Allergie voor gekookte wortel: symptomen, oorzaken en behandeling

Een reactie op gekookte wortel kan passen bij een echte wortelallergie, maar ook bij het pollen-voedsel-syndroom, vooral bij een allergie voor berkenpollen, graspollen of bijvoetpollen. Bij het pollen-voedsel-syndroom ontstaan klachten meestal na rauwe groenten, terwijl gekookte wortel vaak beter wordt verdragen doordat verhitting bepaalde allergenen denatureert.

Klachten na gekookte wortel moeten wel serieus worden beoordeeld wanneer ze bestaan uit zwelling van de tong of keel, galbulten, braken, benauwdheid, duizeligheid of flauwvallen. In zeldzame gevallen kan een ernstige allergische reactie, anafylaxie, optreden.

Wat kan een reactie op gekookte wortel betekenen?

Een voedselallergie ontstaat wanneer voedingsmiddelen of ingrediënten een allergische reactie uitlokken. Je lichaam maakt dan een abnormale hoeveelheid afweerstoffen, IgE-antistoffen, aan tegen die producten. Bij een voedselallergie reageert je afweersysteem abnormaal op bepaalde eiwitten uit voeding.

Een voedselovergevoeligheid kan allergisch of niet-allergisch van aard zijn. Bij een voedselintolerantie loopt het fout bij de vertering van bepaalde voedingsproducten en wordt het afweersysteem niet geactiveerd.

Wanneer klachten juist na gekookte wortel ontstaan, zijn verschillende verklaringen mogelijk:

• een primaire voedselallergie voor wortel;
• het pollen-voedsel-syndroom, ook oraal allergiesyndroom of OAS genoemd;
• een kruisreactie met berkenpollen, graspollen of bijvoetpollen;
• een reactie op een ander ingrediënt in het gerecht;
• een voedselintolerantie of een andere oorzaak die geen allergie is.

Niet iedere klacht na het eten van wortel betekent dus automatisch dat er sprake is van een echte wortelallergie. De timing, de hoeveelheid, de bereidingswijze en het soort klachten zijn belangrijk.

Waarom kan gekookte wortel toch klachten geven?

Bij het pollen-voedsel-syndroom worden de verantwoordelijke allergenen in de meeste gevallen snel gedenatureerd door verhitting en spijsvertering. Patiënten hebben er vaak baat bij rauw fruit en rauwe groenten te koken om eiwitten te denatureren voor inname.

Toch zijn er patiënten die ook op gekookt voedsel reageren. Ongeveer 2-10% van de patiënten kan nog steeds systemische reacties vertonen. Daarom is het niet veilig om ervan uit te gaan dat gekookte wortel voor iedereen met een reactie op rauwe wortel zonder risico is.

De invloed van het bewerken van voedingsmiddelen geldt vooral voor fruit, groenten en soja. Door koken of bakken gaan de allergenen die allergische reacties veroorzaken vaak kapot, waardoor het lichaam geen allergische reactie op het bewerkte product vertoont.

Dit geldt echter niet voor alle allergenen. Noten en pinda’s zijn minder gevoelig voor bewerking en kunnen bij sommige mensen ook na verwerking in koekjes of chocolade een allergische reactie veroorzaken.

Oorzaken van allergie voor wortel

Pollen-voedsel-syndroom

PFAS is een oraal allergiesyndroom: een allergische reactie die vaak optreedt na inname van bepaald voedsel bij personen die gesensibiliseerd zijn voor pollen. PFAS onderscheidt zich van primaire voedselallergieën en wordt veroorzaakt door een kruisreactie tussen allergenen in pollen en allergenen in vers fruit en verse groenten.

De eiwitten van sommige soorten fruit, groente en noten lijken erg op bepaalde eiwitten die in pollen zitten. De afweer van het lichaam merkt dan niet goed het verschil tussen bijvoorbeeld wortel en pollen van een boom of plant.

Circa 20-70% van de patiënten die gesensibiliseerd is voor pollenallergenen heeft last van PFAS-symptomen na het eten van rauw fruit, rauwe groenten, noten of bepaalde kruiden. In een Brits cohortonderzoek werd bij 66% van de personen die gesensibiliseerd is voor berk PFAS vastgesteld tijdens een orale voedselprovocatie.

Patiënten met PFAS hebben gemiddeld vier voedingsmiddelen die klachten veroorzaken. In Nederland zijn de meest voorkomende voedselallergenen die PFAS veroorzaken vers fruit, vooral appel, peer, perzik en kiwi, boomnoten en pinda.

Kruisreactie met berkenpollen

Bij het paraberksyndroom verwart het afweersysteem allergenen in voedingsmiddelen met allergenen in berkenpollen. Daardoor reageert het lichaam ook allergisch op allergenen in voedingsmiddelen.

Van de mensen met een berkenpollenallergie reageert 50 tot 70% ook allergisch op bepaalde soorten fruit, noten, pinda’s, soja en groenten. Berkenpollen kunnen onder andere kruisreageren met wortel, selderij, peterselie, pastinaak, appel, peer, perzik, hazelnoot, walnoot en aardappel.

Kruisreactie met graspollen of bijvoetpollen

Ook graspollen en bijvoetpollen kunnen kruisreacties met wortel veroorzaken. Bij graspollen worden onder andere appel, wortel, selderij, aardappel, tomaat en pinda genoemd.

Bijvoetpollen kunnen kruisreageren met wortel, selderij, anijs, kamille, koriander, venkel, mango, mosterd, peterselie, perzik, paprika en zonnebloem.

Bij een allergie voor bijvoetpollen kunnen tuinkruiden en specerijen uit de familie van de schermbloemigen een kruisreactie veroorzaken, zoals anijs, kervel, dille, karwij, koriander, pastinaak, wortel, peterselie, selderij en venkel.

Primaire voedselallergie voor wortel

Bij een primaire voedselallergie reageert het afweersysteem rechtstreeks op een eiwit in de wortel. De klachten kunnen ontstaan na rauwe én gekookte wortel, omdat de verantwoordelijke allergenen niet altijd door verhitting worden afgebroken.

Een primaire voedselallergie is vooral belangrijk om te overwegen bij klachten buiten de mond, zoals galbulten, braken, benauwdheid, forse zwelling, duizeligheid of een ernstige reactie.

Een andere oorzaak dan allergie

Een reactie op een gerecht met gekookte wortel hoeft niet door wortel zelf te komen. Andere ingrediënten kunnen klachten veroorzaken, zoals selderij, peterselie, kruiden, noten, pinda, soja of mosterd.

Ook kunnen klachten ontstaan door een voedselintolerantie, een prikkelbare darm, lactose-intolerantie of glutenintolerantie. Bij een voedselintolerantie worden geen IgE-antistoffen aangemaakt en kunnen klachten soms pas uren of dagen later optreden.

Symptomen van een wortelallergie

De symptomen van wortelallergie kunnen variëren van mild tot ernstig en kunnen optreden binnen enkele minuten tot enkele uren na het eten van wortels.

Klachten in mond en keel

• jeuk of tinteling in de lippen;
• een branderig gevoel in de mond of keel;
• jeuk aan het gehemelte;
• jeuk in de mond- en keelholte;
• zwelling van de lippen;
• zwelling van de tong;
• zwelling van de keel;
• een kriebelend of prikkelend gevoel.

Deze klachten worden ook wel het oraal allergiesyndroom genoemd. Bij PFAS treden de symptomen binnen enkele minuten op en kunnen ze uren aanhouden na het eten van het voedsel in rauwe vorm.

Huidklachten

• jeuk;
• roodheid van de huid;
• huiduitslag;
• netelroos of galbulten;
• zwelling van het gezicht.

Maag-darmklachten

• misselijkheid;
• braken;
• buikpijn;
• buikkrampen;
• diarree.

Ademhalingsklachten

• hoesten;
• moeilijk ademen;
• kortademigheid;
• piepende ademhaling;
• benauwdheid;
• een hese stem.

Heb je al andere allergische symptomen, zoals astma, hooikoorts of huiduitslag, dan kunnen die ook verergeren.

Wanneer is een reactie ernstig?

In zeldzame gevallen kan een extreme, levensbedreigende reactie optreden. Dat noemen we anafylaxie of een anafylactische shock.

De eerste symptomen zijn vaak een prikkelend gevoel, jeuk of een metaalachtige smaak in de mond. Daarna kunnen urticaria, zweten, braken, krampen, diarree, zwellingen in de mond en keel, ademhalingsproblemen en benauwdheid ontstaan.

Bel direct de huisarts, de huisartsen-spoedpost of 112 als je opeens moeilijk ademt, een piepend geluid bij het ademen hoort, plotseling hees wordt, een dikke tong of keel krijgt, duizelig wordt of flauwvalt.

Heb je een allergie-pen, gebruik die dan en bel daarna meteen de huisarts, de huisartsen-spoedpost of 112. Als je voor het eerst dikke lippen krijgt zonder andere klachten, bel dan de huisarts of de huisartsen-spoedpost.

Diagnose: hoe wordt wortelallergie vastgesteld?

Bespreking van de klachten

De arts bevraagt eerst nauwkeurig welke voedingsmiddelen klachten uitlokken, welke klachten optreden, hoe ernstig ze zijn, na hoeveel tijd ze beginnen en hoe lang ze duren.

Ook wordt nagegaan of je andere allergieën hebt en of allergie voorkomt in de familie. Het is belangrijk om te vermelden of je klachten krijgt na rauwe wortel, gekookte wortel, gebakken wortel, wortelsap of gerechten waarin wortel verwerkt is.

Een voedingsdagboek kan helpen om te ontdekken welk voedingsmiddel de klachten veroorzaakt. Noteer wat je hebt gegeten, hoeveel je hebt gegeten, hoe het voedsel was bereid, wanneer de klachten begonnen en welke symptomen ontstonden.

Sensibilisatie is niet hetzelfde als allergie

Er wordt gesproken van sensibilisatie wanneer een of meerdere uitslagen van een huidtest of bloedonderzoek positief zijn. Een positieve test wil nog niet zeggen dat je allergisch bent.

Pas wanneer je ook klachten ervaart tijdens of na het eten van het betreffende allergeen, is er sprake van een voedselallergie. Je kunt dus positief testen op wortel zonder klachten te krijgen wanneer je wortel eet.

Niet alle genoemde kruisreacties komen even vaak voor. Sommige kruisreacties zijn echt uitzonderlijk. Vermijd daarom geen voedingsmiddelen die geen klachten geven.

Huidpriktest

Het belangrijkste bijkomende onderzoek is de huidpriktest. De arts brengt druppeltjes vloeistof aan die een verdacht voedingsmiddel of pollenallergeen bevatten en prikt met een fijn naaldje door de druppel in de huid.

Heb je een allergie of sensibilisatie, dan verschijnt er na ongeveer 15 minuten een rode, soms jeukende zwelling, een kwaddel. De uitslag moet altijd worden gekoppeld aan het klachtenpatroon.

Prik-priktest met verse wortel

Bij verse voedingsmiddelen kan soms een prik-priktest zinvol zijn. Daarbij wordt eerst in het verse voedingsmiddel geprikt en daarna oppervlakkig in de huid.

Dit kan nuttig zijn als bepaalde allergenen in standaard testextracten minder goed aanwezig zijn. De prik-priktest wordt niet standaard bij iedereen gedaan en wordt alleen ingezet als dit medisch zinvol en veilig is.

Bloedonderzoek

Als de huidpriktest niet beschikbaar is, kan bloedonderzoek worden uitgevoerd. In het bloed worden specifieke afweerstoffen, IgE, tegen verdachte voedingsmiddelen of pollen bepaald.

Specifiek IgE-onderzoek, ook bekend als Phadiatop en daarvoor als RAST, verschilt wat betreft de venapunctie niet van de meeste andere bloedonderzoeken. Een kwantitatieve IgE-test levert uitstekende klinische prestaties, met een sensitiviteit van 84-95% en een specificiteit van 85-94%, afhankelijk van het allergeen.

De test kan worden uitgevoerd door het lokale laboratorium. Een bloedmonster van 1 ml in een serumbuisje is voldoende om op maximaal 10 allergenen te testen en een uitslag van ≥0,1 kUA/l duidt op gevoeligheid.

Bloedtests zijn niet altijd doorslaggevend. Soms zijn er vals-negatieve resultaten, waarbij de test geen allergie aantoont terwijl iemand wel degelijk allergisch is. Je kunt ook positief reageren op een test zonder klachten te krijgen bij het eten van het voedingsmiddel.

Componentdiagnostiek en voedselprovocatie

Soms is bloedonderzoek naar specifiek IgE of componentdiagnostiek zinvol. Bij sommige voedingsmiddelen kan componentdiagnostiek helpen om onderscheid te maken tussen een patroon dat meer past bij kruisallergie en een patroon dat meer past bij een mogelijk ernstigere voedselallergie.

Een voedselprovocatietest is iets anders dan een priktest, prik-priktest of bloedonderzoek. Bij een provocatietest eet iemand gecontroleerd het verdachte voedingsmiddel onder medische omstandigheden.

Een voedselprovocatie mag niet zelfstandig thuis worden uitgevoerd wanneer eerder ernstige klachten zijn ontstaan. Bij complexe of ernstige voedselallergie kan verwijzing naar een ziekenhuis nodig zijn.

Behandeling van allergie voor gekookte wortel

Vermijden van het veroorzakende voedsel

Om de oorzaak van de klachten weg te nemen, is er maar één behandeling: het voedingsmiddel waarvoor je allergisch bent weglaten uit je voeding.

De Amerikaanse voedselallergierichtlijnen adviseren PFAS te behandelen door rauw fruit, rauwe groenten of beide te vermijden, afhankelijk van de ernst van de symptomen. Indien de symptomen ernstiger zijn, verergeren of verband houden met systemische symptomen, wordt aanbevolen het veroorzakende voedsel volledig uit het dieet te schrappen.

Je hoeft alleen voedingsmiddelen te vermijden die bij jou klachten geven. Niet alle voedingsmiddelen uit één groep geven allergische reacties. Blijf voedingsmiddelen die geen klachten veroorzaken gewoon eten.

Wortel koken, bakken of verwerken

Bij milde klachten die passen bij PFAS kan het voldoende zijn om rauwe wortel te vermijden en wortel in gekookte vorm te gebruiken, als die vorm goed wordt verdragen.

Wanneer voedingsmiddelen worden gekookt of in de diepvries bewaard, kunnen ze vaak geen allergische reactie meer veroorzaken. Bij fruit en groenten kunnen voedingsmiddelen in bewerkte vorm, zoals sap of gekookte producten, vaak zonder klachten worden gebruikt.

Dit geldt alleen wanneer iemand eerder geen reactie op de bewerkte vorm heeft gehad. Als je ook op gekookte wortel reageert, moet je deze vorm niet opnieuw zelf uitproberen voordat je medisch advies hebt gekregen.

Medicijnen bij milde klachten

Voor milde allergische symptomen kunnen antihistaminica worden gebruikt om jeuk en huiduitslag te verminderen. Een arts kan bij een lichte vorm van allergie een anti-allergisch geneesmiddel voorschrijven.

Om klachten sneller te laten wegtrekken, kan soms een hooikoortstablet worden ingenomen. Bespreek met je arts welk middel geschikt is en hoe je het moet gebruiken.

Adrenaline bij ernstige reacties

Voor mensen met een voorgeschiedenis van ernstige allergische reacties, zoals anafylaxie, kan een epinefrine-injector worden voorgeschreven om in noodgevallen te gebruiken.

Heb je ooit een levensbedreigende allergische reactie gehad, dan moet je steeds een adrenalinespuit, zoals Epipen® of Jext®, bij je hebben. Het is van cruciaal belang om te weten hoe en wanneer deze te gebruiken.

Medische controle en verwijzing

Mensen met een voorgeschiedenis van ernstige allergische reacties moeten regelmatig worden gecontroleerd door een allergoloog om hun allergieën te beheren.

De NICE-richtlijnen bij voedselallergie adviseren deze patiënten te verwijzen. Verwijzing is vooral belangrijk wanneer klachten ernstig zijn, wanneer ook gekookte wortel klachten veroorzaakt, wanneer meerdere voedingsmiddelen moeten worden vermeden of wanneer er twijfel bestaat tussen PFAS en een primaire voedselallergie.

Waarop letten bij het voedingspatroon?

Als je veel voedingsmiddelen niet meer mag eten, kan het zijn dat je niet voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt. Je voeding is dan onvolwaardig. Een diëtist adviseert over een volwaardige voeding.

Afhankelijk van hoe streng het dieet moet zijn, bespreekt de zorgverlener of je alleen verse of ook bewerkte voedingsmiddelen moet vermijden en of je op sporen moet letten.

Ga niet zelf experimenteren met het weglaten of juist gebruiken van bepaalde producten. Als je heftig reageert op een bepaald product, kun je het beste naar de huisarts gaan.

Etiketten lezen bij wortelallergie

Op het etiket van verpakte voedingsmiddelen moet vermeld staan welke ingrediënten in de voedingsmiddelen verwerkt zijn. Onder het kopje “Ingrediënten” staat alles wat in een voedingsmiddel verwerkt is.

De volgorde van de ingrediënten wordt bepaald door de hoeveelheid van het ingrediënt in het voedingsmiddel. Het ingrediënt dat als eerste genoemd wordt, komt het meeste voor.

Onder ingrediënten moeten fabrikanten verplicht aangeven of belangrijke allergenen aanwezig zijn. Het allergeen moet een ander lettertype of kleur hebben, bijvoorbeeld vetgedrukt of met hoofdletters.

• ei;
• glutenbevattende granen;
• lupine;
• melk;
• mosterd;
• noten;
• pinda;
• schaaldieren;
• weekdieren;
• selderij;
• sesamzaad;
• soja;
• sulfiet;
• vis.

Wortel hoeft niet als een van de wettelijke hoofdallergenen te worden aangeduid, maar moet wel in de ingrediëntenlijst worden vermeld wanneer het in het product aanwezig is.

Verborgen bronnen

Wanneer een voedingsmiddel in een product wordt verwerkt, is het oorspronkelijke voedingsmiddel niet altijd meer herkenbaar. Dat is een verborgen bron.

Lees daarom altijd de volledige ingrediëntenlijst, ook bij soepen, sauzen, kant-en-klaarmaaltijden, groentemixen, bouillon, babyvoeding en kruidenmengsels.

Onverpakte voedingsmiddelen

Ook voor onverpakte voedingsmiddelen moet informatie over de aanwezigheid van allergenen worden gegeven. Voorbeelden hiervan zijn verse producten zoals brood, kaas en vleeswaren bij een supermarkt, bakker of slager, en gerechten in restaurants.

Vraag na welke ingrediënten en allergenen in het voedingsmiddel of gerecht aanwezig zijn. De verkoper moet deze informatie schriftelijk of mondeling kunnen geven.

Wortelallergie en andere voedingsmiddelen

Het is belangrijk om niet automatisch alle voedingsmiddelen uit dezelfde plantenfamilie te vermijden. Bij het paraberksyndroom kunnen naast wortel onder andere bleekselderij, knolselderij, pastinaak, venkel, anijs, dille, kervel, koriander, komijn, kummel en peterselie betrokken zijn.

Je hoeft voedingsmiddelen die geen klachten geven niet uit voorzorg te schrappen. Een positieve test zonder klachten betekent sensibilisatie, maar niet automatisch een voedselallergie.

Bij klachten na wortel kunnen ook appel, perzik, hazelnoot, selderij, peterselie of andere plantaardige producten een rol spelen. Gemiddeld hebben patiënten met PFAS vier voedingsmiddelen die leiden tot klachten, maar dit verschilt per persoon.

Kan een wortelallergie veranderen?

Een allergie kan in de loop van de tijd veranderen. Voedingsmiddelen die eerst geen klachten veroorzaakten, kunnen plotseling wel klachten geven.

Ook kun je bij een verminderde weerstand, bijvoorbeeld door verkoudheid of griep, of tijdens het hooikoortsseizoen heftiger reageren op voedselallergenen.

Bij mensen met pollenallergie kunnen klachten na plantaardig voedsel sterker zijn tijdens het pollenseizoen. Dat betekent niet automatisch dat de allergie blijvend ernstiger is geworden, maar nieuwe of zwaardere symptomen moeten wel worden besproken met een arts.

Wanneer medische hulp zoeken?

Neem contact op met de huisarts wanneer je herhaaldelijk klachten krijgt na wortel, wanneer je niet weet of de klachten door wortel of een ander ingrediënt komen, of wanneer je ook klachten hebt na gekookte wortel.

Medische beoordeling is extra belangrijk bij galbulten, braken, benauwdheid, forse zwelling, duizeligheid, flauwvallen of klachten na een kleine hoeveelheid wortel.

Bij benauwdheid, zwelling van tong of keel, flauwvallen of een ernstige reactie na wortel is spoedzorg nodig. Bel 112 bij acute alarmsymptomen.

tags: #allergie #gekookte #wortel