Hebben jouw tomaten bruine vlekken aan de onderkant? Als dit gebeurt op het moment dat ze aan het rijpen zijn, is dit waarschijnlijk neusrot. Neusrot zijn ronde, rotte plekken onderop je tomaten.
Neusrot is officieel geen tomatenziekte of -plaag, maar een afwijking in de groei. Het is meestal geen schimmel, maar een fysiologisch probleem dat samenhangt met een tekort aan calcium in de vrucht en problemen met de water- en calciumopname.
Hoe herken je neusrot bij tomaten?
Onderaan de tomaat, op het puntje waar voorheen de bloem zat, verschijnt meestal de bruine vlek. Van daaruit kan het zich verder in de tomaat verspreiden. Het kenmerkende symptoom is een geleidelijk groeiende, bruine en vervolgens verzakkende vlek aan de onderkant van de vrucht.
Neusrot kan voorkomen bij zowel rijpe als groene tomaten. Het probleem kan zich voordoen voordat de vrucht volledig rijp is, zelfs als deze nog groen of halfrood is. Van dichtbij lijkt het aangetaste deel van de vrucht niet op “klassieke” rot, omdat het droog blijft.
Helaas zie je de rotte plek bijna altijd pas als je de tomaten oogst. Waarschijnlijk kijk je niet regelmatig onder je tomaten, terwijl de rotte plek daar begint. Zodra het proces begint, is het onomkeerbaar.
Is neusrot een ziekte of schimmelinfectie?
Neusrot is geen ziekte, maar zoals het woord al zegt: je tomaat wordt rot. Bij neusrot zijn de tomaten niet aangetast door schimmels, die rot veroorzaken. Neusrot heeft een andere oorzaak, namelijk calcium gebrek.
Rot bij tomaten wordt niet veroorzaakt door plagen of ziektes, maar door ongeschikte leefomstandigheden voor een gezonde groei. Dit is een teken van een tekort aan voedingsstoffen, wat niet per se duidt op een zieke plant.
Neusrot is niet besmettelijk. Ook betekent één ‘zieke’ tomaat niet dat de andere tomaten aan dezelfde plant ook ‘ziek’ zijn. Die kunnen nog prima in orde zijn.
De belangrijkste oorzaak: calciumtekort in de vrucht
Tomatenplanten waarvan de tomaten gaan rotten, hebben meestal een kalktekort. De celwanden van de tomaten hebben kalk nodig. Krijgen ze daar niet genoeg van, dan sterven ze af, waarna de donkere vlekken ontstaan.
Door het tekort aan calcium worden de celwanden minder sterk. De primaire oorzaak is een tekort aan calcium. Tomaten hebben deze voedingsstof onmisbaar nodig voor een gezonde groei.
Een calciumgebrek wordt in de praktijk als belangrijkste oorzaak aangemerkt voor het ontstaan van neusrot. Het is zeker een belangrijke factor en ook eenvoudig om te controleren. Maar het hoeft niet te betekenen dat er te weinig calcium toegediend wordt; beter is om te spreken van een calciumgebrek in de vrucht.
Het is gedurende het hele seizoen noodzakelijk om het calciumgehalte aan te vullen, vooral bij voedingsarme grond. Echter, het aanvullen van voedingsstoffen is slechts de helft van de oplossing. De grond kan nog zo rijk aan voedingsstoffen zijn, maar als de wortels van de plant deze niet goed kunnen opnemen en benutten, zal dat niet helpen.
Waarom waterstress neusrot veroorzaakt
Een onregelmatige watergift is een belangrijke oorzaak van neusrot. Als de tomatenplant veel moet verdampen, haalt hij het tijdelijk tekort aan vocht uit de vruchten. Op het moment dat de tomatenplant weer voldoende vocht via de wortels uit de grond kan opnemen, vult hij het vocht in de vruchten aan.
De cellen van tomatenplanten die een tekort aan calcium hebben, gaan kapot op het moment dat er vocht aan de vruchten wordt onttrokken. Er ontstaat dan neusrot.
Neusrot kan ook een teken zijn dat je tomatenplanten te veel of juist te weinig water hebben gehad. Inconsistent bewateren, overbewatering of droogteperiodes versterken het verschijnsel en kunnen leiden tot een brede bruine of zwarte onderkant van de tomaat.
Eén van de meest inducerende factoren voor neusrot is waterstress, zij het door een gebrek of een teveel. Te veel regen kan bijvoorbeeld de voedingsstoffen uit de grond spoelen, terwijl overmatige hitte en een verhitte bodem het moeilijk maken voor zelfs een gezonde plant om voedingsstoffen op te nemen.
De rol van verdamping en wortels
Calcium is een voedingselement die planten alleen opnemen als er veel verdamping is. Om te zorgen dat er voldoende calcium in de plant komt, moeten de planten verdampen.
Calcium kan alleen worden opgenomen door de jonge wortelpunten, waar het tussen de cellen door naar binnen glipt. Dit is goed beschreven aan de hand van de theorie van de ‘Bandjes van Caspary’. Dit zijn de dunne kurklaagjes die tussen de cellen worden aangelegd als het weefsel wat ouder wordt.
Zodra deze kurklaagjes aangelegd zijn, kan het calcium er niet meer door. Een continue groei van de wortels is dus cruciaal voor de calciumopname.
Zelfs een over het algemeen gezonde plant kan problemen ondervinden als het wortelstelsel niet in staat is om voldoende water en voedingsstoffen op te nemen. Dit komt door een slecht ontwikkeld wortelstelsel.
Andere factoren die neusrot kunnen versterken
Warmte en snelle groei
Bij warm weer groeien tomaten sneller dan de wortels voedingsstoffen kunnen opnemen. Tijdelijke calciumtekorten kunnen optreden na een snelle groei van de planten, vaak gestimuleerd door overmatige bemesting die een weelderige vegetatieve ontwikkeling bevordert.
Het begin van de vruchtvorming is bijzonder gevoelig voor een calciumtekort. Vaak worden de vruchten van de eerste twee trossen het meest getroffen door apicale rot.
Te veel stikstof
Te snelle groei door hitte en overmatige stikstofbemesting kunnen de kans op neusrot vergroten. Vermijd overbemesting met stikstof, want te veel stikstof zorgt voor snelle bladgroei en minder calciumopname.
Een slechte bodemstructuur
Armere of zure grond kan de opname van calcium bemoeilijken. Als de grond arm is aan calcium, veroorzaakt dit vroeg of laat problemen bij het rijpen van de vruchten; dit is bijna onvermijdelijk.
Ook een slecht ontwikkeld wortelstelsel, een slechte afvoer van water en een bodem die te nat of te droog blijft, kunnen de opname van voedingsstoffen verstoren.
Te veel kalium, magnesium of zouten
Zelfs als er voldoende calcium wordt gegeven, de plant een goede verdamping heeft en voldoende wortels heeft ontwikkeld, dan nog kan de opname van calcium sterk verstoord worden door de aanwezigheid van andere voedingselementen.
Een goed voorbeeld is een overmaat aan kalium in de voedingsoplossing. Teveel kalium remt de opname van calcium. Een hoge zoutconcentratie beperkt de calciumopname, en verhoogt daardoor het risico op neusrot.
Ook veel sporenelementen komen bij een hogere pH in de problemen, zoals mangaan, zink en koper. Maar zelfs de beschikbaarheid van calcium kan bij een hogere pH minder worden.
De pH-waarde van de grond
Vermoed je dat de grond te zuur is - en daardoor weinig kalk bevat? Je kunt de pH-waarde van je grond (laten) testen om het zeker te weten en te kijken in hoeverre je dit kunt bijstellen.
Het controleren van de pH-waarde van de grond is ook belangrijk: voor tomaten is een licht alkalische bodem (pH 6,5-7,5) het beste. Voor tomaten is pH 6,0-6,8 meestal ideaal.
Door de hoge pH (>6.2 - 6.5) reageert calcium met fosfaat en vormt een neerslag. Wees dus voorzichtig met iets weglaten en “blijf op het midden van de brug”.
Welke tomatenrassen zijn gevoeliger?
Het maakt heel veel uit, welk tomatenras je aan het kweken bent. Hoe groter en puntiger de vruchten, hoe gevoeliger de tomaten zijn voor neusrot.
Zo zijn de meeste cherry tomatenrassen nauwelijks gevoelig voor neusrot. Vleestomaten, San Marzano types en pruimtomaten zijn eerder gevoelig voor neusrot, maar deze rassen zijn natuurlijk te lekker om niet te kweken.
Bepaalde tomatenrassen, vooral langwerpige zoals de ANDINE CORNUE, kunnen vatbaarder zijn voor dit tekort. Vatbare rassen zijn vooral vegetatiever en sneller groeiend en hebben daarom meer calcium voor het blad en over een kortere periode nodig.
Wat kun je tegen neusrot doen?
Als je tomaten aan je plant vindt met neusrot, betekent het niet dat je toekomstige oogst in gevaar komt. Wel moet je actie ondernemen om te zorgen dat je tomaten zonder neusrot kunnen rijpen.
Heeft een tomaat eenmaal neusrot, dan gaat dat niet meer weg. Het probleem is dat, zodra het proces begint, het onomkeerbaar is. We moeten er dus op gericht zijn de andere vruchten te beschermen.
1. Geef regelmatig water
Allereerst wil je zorgen dat de grond rondom de wortels van je tomatenplanten niet uitdroogt. Geef de planten regelmatig water, want al een kleine periode van droogte kan bijdragen aan rottende tomaten.
Hou je dus aan een vast bewateringsschema of kies voor een druppelsysteem. Geef niet te veel water, want dat kan wortelrot veroorzaken, maar geef ook niet te weinig water, omdat de plant dan voortdurend gestrest zal zijn.
Als je water geeft, doe het dan grondig, zodat het water ook de diepere lagen van de grond bereikt. Zo moedig je de plant aan om niet alleen in de bovenste lagen wortels te laten groeien, maar ook dieper in de grond.
Zelf geef ik mijn planten niet te veel water, maar toch heb ik er soms last van. Ter indicatie: ik geef twee keer per week, 3 tot 5 liter water per plant.
Geef je je tomaten, voordat ze rood zijn, minder water, dan zou je ze iets meer kunnen geven - mocht je last krijgen van neusrot. Op het moment dat de tomaten rood beginnen te kleuren, bouw je de hoeveelheid water langzaam af.
2. Gebruik mulch
Mulchen voorkomt snelle uitdroging en houdt de wortels stabiel. Gebruik mulch om een constante bodemvochtigheid te behouden, wat de regelmatige opname van calcium bevordert.
Een gelijkmatige vochtigheid vermindert de schommelingen tussen droogte en overvloedig water, waardoor de plant het beschikbare calcium beter kan transporteren.
3. Geef geen mest op droge grond
Bemest nooit droge grond, maar geef alleen mest als je eerst water hebt gegeven. Zo voorkom je dat de wortels extra worden belast wanneer de plant al met droogte te maken heeft.
4. Zorg voor voldoende calcium
Zorg dat er voldoende calcium in de grond aanwezig is. Mest elk voorjaar extra calcium bij. Het is verstandig om tomatenplanten bij het planten extra calcium te geven, zodat er voldoende van dit element in de grond aanwezig is.
Dit kan met zeewierkalk of met voeding speciaal voor tomatenplanten. Neusrot kan een gevolg zijn van te weinig kalk in de grond. Je moet geen kalk strooien als je neusrot ziet verschijnen aan tomaten, maar juist in het voorjaar of najaar.
Er bestaat speciale potgrond voor tomaten. Dat is niet noodzakelijk, maar kan een oplossing zijn, mocht het je niet lukken om tomaten zonder neusrot te kweken.
Een calciumtekort kan ook veroorzaakt worden door externe factoren, zoals het weer. Bij een regenachtige periode nemen de wortels van tomatenplanten bijvoorbeeld veel water op uit de grond van buiten de kas.
Wat ook kan helpen is het vervangen van de bovenste laag van de grond. Vervang zo’n 20 centimeter door goede tuingrond, vermengd met compost.
5. Zorg voor luchtcirculatie
Lucht tussen de bladeren van de tomatenplanten is erg belangrijk. Plant de tomatenplanten niet te dicht bij elkaar. Zorg voor voldoende lucht tussen de planten en snoei de planten netjes.
Haal de zijscheuten en de oude bladeren weg en haal de oude bladeren aan de onderkant van de planten weg. Zo blijven de planten beter ventileren en kunnen ze actief verdampen.
In een kas moeten de ramen en de deur eigenlijk altijd openstaan, behalve bij storm. Zorg in een kas dat altijd de luchtramen iets openstaan, behalve met kou.
Een goede luchtcirculatie verlaagt ook de kans op schimmelinfecties. Zorg voor een goede luchtcirculatie in de serre, zo vermijd je ook dat allerlei andere schimmelziektes gaan woekeren.
6. Vermijd te veel stikstof en kalium
Vermijd overmatige bemesting met stikstof, omdat dit snelle bladgroei kan veroorzaken en de calciumopname kan verminderen. Zorg daarom dat de voedingselementen altijd in de juiste verhoudingen beschikbaar zijn.
Vermijd overmatig gebruik van ammonium en hou het onder 10% van de totale stikstof. Balanceer de K/Ca ratio uit, overmatig kalium (>8 mmol/ltr) zal de calciumopname beperken.
Vermijd overmatig gebruik van magnesium (>3.5 mmol/ltr). Een hoge zoutconcentratie beperkt de calciumopname, en verhoogt daardoor het risico op neusrot.
Moet je aangetaste tomaten verwijderen?
Er zijn verschillende adviezen over het verwijderen van aangetaste vruchten. Haal de vruchten met neusrot niet weg, maar laat ze zitten tot ze gaan kleuren.
Haal je alle jonge vruchten met neusrot weg dan gaat de plant harder groeien, omdat er weinig tomaten aan de plant hangen die energie van de plant vragen. Door de extra groei, neemt het tekort aan calcium nog meer toe en krijgen de nieuwe vruchten ook een calcium tekort en verhoogde kans op neusrot.
Andere adviezen raden aan om de aangetaste vruchten en trossen te verwijderen om het calciumgehalte in de plant opnieuw in balans te brengen. Wel is het van belang dat je de tomaten met plekken zo snel mogelijk van de plant haalt.
Rijpe tomaten met een klein stukje neusrot zou je eventueel nog kunnen eten. Snijd dan wel het zieke gedeelte weg. Je kan het bruine gedeelte van de tomaat wegsnijden, de rest kan gewoon gegeten worden.
Meestal zijn vruchten met neusrot extra zoet, is het toch nog ergens goed voor.
Neusrot voorkomen in volle grond en kas
Tomaten kweken in volle grond ten noorden van de Loire brengt bepaalde risico's met zich mee vanwege de soms vochtige en koele zomers. Toch is het ook heel goed mogelijk om tomaten in volle grond te kweken in België, Nederland en in het noorden van Frankrijk, mits u enkele adviezen opvolgt.
Indien mogelijk, kweek uw tomaten in een kas; dit vermindert de risico's aanzienlijk. Houd er ook rekening mee dat de ene zomer de andere niet is; sommige warme en droge zomers zijn perfect voor tomaten in volle grond, terwijl koelere en vochtigere zomers meer schade kunnen veroorzaken.
Kies variëteiten die zo goed mogelijk zijn aangepast aan uw klimaat. Belgische of Noord-Franse regionale variëteiten zijn bijvoorbeeld beter geschikt vanwege hun vroegrijpheid en robuustheid in volle grond ten noorden van de Loire.
Volg basisprincipes zoals regelmatig water geven zonder de bladeren nat te maken, zorg voor voldoende afstand tussen de planten voor een goede ventilatie, zorg voor een goede vruchtwisseling en combineer uw gewassen.
Het is aan te raden om wisselteelt toe te passen in de tuin, als de ruimte dat toelaat. Zo krijgt de grond de tijd om te rusten en worden de zaailingen niet in voedingsarme grond geplant.
Interne neusrot
Interne neusrot is waar de zaad en tomatenwanden grijs of zwart worden, maar het oppervlak van de vrucht onaangetast is. Dit is normaal gesproken als gevolg van een kort calcium- of vochtgebrek.
Een goede toevoer van calcium gedurende de gehele levenscyclus van het gewas zal bijdragen om deze afwijking te verminderen. Dezelfde factoren die uitwendige neusrot veroorzaken, zoals waterstress, slechte wortelontwikkeling en een verstoorde calciumopname, kunnen hierbij een rol spelen.
Wanneer zijn zwarte plekken géén neusrot?
Veel voorkomende tekenen zijn tomaten zwarte onderkant of bruine vlek onderaan tomaat, maar ook zwarte vlekken op tomaat en zwarte plekjes op tomatenplant. De oorzaak kan fysiologisch zijn, zoals blossom end rot, of een ziektebeeld zoals late blight of anthracnose.
Let op of de vlekken op het fruit zelf zitten of groeien vanuit de onderkant van de vrucht; dit geeft vaak de richting van de oorzaak aan.
Late blight (Phytophthora infestans) is een snelle ziekte die zwarte tot olijfkleurige vlekken op het vruchtoppervlak produceert en bladeren aangetast raken met vochtige vlekken.
Early blight (Alternaria solani) veroorzaakt ronde, bruine tot zwarte vlekken met kenmerkende concentrische ringen op fruit en bladeren. Anthracnose (Colletotrichum spp.) veroorzaakt kleine zwarte vlekken die groter worden naarmate de vrucht rijpt.
Bacteriële speck en bacteriële vlekken (Pseudomonas syringae pv. tomato) veroorzaken kleine waterachtige vlekken die donker worden. Naast ziekten kunnen stressfactoren zoals temperatuurschommelingen, te natte of te droge grond, en beschadigingen door insecten leiden tot zwarte plekken op tomaten.
Om gericht te handelen is het nuttig om telkens te controleren waar de vlekken zitten, hoe de bladeren en stelen eruitzien en of de besmetting zich snel verspreidt. Neusrot begint meestal aan de onderkant van de vrucht en blijft droog en ingezakt, terwijl schimmel- en bacterieproblemen vaak vochtige of zich uitbreidende vlekken op meerdere plantendelen geven.
Praktische controlelijst
- Controleer regelmatig de onderkant van tomaten en het vruchtoppervlak.
- Houd de bodem gelijkmatig vochtig en voorkom langdurige droogte.
- Geef grondig water, maar voorkom wateroverlast.
- Gebruik mulch om schommelingen in bodemvocht te beperken.
- Geef geen droge bemesting.
- Controleer de pH-waarde van de grond.
- Zorg voor voldoende calcium in de bodem.
- Plant tomaten niet te dicht op elkaar.
- Verwijder zijscheuten en oude onderste bladeren.
- Houd de kas goed geventileerd.
- Vermijd overmatige stikstof-, kalium-, magnesium- en zoutbelasting.
- Inspecteer aangetaste vruchten, bladeren en stelen om neusrot van ziekten te onderscheiden.
Bij bruine vlek onderaan tomaat of tomaten zwarte onderkant is tijdig ingrijpen cruciaal. Door consequent onderhoud kun je tomatenplanten gezonder houden en later dit seizoen genieten van rijpe vruchten.
