Zwarte tomaten kweken: zaaien, verzorgen en oogsten

Zwarte tomaten kweken lukt goed in een kas of op een zonnige, beschutte plek buiten. De belangrijkste voorwaarden zijn warmte, 6 tot 8 uur zonlicht per dag, regelmatig water bij de voet, voedzame en goed doorlatende grond en een stevige ondersteuning.

Zaai zwarte tomaten bij voorkeur voor, plant de jonge planten na de ijsheiligen uit en controleer de rijpheid niet alleen aan de hand van de kleur, maar ook door te voelen en te ruiken. De donkere vruchten kunnen diep paars, roodbruin of bijna zwart worden en hebben vaak een intense, zoete en complexe smaak.

Wat zijn zwarte tomaten?

Zwarte tomaten zijn tomatenrassen waarvan de rijpe vruchten donkerpaars, roodbruin, donkergroen of bijna zwart kunnen kleuren. Hun bijzondere kleur is voornamelijk te danken aan anthocyanen, natuurlijke kleurstoffen die ook veel voorkomen in bijvoorbeeld bosbessen, rode kool en rode wijn.

De kleur is echter niet alleen een esthetisch element - anthocyanen hebben sterke antioxiderende eigenschappen, waardoor zwarte variëteiten vaak gewone tomaten overtreffen in voedingswaarden. Hoewel zwarte tomaten geen nieuwigheid van de laatste jaren zijn - hun oorsprong ligt in Zuid-Amerika - groeit hun populariteit in Europa en Nederland langzaam maar zeker.

Onder de algemeen geteelde variëteiten bevinden zich bijvoorbeeld Indigo Rose, Black Cherry of Kumato. Elk van hen heeft een iets andere smaak - sommige zijn zoeter, andere pittiger, maar je kunt altijd zeggen dat zwarte tomaten een complexer en dieper smaakprofiel hebben dan hun rode tegenhangers.

Waarom zwarte tomaten kweken?

Zwarte tomaten zijn uniek in de moestuinwereld, en juist omdat het niet in de supermarkt te vinden is, super leuk om zelf in de moestuin te kweken! Echt donker zwarte tomaten, helemaal zwart van kleur!

De Black Cherry tomaat is een bijzondere heirloom-variëteit die kleine, diep paarse tot bijna zwarte cherrytomaten produceert. Deze tomaten zijn niet alleen een lust voor het oog, maar ook voor de smaakpapillen: zoet, intens en vol van smaak.

• Unieke kleur en smaak
• Rijk aan antioxidanten
• Geschikt voor zowel kas als buiten
• Perfect voor salades en warme gerechten
• Onderscheidende heirloom-variëteit

Zwarte variëteiten zijn niet veeleisender dan klassieke tomaten. De sleutel tot succes is zon, regelmatige bewatering en kwalitatieve grond.

Een van de voordelen van zwarte tomaten is ook hun houdbaarheid. Terwijl sommige rode variëteiten snel bederven, blijven de donkerdere vruchten vaak langer goed - en dat is ook te danken aan hun stevigere schil. Deze kan wat taaier zijn, maar beschermt het vruchtvlees tegen uitdroging.

Geschikte zwarte tomatenrassen

Blackball

Zaden voor de kweek van zwarte tomaten van medium formaat en rond van vorm. Deze Blackball tomaten zijn medium-laat te oogsten en zijn geschikt voor de kweek in een kas en in de moestuin.

De tomaten die je oogst zijn tussen de 40 en 60 gram in gewicht en hebben die karakteristieke zwarte kleur, uniek voor tomaten. Ze worden langzaam rijp, en verkleuren van rood naar zwart.

Black Cherry

De naam Black Cherry komt voort uit de diepe, donkerrode tot paarse kleur van de tomaat, die doet denken aan kersen. Deze variëteit vindt zijn oorsprong in de Verenigde Staten en is populair geworden onder liefhebbers van heirloom rassen door de rijke smaak en het unieke uiterlijk.

De plant kan tot 1,5 tot 2 meter hoog worden. De plant groeit als een klimmer en heeft een stevige ondersteuning nodig, zoals een tomatenrek of stok.

Vanaf juli tot september kun je rijpe tomaten oogsten. Ze zijn klaar als ze een diepe paarse kleur hebben en zacht aanvoelen.

Black Russian

Vanaf juli oogst je grote, roodbruine tot bijna zwarte tomaten met een rijke, zoetzoute smaak en weinig zuur. Deze donkere tomaat blijft doorgroeien tot in september, zodat je wekenlang plukt.

Grote vruchten van gemiddeld 150 tot 250 gram per stuk. Het vruchtvlees van de Tomaat 'Black Russian' is stevig, sappig en heeft een diepe, bijna rokerige smaak.

Deze tomaat groeit uit tot een hoge plant, dus voorzie een stevige steun of tuinstok. Plant buiten uit in mei of juni op een zonnige, beschutte plek in rijke, goed doorlatende grond.

Andere rassen

De kleur van rijpe tomaten kan variëren van oranjerood tot donkerrood, maar er zijn ook gele, witte en zwarte rassen. Naast de standaard ronde tomaten zijn er ook langwerpige tomaten. De tomaat kan glad zijn maar je hebt ook geribde soorten.

• Indigo Rose
• Black Cherry
• Kumato
• Blackball
• Black Russian

Interessant is dat sommige zwarte variëteiten een grotere weerstand hebben tegen ziekten en plagen. Bijvoorbeeld, Indigo Rose is juist ontwikkeld met het doel de weerstand tegen schimmels te verhogen.

Wanneer zwarte tomaten zaaien?

Zwarte tomaten zijn al vroeg in het jaar te zaaien, zodat ze tijd genoeg hebben om te kunnen groeien. Zaai de tomatenzaden in februari of maart in huis, op warmte.

Voor een vroege teelt in de kas kun je al begin maart beginnen. Als je ervoor kiest om zaailingen voor te kweken, begin dan in maart of april.

Eventueel kun je de tomatenzaden vanaf half mei direct in de grond zaaien, maar voorzaaien heeft de voorkeur. De zaailingen kunnen dan buiten worden uitgeplant na de ijsheiligen, dus rond midden mei.

Zwarte tomaten binnen voorzaaien

Het beste is een zaaibakje, of iets anders op kamertemperatuur. Als zaaigrond gebruik ik meestal turf met zand of ik koop zaaigrond.

Doe de zaaigrond in een bakje en druk het aan. Zaai de tomatenzaden dunnetjes, om de één centimeter, en dek dit af met nog een beetje zaaigrond.

Om algen tegen te gaan strooi ik er ook een beetje breekzand overheen. Plaats vervolgens het bakje in grote grote bak met water, geen regenwater. Wacht nu een half uurtje zodat de zaaigrond goed doordrongen is van water.

De tomatenzaden kiemen het beste bij een temperatuur tussen de 20 en 25 graden. Plaats daarom de bakjes in een zonnige vensterbak of maak gebruik van een propagator.

De kieming duurt meestal maar een week, maar wees geduldig sommige zaden kiemen pas na twee a drie weken.

Zaailingen verspenen

Als de zaailingen vier blaadjes hebben moeten ze verspeend worden in grotere potjes, negen centimeter potten. Dit is ook het moment om goede potgrond te gebruiken, zelf gebruik ik altijd biologische moestuin potgrond.

Voor het verspenen breek het plantje voorzichtig los, probeer zoveel mogelijk van de wortels te behouden en pak de zaailingen niet vast aan het steeltje.

Doe in een potje van 9 centimeter goede potgrond, druk stevig en plaats de zaailing in het potje. Druk wederom aan, zodat de wortels goed in contact komen met de potgrond.

Plaats het potje in een bak met water en wacht totdat alle grond doordrongen is van water. Zet na het verspenen de jonge plantjes op een lichte standsplaats bij een dagtemperatuur van ongeveer 18 tot 22 graden.

De juiste standplaats

Tomaten gedijen het beste op een beschutte, zonnige plek. Tomaten houden van warmte en licht, en produceren het beste in goed doorlatende, voedzame grond.

Idealiter zouden ze minstens 6 tot 8 uur per dag toegang moeten hebben tot zonlicht. In het Nederlandse klimaat groeit de Black Russian het best tegen een warme muur of in een kas, waar hij beschermd is tegen regen en zo minder last heeft van meeldauw.

In koudere klimaten is een kas aanbevolen. Buiten zwarte tomaten kweken kan natuurlijk ook, mits het niet een te natte zomer is en je kiest voor een ras dat geschikt is voor buitenteelt.

Zwarte tomaten in de volle grond planten

Als de tomatenplanten groter en sterker zijn, zes tot acht weken, is het de hoogste tijd om ze in de grond te plaatsen. De grondtemperatuur mag niet onder de 15 graden zijn, wat in een kas gemakkelijker is dan wanneer je de planten buiten wilt plaatsen.

Vanaf half mei kun je de voorgezaaide tomaten ook buiten uitplanten. Houd als afstand tussen de planten ongeveer 30 à 40 centimeter aan, en tussen de rijen 50 centimeter.

Voor tomaten in de volle grond kan er binnen gezaaid worden van half maart tot half april. De tomatenplanten kunnen dan vanaf half mei naar buiten, mits het weer meezit.

Tomaten kweken in ons klimaat, blijft een kleine uitdaging. Je bent afhankelijk van het weer. Als de zomer koud en nat is, groeien de planten buiten slecht en wordt het lastig om de tomatenplanten vrij te houden van ziekten, bijvoorbeeld aardappelziekten.

Zwarte tomaten in een kas kweken

Wil je echt een goede oogst tomaten hebben, dan kun je het beste tomaten kweken in een kas. Het voordeel van het kweken onder glas is dat je minder afhankelijk bent van het weer. Een ander groot voordeel is dat je eerder kan beginnen met kweken.

Tomaten in een kas leveren zelfs het dubbele op van een tomatenplant in de buitenlucht. Van een tomatenplant in de buitenlucht kun je ongeveer twee kilo tomaten verwachten.

In een kas kweek je de tomaten langs een touw. De touwen hangen aan ijzerdraden die horizontaal in de kas hangen.

Wanneer de tomatenplanten op hun plek staan, bind het touw voorzichtig om de steel. Draai de stengel van de elke tomatenplant aan het touw.

Water geven

Geef regelmatig water, bij voorkeur in de ochtend. Geef water bij de voet, niet over het blad.

Voorkom dat het blad nat wordt om schimmelziekten te vermijden. Regelmatig water geven is vooral belangrijk wanneer de plant in een pot, kas of goed doorlatende grond groeit.

Bodem, bemesting en potten

Tomaten groeien eigenlijk op alle gronden en snel. Wel vinden ze een goede bodembewerking erg prettig en is na het planten mulching aan te raden.

Een goed humusgehalte zorgt ervoor dat de grond voldoende water vasthoudt. Ze waarderen ook goed doorlatende grond die rijk is aan humus.

Gebruik biologische moestuinmest of tomatenmest om de groei en vruchtzetting te stimuleren. Ook op een balkon in een grote pot van minstens 25 liter groeit de Black Russian prima.

Het is niet aan te raden om tomaten elk jaar op dezelfde grond te kweken, je kan dan bijvoorbeeld last krijgen van kurkwortel. Omdat ik een stadsmoestuin heb is het voor mij lastig om elk jaar "verse grond" toe te voegen in de kas. Om deze reden kweek ik mijn tomaten in bakken, zodat ik op een gemakkelijke manier elk jaar tomaten kan kweken.

Tomatenplanten ondersteunen

Om de tomatenplant voldoende te steunen, maak je de plant vast aan een stok of een touw. In de kas werk ik altijd met touwen.

Na het planten draai je voorzichtig de steel om het touw. Om de paar dagen draai je de tomatenplant om het touw, probeer dit niet te forceren want de plant kan snel afbreken.

Elke keer als de plant een stukje groeit, draai je het sukje tomatenplant rond het touw. Een stevige ondersteuning is vooral nodig bij hoge rassen zoals Black Cherry en Black Russian.

Tomaten dieven

In elke bladoksel van een tomatenplant komt een nieuwe scheut, die dieven worden genoemd. Dieven zijn in een jong stadium gemakkelijk te herkennen maar als de dieven wat groter zijn kan het al wat lastiger worden.

Als je deze dieven niet verwijderd ontwikkelen ze tot een grote tak, die op zijn beurt ook weer dieven ontwikkelt. Uiteindelijk krijg je dan een jungle aan tomatenplanten en hele kleine tomaaten.

Daarom is het belangrijk om de dieven weg te halen, bij voorkeur nog voordat ze tien centimeter zijn zodat de plant niet teveel verzwakt. Op deze manier krijg je een mooie oogst tomaten.

Je moet alleen dieven bij een stamtomaat. Bij struiktomaten en dwergtomaten hoeft je niet te dieven. Regelmatig dieven, zijscheuten verwijderen, helpt bij een betere groei.

Tomaten toppen

In ons klimaat is het een goed idee om de top van de tomatenplant te verwijderen na de vierde of vijfde tros, op deze manier krijg je een mooie oogst.

Verwijder de top boven de laatste twee bladeren boven de laatste tros. Door de groei op tijd te beperken, kan de plant meer energie besteden aan de vruchten die nog moeten afrijpen.

Wanneer zijn zwarte tomaten rijp?

Als je gewend bent tomaten te oogsten op basis van hun rode kleur, wacht je bij zwarte tomaten een kleine uitdaging. De donkere schil kan misleidend zijn - hij lijkt vaak rijp, hoewel de vrucht nog een paar dagen moet rijpen.

Omgekeerd kan hij onrijp lijken, ook al is hij qua smaak op zijn hoogtepunt. De beste aanwijzing is een combinatie van kleur, aanraking en geur.

Een rijpe zwarte tomaat heeft een diepe donkere kleur, vaak met een vleugje paars of roodbruin. Groene tinten bij de steel zijn vaak een teken dat de vrucht nog rijpt.

Maar als de rest van de tomaat zachter aanvoelt en bij het indrukken licht meegeeft, is hij waarschijnlijk klaar om te oogsten. Een rijpe tomaat - ook een zwarte - geeft een karakteristieke zoete, soms licht aardse geur af.

Als je eraan ruikt en een frisse, tomatige geur waarneemt, is dat een goed teken. Als je niets ruikt, wacht dan nog even.

Een veelgemaakte fout is te vroeg oogsten: wacht tot de schouders donker verkleuren voor de volle smaak.

Zwarte tomaten oogsten

Oogsten kan van juli tot en met augustus. Bij andere rassen loopt de oogstperiode door tot september.

De Blackball-tomaten worden langzaam rijp en verkleuren van rood naar zwart. De Black Russian kan gespreid van juli tot september worden geoogst.

Oogst de vruchten voorzichtig wanneer ze hun diepe kleur hebben bereikt, licht meegeven bij aanraking en een zoete, tomatige geur afgeven.

Wat kun je met zwarte tomaten doen?

Tomaten kunnen op allerlei manieren bereid worden. Rauw zijn ze heerlijk, maar zelf vind ik ze het lekkerst in zelfgemaakte ketchup of pasta saus.

Ze zijn geweldig in salades, waar hun contrasterende kleur opvalt, maar ook om te bakken, grillen of in sandwiches. Ze zijn ook fantastisch rauw - gewoon met een beetje kwaliteitsolijfolie, zeezout en een paar blaadjes basilicum.

Vanwege hun lagere watergehalte en hogere suikerconcentratie worden ze ook vaak gebruikt in zelfgemaakte salsa's en sauzen - de resulterende smaak is zoeter, voller en dieper.

Black Cherry-tomatensalade

Combineer gehalveerde Black Cherry tomaten met buffelmozzarella, verse basilicum, olijfolie en een snufje zeezout.

Geroosterde tomaatjes uit de oven

Leg ze op een bakplaat met knoflook, tijm en olijfolie. Rooster 20 min op 180°C voor een intens zoete smaak.

Pasta met geroosterde Black Cherry-tomaten

Perfect als zomers gerecht met knoflook, verse kruiden en Parmezaanse kaas.

Voedingswaarde van tomaten

Vanwege het hogere gehalte aan antioxidanten, vitamine C en andere micronutriënten wordt de zwarte tomaat beschouwd als een superfood, dat zonder problemen in het dagelijkse dieet kan worden opgenomen.

Zijn donkere kleur hangt samen met anthocyanen, die sterke antioxiderende eigenschappen hebben. Bovendien bevat het geen exotische stoffen - alles is het resultaat van natuurlijke selectie of kruising, geen genetische modificaties.

Ziekten en plagen voorkomen

Tomaten vragen best nogal wat tijd en zorg en ze zijn gevoelig voor ziekten en ongedierte. Als het een koele, vochtige zomer is zullen de resultaten tegenvallen.

Bladluis, aaltjes, rode spint en tomaten mot zijn ongedierte die de tomaten kunnen aantasten. Ziekten en kwalen die bij tomaten kunnen voorkomen zijn bloesemrot, vlekken, voetrot, grijze schimmel, aardappelziekte, verwelken van het blad en virusziekten.

Geef water bij de voet en voorkom dat het blad nat wordt om schimmelziekten te vermijden. Een kas beschermt de planten bovendien tegen regen en maakt je minder afhankelijk van koud en vochtig weer.

Zelf tomatenzaden winnen

Het is niet heel moeilijk om aan het einde van het seizoen je eigen tomatenzaden te schonen zodat je het jaar daarop weer kan genieten van je eigen tomaten.

Aan het einde van het seizoen pluk je enkele verse, rijpe tomaten, het beste is om dit te doen van hetzelfde ras. Snijd de tomaten doormidden en schep de zaden eruit.

Doe het zaad en de pulp in een pot en voeg een beetje water toe. Zet de pot voor drie dagen op een warme plek, niet warmer dan 40 graden.

De pulp rot en fermenteert snel, waardoor de zaden naar beneden zakken. Bij lagere temperaturen duurt het wat langer en moet je nog een paar dagen extra wachten.

Voeg een beetje water toe en wacht tot dat de zaden weer naar de bodem zakken. Schep voorzichtig de verrotte pulp eraf.

Vul de pot weer met vers water en laat de zaden weer zinken, schep zoveel mogelijk water met pulpresten af. Sommige zaden zullen blijven drijven, dit zijn waarschijnlijk lege zaadhuiden en kun je ook wegspoelen.

Giet de schone zaden in een vergiet en spoel de zaden schoon. Druk voorzichtig tegen de zaden aan om het overtollige water eruit te drukken.

Leg de zaden op een theedoek of een bord. Spreid de zaden goed zodat de tomatenzaden in één laag liggen.

Hussel de zaden, als ze half drooog zijn, met je vingers een beetje door elkaar zodat de tomatenzaden niet aan elkaar blijven plakken.

Als de tomatenzaden goed gedroogd zijn, bewaar je ze in een luchtdichte pot. Als je de zaden goed droog bewaart, kunnen ze minimaal vijf jaar meegaan.

Als je de tomatenzaden droog en koel bewaard kun je ze wel tien tot twaalf jaar bewaren.

Een tomatenplant uit een tomaat kweken

Een tomatenplant zaaien zonder zaadjes? Dat kan! Je hebt alleen een tomaat nodig. Of gebruik een stukje dat je anders toch weg zou gooien. Duurzamer kan niet.

Wat heb je nodig?

• Een stukje tomaat
• Bakje
• Snijplank en mes
• Potgrond
• Water

Zo maak je het

1. Snijd een plakje van de tomaat.
2. Let erop dat er genoeg zaadjes in zitten.
3. Leg het plakje vervolgens in een bakje met potgrond.
4. Bedek je plakje tomaat met wat grond en geef het een beetje water.
5. Na een tijdje zal je tomatenplakje uitgroeien tot een echte tomatenplant.

Deze methode is vooral geschikt als eenvoudige proef; voor een planmatige teelt geeft zaaien met afzonderlijke zaden meer controle over het aantal planten en de rasechtheid.

Belangrijke aandachtspunten per teeltwijze

Met voorzaaien, voldoende warmte, een zonnige standplaats, regelmatige verzorging en een juiste oogsttiming kun je ook in een gematigd klimaat smakelijke zwarte tomaten telen.

tags: #zwarte #tomaten #kweken