzien nadat ze een volgend blokje hebben geproefd. Schrijf het antwoord met de blauwe pen in de desbetreffende kolom.
Resultaten
Waarschijnlijk zullen de proefpersonen beide keren de banaan goed raden, maar bij de andere vruchten en groenten behoorlijk wat fouten maken.
Het aantal fouten zal bij de eerste proef het grootst zijn. Bij de tweede proef zullen appel, peer en wortel nogal eens worden verwisseld.
Aardappel en selderij zullen de tweede keer vaker worden herkend dan de eerste keer.
Hoe je reukvermogen je helpt om smaken te waarderen | Body Stuff met Dr. Jen Gunter | TED
Verklaring
Smaak ontstaat voor een belangrijk deel in samenhang met geur. Door de klem op de neus kunnen we niet ruiken en daarom hebben we de grootste moeite onderscheid te maken tussen de blokjes die in de mond ongeveer hetzelfde aanvoelen.
Dit fenomeen doet zich overigens ook voor als we verkouden zijn. Uitzondering is de banaan: die wordt wel herkend doordat banaan een heel typerende substantie heeft.
Met de smaakpapillen in de mond kunnen we alleen het ruwe onderscheid proeven tussen zoet, zuur, zout en bitter.
De zoet-nuances tussen appel, peer en wortel vallen echter weg, want dat onderscheid maken we met de reuk.
De bittere selderij en de smaakloze aardappel worden, als men wéét dat ze erbij zitten, makkelijker herkend dan wanneer men dat niet weet.
Proef 3: invloed van kennis en ervaring
Waarschijnlijk hebben de proefpersonen opgewekt het stukje rauwe aardappel gekauwd en doorgeslikt. Vraag ter afsluiting van het experiment of ze nog een stukje willen.
Zeer waarschijnlijk zullen ze dat weigeren. Hier zien we duidelijk de invloed van kennis en ervaring.
We hebben in ons geheugen een blauwdruk hoe verschillende etenswaren eruit moeten zien, willen we dat zomaar in de mond stoppen.
Een ongekookte aardappel voldoet niet aan de criteria die in de blauwdruk aan de eetbaarheid van aardappels worden gesteld.
Onbekend voedsel op uw vakantieadres zult u dan ook heel voorzichtig proeven, met het puntje van de tong, klaar om het weer uit te spugen.
Waarom is een wortel geschikt voor proefjes?
Wortel is zo'n groente die zelden de hoofdrol krijgt. Hoogtijd om daar eens verandering in te brengen!
Wortel is een zeer veelzijdige groente: je kunt hem rauw eten, koken, bakken, inmaken of verwerken in zoet gebak.
Warm of koud bereid, geserveerd als hapje, frietje of in zoet gebak: wortel is een zeer veelzijdige groente én bovendien het hele jaar door beschikbaar.
De lekkerste en zoetste jonge worteltjes zijn momenteel volop in het seizoen. Nog een reden om je te laten inspireren door onze 10 creatieve recepten.
Andere manieren om wortel te gebruiken
Rauwe wortel
Je kunt ze natuurlijk ook rauw eten met een klodder heksenkaas. Of je geeft ze aan de konijnen.
Wortelfrietjes
Wortelfrietjes zijn snel, lekker gezond en verrassend. Je maakt ze in een wip klaar in de airfryer.
Wortelfrietjes zijn ideaal om klassieke aardappelfrietjes te vervangen, bijvoorbeeld bij een hamburger.
Wortelen in zuur
Heb je een grote voorraad aan wortelen? Waarom leg je ze niet op, voor later?
Ontdek dit recept voor wortelen in zuur. Om nog lang van te genieten!
Wortel-hotdog
Het meest originele recept is ongetwijfeld de 'carrot dog'. Gezonde streetfood waarbij een wortel met smoky lak de plaats inneemt van het traditionele hotdog worstje.
Zelfgemaakte hummus zorgt voor smeuïgheid en gepekelde komkommer voor extra crunch.
Wortelgebak
Ben je een zoetbek? Dan zijn wortelcupcakes, wortelcake met frosting en wortelcake powerballetjes geschikte varianten.
Wortels zijn door hun zoete smaak het ideale ingrediënt om een gezonde cake mee te maken.
Of je het nu wortelcake of worteltaart noemt, het maakt niet uit, deze snack smaakt gewoon super goed.
Versieren doen we met een frosting van roomkaas, poedersuiker en citroenzeste met daar bovenop walnoten.
Deze gezonde balletjes op basis van dadels, wortelen en pecannoten zijn een heerlijk tussendoortje. Origineel en bovendien maak je ze in een mum van tijd klaar.
Wortelrecepten voor warme gerechten
Wat dacht je van wortelsoep? Of deze wortel-bloemkoolsoep.
Om je vingers bij af te likken: geglaceerde worteltjes. Lekker als extra groente bij een pasta bijvoorbeeld!
De coleslaw is al een tijdje mijn favoriet bij de bbq. Maar hij kan ook heel goed in de winter. Bijvoorbeeld bij een broodje pulled pork.
De coleslaw kan ook met yoghurt in plaats van zure room.
Koekjes bij het avondeten. Wat wil je nog meer. Bijvoorbeeld deze wortelkoekjes, met cashewnoten.
Voor iedereen die wat meer wil experimenteren, tijd heeft en van Ottolenghi houdt: wat dacht je van dit eenpansgerecht? Met wortel, feta en dadels.
Een van onze favoriete stamppotten als we vitaminen willen tanken: stamppot van verschillende ‘vergeten’ groenten (zonder aardappel!).
Dit zit er allemaal in: een halve knolselderij, venkel, zoete aardappel, winterpeen, 300 gram rapen, Boursin (half bakje), rucola, zeezout.
Snijd alle groenten in stukken en kook het in een grote pan gaar. Stamp de groentes, samen met een half bakje Boursin en maak op smaak met zeezout.
Wij stampen hem grof, zodat er hier en daar nog grote stukken in zitten. Serveer het op een bedje van rucola en maak er een jus bij van vlees of vega.
Wortel-kinpira
Een (traditionele) Japanse maaltijd steekt wat anders in elkaar dan onze standaard van aardappelen, vlees en groente.
Daar is de basis rijst, miso soep, een proteïne (vlees/vis/tofu/etc) en twee à drie kleine bijgerechten.
Deze wortel kinpira is ook zo’n traditioneel bijgerecht, welke niet alleen makkelijk te maken is, maar ook nog eens heel erg lekker.
Je kunt het bijvoorbeeld serveren bij een salade, naast een stukje vlees(vervanger) of natuurlijk in je bento.
Manier van bereiden
Leuk is ook dat ‘kinpira’ niet zozeer slaat op de wortel, maar meer op de wijze van bereiding.
Je kunt vrijwel elke soort groente, knol, of wortel pakken en deze als kinpira klaarmaken en serveren.
Het belangrijkste is dat je de groente naar keuze in hele dunne reepjes snijdt. Een beetje vergelijkbaar met de ‘julienne’ snijtechniek.
Wij maken ze echter vaak net wat dikker en korter dan een echte julienne gesneden groente zou moeten zijn.
Dit vinden we simpelweg net wat lekkerder omdat er er meer bite overblijft.
Koud serveren
Over het algemeen wordt dit gerecht koud gegeten, maar dat betekent niet dat er geen koken aan te pas komt.
Eenmaal alles gesneden bak je de groenten een paar minuten in een heel dun laagje lekker hete olie.
Dit blus je het af met wat sake die je daarna nog even door laat stomen.
Pas wel een beetje op met eventuele vet spetters want olie en vocht zijn niet bepaald goede vrienden.
Gebruik dus niet teveel olie, en bij voorkeur een wat hogere pan.
Wanneer je dit gedaan hebt kun je de smaakmakers toe gaan voegen.
En hoewel de basis bestaat uit mirin en sojasaus is het een beetje afhankelijk van de groente en je eigen voorkeur wat je nog meer toevoegt.
Maak het niet te zoet (of juist wel).
In het geval van de - van nature al - zoete wortels voeg ik bijvoorbeeld geen extra suiker toe aan het gerecht.
Maar kies ik in plaatst daarvan voor een klein scheutje sesamolie, een hint gember, en extra sesamzaadjes als garnering.
Maar ben jij een echte zoete kauw? Voeg dan gerust nog een schepje suiker toe.
Ingrediënten voor wortel-kinpira
| Ingrediënt | Hoeveelheid |
|---|---|
| oranje wortel | 1 (ongeveer 100 gr) |
| paarse wortel | 1 (ongeveer 100 gr) |
| neutrale olie | 2 el |
| saké | 2 el |
| sojasaus | 1 el |
| mirin | 1 el |
| sesamolie | 1 tl |
| gehakte gember | 1 (afgevlakte) tl |
| sesamzaadjes | naar wens |
Bereiding van wortel-kinpira
- Rasp de beide wortelen (let op: met name de paarse wortel geeft af zoals een rode biet ook zou doen!).
- Snijd de wortelen in dunne, korte reepjes ('julienne).
- Verhit de olie naar keuze in de pan en voeg de wortel toe.
- Bak ze een paar minuten en voeg dan de sake toe.
- Zet direct een deksel op de pan.
- Laat het een paar minuten stomen.
- Voeg de sojasaus, sesamolie, mirin, en de gember toe, mix goed en kook tot de wortelen net gaar zijn.
- Het lekkerste is wel als ze nog een beetje 'bite' hebben, dus bak ze niet tot snot.
- Laat afkoelen en serveer met extra sesamzaadjes eroverheen gestrooid.
De hoeveelheden zijn gebaseerd op de kinpira als bijgerecht. Dit betekent hele kleine porties voor iedereen (50 gram ongeveer). Hou hier dus rekening mee met de aantallen als je het zelf voor andere doeleinden gebruikt.
Veilig werken met de proefjes
Snijden van de wortel gebeurt met een mes. Vraag daarom aan een volwassene of hij/zij de wortel in de lengte middendoor kan snijden.
Gebruik alleen normaal voedsel en controleer vooraf of alle proefpersonen weten dat ze niets onsmakelijks in de mond gestopt zullen krijgen.