Chiptekort opgelost: wanneer zijn er weer genoeg chips?

Het wereldwijde chiptekort is niet op één moment volledig opgelost, omdat de beschikbaarheid per sector, type chip en regio verschilt. Voor smartphones en laptops zijn de problemen intussen weggewerkt, terwijl autofabrikanten en producenten van andere apparaten nog steeds met tekorten, vertragingen en kwetsbare toeleveringsketens te maken kunnen krijgen.

Een tekort zoals deze wordt helaas niet zomaar opgelost, maar het gaat wel de goede kant op. Het gaat dus wel de goede kant op, maar wanneer het chiptekort écht is opgelost, is niet met zekerheid te zeggen.

Waarom is het chiptekort ontstaan?

Het tekort aan halfgeleiderchips is een recent maar dringend probleem wat te zien is op wereldschaal. Halfgeleiderchips zijn kleine elektronische apparaten gemaakt van materialen zoals silicium. Ze vormen het hart van moderne elektronica, sturend en verwerkend de informatie in apparaten zoals smartphones, computers en auto's.

Deze halfgeleiderchips zijn de laatste jaren een schaars goed geworden. Dit tekort heeft gevolgen voor zowel producenten als consumenten, en de vraag naar deze chips overstijgt momenteel het aanbod aanzienlijk.

De coronapandemie verstoorde vraag en aanbod

Het wereldwijde chiptekort is vooral ontstaan door de coronapandemie. Veel fabrieken moesten hun werkzaamheden stilleggen, waardoor dus ook de productie van chips achterbleef. Bovendien moesten veel meer mensen thuisblijven waardoor de vraag naar games, laptops, computers en andere elektronische apparaten ontzettend steeg.

Door de coronacrisis ontstond er veel paniek op de markt voor chips. Bedrijven die normaal grote afnemers waren, annuleerden nu hun orders. Door de afgelaste orders was er minder werk in de fabrieken.

De chipfabrikanten vulden deze ruimte op. De focus is veranderd van onder andere chips voor auto’s richting chips voor platte beeldschermen. Met het einde van corona in zicht, kwamen de oude bedrijven weer terug door de toenemende vraag naar micro-elektronica. Hier was in de fabrieken alleen geen ruimte meer voor.

De onverwachte opleving van de vraag

Oorspronkelijk hadden veel autofabrikanten hun bestellingen voor chips verminderd in de verwachting dat de vraag naar auto's zou dalen tijdens de pandemie. Maar toen de vraag sneller dan verwacht herstelde, bevonden deze fabrikanten zich in een positie waarin ze concurreerden met makers van consumentenelektronica voor dezelfde chipvoorraden.

Uit vrees voor toeleveringsproblemen vanuit China zijn heel veel bedrijven grote bestellingen gaan plaatsen. Maar toen enkele weken later zowat de hele wereld in lockdown ging, viel de vraag naar producten stil en bleven die bedrijven natuurlijk met hun voorraden zitten. Heel het jaar 2020 hebben de bedrijven geprobeerd om hun overtollige voorraden weg te werken, waardoor de hele toeleveringsketen stilviel.

Een klein jaar later, toen het vaccin op de markt kwam, is de hele economie weer opgeveerd. Alle bedrijven wilden op exact hetzelfde moment opnieuw hun voorraden aanvullen. Dat heeft een enorme druk op de toeleveranciers veroorzaakt, met grote tekorten aan grondstoffen tot gevolg.

De structureel groeiende vraag naar slimme apparaten

In de meeste sectoren zijn vraag en aanbod intussen weer in evenwicht, maar niet voor bepaalde microchips. Dat komt omdat de vraag naar slimme producten de laatste jaren systematisch groter is geworden.

We hebben vandaag een slimme tv, een slimme deurbel, een slim alarm. Er bestaat zelfs een slimme fopspeen die de temperatuur van de baby meet en doorstuurt naar de smartphone van de ouders. Al die toestellen hebben chips nodig en het aanbod kan niet volgen.

En denk daarnaast ook nog maar even aan de digitalisering die in steeds meer sectoren de boventoon moet gaan voeren. De fabrikanten die dicht gingen en de vraag naar meer chips maakte het probleem dus alsmaar erger, waardoor het chiptekort gigantisch is geworden.

Waarom duurt het zo lang voordat het tekort verdwijnt?

Met de terugkerende orders van de afnemers, ontstond er een enorme groei in de vraag naar chips. Het is niet makkelijk om snel te reageren op de veranderde vraag. De makers konden niet aan de vraag voldoen.

Door de complexiteit van chipfabricage duurt dat jaren. Het kost 3 à 4 jaar voordat je een nieuwe chipfabriek hebt gebouwd. Daarnaast kost het veel geld. Een fabriek oprichten kost ongeveer 10 miljard euro.

Bestaande fabrieken kunnen de toegenomen vraag niet aan, je hebt dus nieuwe chipfabrieken nodig. Maar de bouw ervan duurt al gauw een aantal jaren en kost 10 tot 20 miljard euro.

Productiefaciliteiten voor chips zijn hoog gespecialiseerd en vereisen aanzienlijke investeringen. Tijdens de pandemie moesten veel van deze fabrieken hun activiteiten beperken of zelfs stopzetten vanwege gezondheids- en veiligheidsmaatregelen. Dit heeft geleid tot vertragingen en achterstanden in de productie.

Niet alleen de chipfabriek is een knelpunt

Tot 2023 blijft de industrie last hebben van een tekort aan grondstoffen en de back-endproductie. Het grondstoftekort kan pas over twee jaar zijn opgelost, als dit tekort is verholpen kan de productie pas echt losbarsten en dus een overschot worden bereikt.

Op dit moment hebben chipfabrikanten het moeilijk met de levering, maar dit moet door de toegenomen productiviteit bij back-endproducenten in de komende drie maanden weer op niveau komen.

Een chip doorloopt bovendien meerdere productiestappen en fabrieken voordat deze in een apparaat terechtkomt. Daardoor kan een verstoring bij één schakel de levering van het eindproduct vertragen, ook wanneer andere onderdelen wel beschikbaar zijn.

Wanneer is het chiptekort opgelost?

Volgens Makinwa houdt het chiptekort nog wel even aan: Het duurt nog 1,5 jaar voordat vraag en aanbod weer een beetje in evenwicht zijn. Dat kan bespoedigd worden doordat de vraag naar elektronica afneemt omdat we in een economische dip zitten.

Volgens professor Boute zal het chiptekort dit jaar niet opgelost raken. Ik denk dat we dus nog zeker één of misschien twee moeizame jaren zullen doormaken.

Er lijkt een einde te komen aan het huidige chiptekort. Het lijkt er zelfs op dat er over twee jaar sprake kan zijn van een overcapaciteit.

In 2022 zal de industrie verder stabiliseren en weer als vanouds moeten functioneren. Omdat er veel investeringen zijn gedaan in nieuwe chipfabrieken zal de productiviteit nog verder toenemen. Dit kan in 2023 zelfs tot overcapaciteit leiden.

Deze verwachtingen moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd. Het antwoord op de vraag wanneer het chiptekort is opgelost, hangt af van de soort chip en de sector waarin die wordt gebruikt. De problemen voor smartphones en laptops zijn bijvoorbeeld eerder weggewerkt dan de problemen voor auto’s.

OnderdeelVerwachting
Vraag en aanbodNa ongeveer 1,5 jaar weer een beetje in evenwicht
Nieuwe chipfabriek3 à 4 jaar om te bouwen
Investering in een fabriekOngeveer 10 miljard euro
Auto-industrieVerwachting dat het tekort aan het eind van het jaar is opgelost
Chipindustrie als geheelIn 2022 verder stabiliseren en in 2023 mogelijk overcapaciteit

Welke sectoren hebben nog last van het tekort?

Auto-industrie

Het chiptekort zorgde ervoor dat de wachttijden op apparaten en producten enorm was geworden. Ook deze week moet de fabriek van Volvo Cars in Gent de band stilleggen door een tekort aan chips.

In de fabriek van Volvo in Gent zullen deze week geen nieuwe auto's van de band rollen. Door een tekort aan microchips wordt de productie vanaf vandaag de hele week stilgelegd. Opnieuw. Ook vorig jaar lag de fabriek 40 dagen stil door een chiptekort.

Volvo is niet de enige fabrikant die nu al enkele jaren problemen ondervindt. Ook andere automerken moesten fabrieken sluiten of de productie terugschroeven.

Er wordt onder andere verwacht dat het chiptekort in de auto-industrie aan het eind van dit jaar is opgelost. Het gevolg hiervan is een groei in omzet bij dit soort producten.

Smartphones en laptops

Voor smartphones en laptops zijn de problemen intussen weggewerkt, zegt professor Boute. De vraag naar digitale apparaten om thuis te werken, is vandaag kleiner dan in het midden van de lockdown. Voor die apparaten is er intussen genoeg aanbod.

Consumentenelektronica en huishoudelijke apparaten

Chips zitten in vrijwel ieder apparaat, van gameconsoles, elektrische tandenborstels tot auto’s. En dan hebben we het niet over één chip per apparaat. Nee, in één apparaat zitten al gauw tientallen chips.

Ook wanneer je bijvoorbeeld op zoek bent naar een nieuwe wasmachine kun je het chiptekort merken. De prijs van de wasmachines kan hierdoor toenemen.

De productie van processors is weer flink aan het toenemen volgens het onderzoek van IDC. Aan het einde van dit jaar moet de productiecapaciteit weer op 100% komen.

Welke obstakels kunnen herstel vertragen?

Ondanks de goede voorspellingen zijn er volgens de onderzoekers wel een paar obstakels die van invloed kunnen zijn op de chipfabricage. Tot 2023 blijft de industrie last hebben van een tekort aan grondstoffen en de back-endproductie.

Een andere uitdaging is dat de prijs van processors en chipsets blijft stijgen. Sinds de tweede helft van dit jaar is de prijs gestegen vanwege de stijging van materiaalkosten.

De tweede reden is dat er veel kosten worden gemaakt voor de ontwikkeling van nieuwe hoogwaardige procestechnologie. Dit jaar zullen deze hoge kosten nog gehandhaafd blijven.

Geopolitieke spanningen kunnen de toeleveringsketens verder verstoren, vooral omdat veel cruciale componenten uit een beperkt aantal regio's komen.

Afhankelijkheid van een beperkt aantal producenten

De halfgeleiderindustrie is gedomineerd door een paar grote spelers die een aanzienlijk deel van de wereldwijde productiecapaciteit en expertise in handen hebben. Deze giants spelen een belangrijke rol in de huidige crisis rondom het tekort aan chips.

TSMC is de grootste producent van halfgeleiderchips, en TSMC is de wereldleider in foundry services, waar ze chips produceren voor andere bedrijven. TSMC's dominantie maakt de wereldwijde chipindustrie grotendeels afhankelijk van de stabiliteit van Taiwan.

Natuurrampen, zoals aardbevingen, of geopolitieke spanningen kunnen de productiecapaciteit van TSMC en daarmee de wereldwijde chipvoorraad beïnvloeden.

Met hoofdkantoor in de VS, was Intel lang de leider in chipproductie, vooral voor pc's en servers. Intel heeft productievertragingen en technologische achterstanden ervaren.

Samsung is een grote speler op het gebied van geheugenchips en heeft ook aanzienlijke capaciteit in andere halfgeleiders. Net als TSMC is Samsung's chipproductie geconcentreerd in een beperkt geografisch gebied, waardoor het kwetsbaar is voor regionale verstoringen.

GlobalFoundries, UMC en SMIC hebben minder geavanceerde productietechnologieën dan TSMC en Samsung. Zij hebben echter te maken met vergelijkbare supply chain problemen, zoals materiaaltekorten en transportverstoringen.

De interconnectiviteit van de wereldwijde toeleveringsketens en de afhankelijkheid van deze grote spelers maken duidelijk dat verstoringen bij één producent gevolgen kunnen hebben voor de gehele industrie.

Een nieuw acuut risico: het conflict rond Nexperia

De Duitse autoproductie komt in de problemen als er niet snel een oplossing komt voor het conflict rond chipfabrikant Nexperia tussen China en het Nederlandse ministerie van Economische Zaken.

Autofabrikanten als BMW en Volkswagen staan inmiddels in de crisisstand. De fabrikanten zijn afhankelijk van de chips die Nexperia in China maakt. In één auto gaan al snel zo'n 600 van die chips.

Maar van China mogen ze het land niet meer uit. Binnen enkele weken zouden hierdoor tekorten kunnen ontstaan.

Nexperia heeft chipfabrieken over de hele wereld, waaronder in Europa en China. Maar de Europese fabrieken van Nexperia kunnen niet zelfstandig de chips maken die de auto-industrie nodig heeft.

Zij maken wafers, platen waaruit vervolgens in China de chips worden gesneden. Die chips worden vervolgens naar Europa verscheept. De Chinese Nexperia-fabriek is zo een schakel in een productieketen.

Vervangers voor de Nexperia-chips die China nu blokkeert, kunnen elders worden gemaakt. Maar het duurt maanden om het proces aan te passen aan andere chips. En niemand kan de tekorten nu opvangen, er is geen overcapaciteit in de markt.

Welke gevolgen heeft het chiptekort?

Het chiptekort heeft voor veel problemen gezorgd. Denk alleen al aan de vele auto’s die niet konden worden geproduceerd, de spelcomputers die moesten wachten op hun release en de telefoons die maar niet geleverd werden bij de klanten.

In allerlei sectoren heeft het chiptekort ervoor gezorgd dat er een gigantische omzet werd misgelopen. Het tekort heeft gevolgen voor zowel producenten als consumenten.

Vertraging van technologische innovatie

Chips zijn de kern achter technologische vooruitgang. Met beperkte beschikbaarheid kunnen nieuwe productlanceringen en innovaties worden vertraagd, wat een rem zet op technologische ontwikkelingen in diverse sectoren.

Economische schade

Veel industrieën zijn afhankelijk van chips. Van de automobielindustrie tot de consumentenelektronica; een tekort kan leiden tot productievertragingen, verminderde verkoop en financiële verliezen.

Dit kan op zijn beurt leiden tot economische vertraging in regio's die sterk afhankelijk zijn van dergelijke industrieën.

Hogere prijzen

Met een verminderd aanbod en een onveranderde of toenemende vraag, kunnen prijzen stijgen. Dit betekent dat consumenten meer moeten betalen voor alledaagse elektronische goederen, van telefoons tot auto's.

Kwetsbare toeleveringsketens

Een belangrijk risico van het huidige tekort is de grotere afhankelijkheid van een beperkt aantal chipfabrikanten. Deze concentratie kan leiden tot kwetsbaarheden in de toeleveringsketen, waardoor de industrie gevoeliger wordt voor toekomstige verstoringen.

Gevolgen voor werknemers

Als fabrieken hun productie verminderen of tijdelijk stopzetten vanwege het tekort, kunnen werknemers worden getroffen door banenverlies of verminderde werkuren.

Meer Europese productie van chips

Von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, heeft een chipverdrag aangekondigd zodat de EU onafhankelijk is van de industrie in Azië en VS.

De EU is namelijk van plan de Europese chipindustrie te stimuleren. De chiptekorten en lokale overheidssteun aan de machtige fabrieken in Azië en de VS hebben de Europese commissie in beweging gezet.

Dit wordt gedaan om inter-Europese concurrentie te stoppen en beter te kunnen concurreren op de wereldwijde markt. De bedoeling is dat research & development en de financiering tussen verschillende Europese landen met elkaar worden verbonden en er gezamenlijk wordt opgetreden.

De Europese Unie heeft gezegd dat het haar aandeel op de wereldwijde markt met 20 procent wil vergroten tegen 2030.

Het opbouwen van een chipsector in Europa is ‘’niet alleen een kwestie van ons concurrentievermogen. Het is ook een kwestie van technische soevereiniteit,’’ zei Von der Leyen in haar toespraak.

Toch is men in overleg met niet Europese fabrikant Intel om een nieuwe Europese fabriek te bouwen van wellicht 80 miljard euro.

Kunnen toekomstige tekorten worden voorkomen?

Tegelijk zie ik nu al veel bedrijven die bij het ontwerp van nieuwe producten rekening houden met eventuele toekomstige chiptekorten. Ze bouwen de mogelijkheid in om chips van verschillende toeleveranciers te gebruiken en kunnen zo problemen bij de ene chipfabrikant opvangen door ze te vervangen door de chips van een andere fabrikant.

Over heel de wereld doen mensen en organisaties er alles aan om het chiptekort op te lossen en je zult dan ook wel merken dat je minder lang hoeft te wachten op een elektronisch apparaat, dan wanneer je het vergelijkt met de jaren tijdens de coronapandemie.

Een grotere spreiding van productie, meer Europese capaciteit en ontwerpen die chips van meerdere leveranciers kunnen gebruiken, kunnen de afhankelijkheid van afzonderlijke fabrieken verminderen.

Wereldwijde toeleveringsketen van halfgeleiderchips

Het wereldwijde chiptekort, uitgelegd.

tags: #chip #tekort #opgelost