Geneeskrachtige gezonde kruiden: alfabetische index van A tot Z

Een alfabetische kruidenindex helpt om geneeskrachtige en gezonde kruiden snel terug te vinden op Nederlandse naam, alternatieve naam of botanische naam. De planten worden hieronder van A tot Z gerangschikt en waar mogelijk aangevuld met gebruikte plantendelen, traditionele toepassingen, bereidingsvormen en belangrijke aandachtspunten.

Een kruidenremedie is een concrete bereiding met een herkenbare plant en een duidelijk gebruikt plantendeel, zoals wortel, blad, bloem, zaad of bast. Een goede remediekaart laat niet alleen zien welk kruid wordt genoemd, maar ook hoeveel ervan wordt gebruikt, hoe de bereiding wordt gemaakt en binnen welke traditionele of gedocumenteerde context zij voorkomt.

De digitale Kruidenapotheek bevat 300 afzonderlijke remediekaarten rond 181 geneeskrachtige planten. Zoek op plant, toepassing of bereidingsvorm en bekijk per remedie de ingrediënten, hoeveelheden, bereiding en broncontext.

Zo gebruik je de alfabetische kruidenindex

Kies een plant in de alfabetische index of gebruik een zoekwoord. Open een remediekaart die aansluit bij de plant, toepassing of bereidingsvorm die je zoekt. Bekijk het plantendeel, de ingrediënten en de bereidingsstappen.

Lees daarnaast de traditionele context en bronverantwoording die bij die specifieke remedie horen. De afzonderlijke kaarten maken het gemakkelijk om gericht te zoeken zonder alle historische boek-, wereld- of grootmoedersrecepten te hoeven doorlopen.

De historische collectie bewaart complete recepten uit oude kruidenboeken en andere gedocumenteerde bronnen. De plantenremedies zijn juist als afzonderlijke praktische kaarten geordend rond 181 planten.

Geneeskrachtige kruiden van A tot Z

Kruiden met de letter A

• Acerola kers - Barbados kers
• Agnus Castus - Monnikspeper, Abrahamsboom, Kuislam, Kuisboom
• Alfalfa - Luzerne
• Aloë Vera - Liliaceae
• Aluinwortel - Geranium Maculatum, Ooievaarsbekfamilie
• Artisjok - Cynara Scolymus
• Amerikaanse Vogelkers - Prunus serotina, Wild cherry bark
• Amerikaanse Vuilboombast - Cascada sagrada
• Atriplex halimus - Melde

Kruiden met de letter B

• Bamboe - Bambousa Arundinacea
• Beredruif - Arctostaphylos uva ursi
• Berk - Betula Alba
• Bernagie - Borago Officinalis
• Biergist - Saccharomyces Cerevisiae
• Blaaswier - Fucus vesiculosus
• Blauwe Bosbes - Vaccinium Myrtillus
• Bonepeulen - Phaseolus Vulgaris
• Borage - Borago officinalis
• Brandnetel - Urtica Dioica
• Buchu - Barosma Betulina

Kruiden met de letter C

• Canadese geelwortel - Hydrastis canadensis
• Cat's Claw - Uncaria tormentosa, Una de Gato
• Chinese engelwortel - Angelica sinensis, Dong guai, 'Vrouwen-ginseng'
• Chlorella - Chlorofyl
• Citroengele honingklaver - Melilotus officinalis
• Citroenmelisse - Melissa officinalis
• Clove - Kruidnagel
• Cranberry - Oxycoccus macrocarpa

Kruiden met de letter D

• Dadelion - Paardenbloem
• Damiana - Horlogebloem
• Daslook - Allium Arsinum
• Duivelsklauw - Harpagophytum Procumbens
• Duizendblad - Achillea Millefolium

Kruiden met de letters E en F

• Echinacea - Rode zonnehoed
• Eleutherococcus - Siberische Ginseng
• Ephedra - Ma Huang
• Fenegriek - Trigonella Foenum-Graecum

Kruiden met de letter G

• Gelderse Roos - Cramp Bark
• Gember - Zingiber Officinale
• Gentiaanwortel - Gentiana lutea radix
• Ginkgo - Ginkgo biloba, Tempelboom
• Ginseng - Panax Ginseng
• Gotu Kola - Aziatische Waternavel
• Guarana - Paullinia Cupana
• Guldenroede - Solidago Virga Aurea

Kruiden met de letters H, I en J

• Helmkruid - Scrophularia Nodosa
• Helonias - Chamaelirium Luteum
• Hoefblad - Tussilago Farfara
• Hop - Humulus Lupulus
• Indiaanse klaver - Drieblad, Trillium erectum
• Iris Versicolor - Violenkruid
• Jeneverbes - Juniperus communis

Kruiden met de letters K en L

• Kamille - Matricaria Chamilla
• Kaneel - Cinnamomum zeylanicum
• Karaya - Sterculia Urens
• Kava Kava - Piper Methysticum
• Kliswortel - Arctium Lappa, Arctium Majus
• Knoflook - Allium Sativum
• Lakplant - Karmozijnbes
• Laminaria - Zeewier, Bruinalgen
• Lindespint - Tilia Cordata

Kruiden met de letters M en N

• Maagdenpalm - Vinca minor
• Maretak - Mistel, Vogellijm
• Mariadistel - Carduus Marianus, Silybum Marianum
• Meidoorn - Hagedoorn
• Mierikswortel - Cochlearia Armorica
• Moederkruid - Tanacetum Parthenium
• Moerasspiraea - Spiraea Ulmaria
• Muizedoorn - Stekelmyrte
• Nymphea - Waterlelie

Kruiden met de letters O, P en R

• Olijfblad - Olea Europaea
• Paardestaart - Heermoes
• Papaya - Carica Papaya
• Pompoenpitten - Cucurbita Pepo
• Rabarber - Chinese rabarber, Rheum Palmatum
• Robertskruid - Geranium Robertianum
• Rode Klaver - Trifolium Pratense
• Rode Lepespint - Ulmus Fulva
• Rode Wingerd - Rode Wijnstok, Vitis Vinifera

Kruiden met de letter S

• Sarsaparilla - Smilax Officinalis
• Salie - Salvia Officinalis
• Sint Janskruid - Hypericum Perforatum
• Slaapmutsje - Californische klaproos
• Smeerwortel - Symphytum Officinale
• Speenkruid - Ranunculus Ficaria

Kruiden met de letters T, U en V

• Tandpijnboom - Zanthoxylum Clava-Herculis
• Tarwegras - Triticum Sativum
• Teunisbloem - Oenothera biennis, Evening Star
• Tijm - Thymus Vulgaris
• Ui - Allium Cepa
• Valeriaan - Valeriana Officinalis
• Venkel - Foeniculum Vulgare
• Vlier - Sambucus Nigra
• Vuilboom - Sporkehout

Kruiden met de letters W, Y en Z

• Waterkers - Nasturtium Officinale
• Weegbree - Plantago Lanceolata
• Wilde Yam - Dioscorea Villosa
• Wilgeschors - Salix alba
• Yohimbe - Pausinystalia Yohimba
• Yucca - Yucca Glauca
• Yumel - Guatteria Gaumeri
• Zoethout - Glycyrrhiza Glabra
• Zwarte Bes - Ribes Nigrum

Uitgebreide alfabetische kruidenbeschrijvingen

Acerola kers - Barbados kers

Gebruikte delen: kersen. Acerola is een van de rijkste bronnen van vitamine C en 1 kers bevat ruim 100 mg. In de traditionele beschrijving wordt acerola in verband gebracht met natuurlijke weerstand, de vorming van collageen, wondheling, de opname van ijzer en een antioxidatieve werking.

Verder worden genoemd: een ontgiftigende werking, ondersteuning van een goede celademhaling, verlaging van het cholesterolpeil en toepassing als anti-allergicum. De beschreven toepassingen omvatten een gebrek aan vitamine C of een verhoogde behoefte aan vitamine C, zoals bij roken, stress, milieuverontreiniging, vergiftigingen, verwondingen, ziekte, herstel, perioden van snelle groei, zwangerschap, borstvoeding en ouderdom.

Acerola wordt daarnaast genoemd bij infectieziekten of vatbaarheid voor infecties, zwak bindweefsel, collageenziekten, zwakke haarvaten, blauwe plekken, bloedingen, tandvleesbloedingen, hart- en vaatziekten, een te hoog cholesterol, aandoeningen van longen en luchtwegen, griep, verkoudheid, sinusitis, astma, bronchitis, vermoeidheid, zwakte, spierzwakte, allergieën, artritis en bloedarmoede.

Agnus Castus - monnikspeper

Ook bekend als: Abrahamsboom, Kuislam, Kuisboom. Gebruikte delen: bessen. Agnus Castus wordt traditioneel beschreven als een kruid dat het hormonale evenwicht bij de vrouw ondersteunt en een regulerende werking heeft op het vrouwelijke voortplantingssysteem.

In de beschrijving worden onder meer stimulering van de hypofyse-voorkwab, regulering van de functie van de eierstokken en normalisering van de productie van oestrogeen en progesteron genoemd. Ook worden een krampstillende en antidepressieve werking genoemd.

De toepassingen omvatten hormonale storingen bij de vrouw, premenstrueel syndroom, premenstruele vochtophopingen, premenstruele huidaandoeningen, menstruatieproblemen, bloedingen tussen menstruaties, het wegblijven van de menstruatie buiten zwangerschap, pijnlijke menstruatiekrampen en overvloedige menstruatie.

Verder wordt Agnus Castus genoemd bij overgangsproblemen, herstel van de hormoonbalans na het stoppen met de anticonceptiepil, onvruchtbaarheid, frigiditeit, depressiviteit, nerveuze uitputting, baarmoedercysten, 'mannelijke' haargroei bij vrouwen, zwangerschapsmisselijkheid, witte vloed, vaginale candidiasis, trichomonasinfectie en vaginale ontstekingen.

Alfalfa - luzerne

Gebruikte delen: bladeren. Alfalfa kennen we als spruitgroente en eetbare decoratie die bij veel gerechten past. Alfalfa bevat meer vitaminen, mineralen en sporenelementen dan welke plant ook.

De beschreven eigenschappen zijn versterkend, opbouwend en vitaliserend. Alfalfa bevordert de opname van mineralen in kraakbeen en botten en de opname van eiwitten en andere voedingsstoffen. Ook worden een bloedstelpende werking, bescherming en herstel van maag- en darmslijmvliezen, een urinedrijvende en mild laxerende werking, gewichtsregulering, ondersteuning van de spijsvertering en eetlustopwekking genoemd.

Verder wordt alfalfa beschreven als bloedzuiverend, bloeddrukregulerend, cholesterolverlagend, maagversterkend en koortswerend. Het kruid wordt genoemd bij algemene vermoeidheid, zwakte, lusteloosheid, prestatiezwakte, gebrek aan energie, depressiviteit, geestelijke vermoeidheid en geheugenzwakte.

Ook wordt alfalfa genoemd bij een verhoogde behoefte aan vitaminen en mineralen, perioden van snelle groei, sport, zware training, zware lichaamsinspanning, ouderdom, zwangerschap, borstvoeding, tekorten door slechte voeding, vitaminen- en mineralentekorten en een slechte opname van voedingsstoffen.

De verdere traditionele toepassingen omvatten maag- en darmzweren, maagaandoeningen, een zwakke maag, lucht in de maag, bloedingen, slechte bloedstolling, neusbloedingen, bloedend tandvlees, droge ogen, nachtblindheid, stijve gewrichten, gewrichtspijn, artritis, jicht, kraakbeenslijtage, artrose, bloedarmoede, spierkrampen, groeikramp, menstruatiekrampen, vochtophopingen, zweren, open benen, overgewicht, ondergewicht, constipatie, slechte eetlust, zwakke botten, preventie van tandbederf, na-verschijnselen van verslavingen, allergieën, overgangsklachten en opvliegers.

Alfalfa kan beter niet gebruikt worden tijdens de zwangerschap.

Aloë vera

Ook bekend als: Liliaceae. Gebruikte delen: plantensap en plantdelen. Aloë vera wordt beschreven als bloedzuiverend, bacteriëndodend, virusremmend en na langer gebruik ook virusdodend. Daarnaast worden schimmelwerende, ontstekingswerende, jeukverminderende en koortswerende eigenschappen genoemd.

Aloë vera kan volgens de traditionele beschrijving de werking van de spijsverteringsorganen en slijmvliezen bevorderen, de afbraak van lichaamsvreemd en dood weefsel ondersteunen en de vorming van gezonde cellen versterken. Bij verbrandingen en pijnlijke gewrichten wordt pijnverlichting genoemd.

De toepassingen omvatten klachten van het tandvlees en slijmvlies in de mond, aften, keelontsteking, maagklachten, een maagzweer, opkomend zuur, darmontsteking, de ziekte van Crohn, verstopping en diarree.

Verder wordt aloë vera genoemd bij artritis, reuma, spierpijnen, diabetes mellitus, hypoglycemie, hoge bloeddruk, bloedarmoede, virusinfecties, Candida, SOA's, psoriasis, acne, eczeem, brandwonden, een zwak immuunsysteem, allergieën, griep, verkoudheid, blaasklachten, couperose, spataderen, menstruatiepijn, gordelroos, lusteloosheid, migraine, stress en zenuwontsteking.

Aloë vera mag niet worden gebruikt bij nierdialyse.

Alsem - Artemisia absinthium

Alsem is een plant uit de familie van de samengesteldbloemige. Het kruid wordt ook wel Bittere Bijvoet genoemd en is verwant aan de bijvoet, Artemisia vulgaris. De geneeskrachtige werking wordt vooral verbonden met bitterstoffen en etherische oliën.

Alsem ondersteunt de gehele spijsvertering en wordt traditioneel gebruikt bij verlies van eetlust, vóór het eten om de spijsvertering op gang te brengen, bij een opgeblazen gevoel, misselijkheid, winderigheid en brandend maagzuur na het eten.

Alsem staat al eeuwenlang bekend als een sterk Amarum aromaticum, een aromatisch bittermiddel met gezondheidsbevorderende eigenschappen. De bittere smaak is met name afkomstig van absinthine, een sesquiterpeenlacton.

Alsem bevat 0,2% tot 2% etherische oliën met als belangrijk bestanddeel thujon. Thujon kan in grote hoeveelheden een enigszins hallucinerend en neurotoxisch effect hebben. Daarnaast bevat het kruid flavonoïden, fenolzuren en tannines.

De traditionele beschrijving noemt alsem eetlustopwekkend, toniserend voor maag, galblaas, hart en zenuwstelsel, remmend op de groei en vermeerdering van bacteriën, ontstekingsremmend en krampverlichtend. Bitterstoffen stimuleren de afgifte van speeksel en maagsap.

Een kleine hoeveelheid alsem kan in voedsel worden verwerkt. Het maakt zwaar en vetrijk voedsel gemakkelijker te verteren. Het kruid kan ook worden verwerkt in een aperitief om voorafgaand aan de maaltijd de eetlust op te wekken of in een digestief voor na een maaltijd bij spijsverteringsproblemen.

Vanwege de intens bittere smaak is pure alsemthee niet voor iedereen te drinken. Het toevoegen van pepermuntblad of anijs kan de bittere smaak enigszins verzachten.

Alsem is vanwege het aanwezige stofje thujon ongeschikt tijdens zwangerschap en borstvoeding en voor kleine kinderen. Het kruid mag niet langer dan 3-4 weken achtereen als kuur worden gebruikt. Binnen de aromatherapie wordt etherische olie van Artemisia absinthium L. niet gebruikt, omdat deze neurotoxisch en abortief kan werken.

Alsem-wijn

Hildegard von Bingen prees de alsem als tonicum voor het gehele lichaam en beschreef een recept met 40 ml vers geperst alsemsap, 1 liter witte wijn en 150 gram honing.

Snijd de verse alsembladeren fijn en stamp ze in een vijzel verder aan. Daarna doe je alles in een doek en pers je de sap eruit. Met een sappers, slowjuicer, gaat het echter een stuk makkelijker als je die hebt.

Breng de wijn met de honing kort aan de kook, roer alles goed door en giet het alsemsap in de nog hete wijn. Het elixer is nu klaar. In de traditionele beschrijving wordt aangeraden hiervan iedere derde dag, van mei tot oktober, een borrelglaasje op nuchtere maag te drinken.

Artisjok - Cynara scolymus

Gebruikte delen: bladeren. Artisjok wordt beschreven als tonicum voor de lever, leverbeschermend, galdrijvend en bevorderend voor de galproductie. Daarnaast worden een urinedrijvende, cholesterolverlagende, spijsverteringsbevorderende en ontgiftigende werking genoemd.

De traditionele toepassingen omvatten lever- en galaandoeningen, leverontsteking, geelzucht, leveroverbelasting door gifstoffen of alcohol, leververvetting, leverinsufficiëntie en galstenen, vooral ter preventie. Ook wordt artisjok genoemd bij een verhoogd cholesterolgehalte, slechte vertering van vetten, een opgeblazen gevoel en constipatie.

Verder wordt artisjok genoemd bij acne, eczeem, onvoldoende afvoer van afval- of gifstoffen, voedsel- en darmvergiftigingen, nieraandoeningen, overgewicht, vochtophopingen, artritis, artrose en diabetes.

Amerikaanse vogelkers - Prunus serotina

Ook bekend als: Wild Cherry bark. Amerikaanse vogelkers wordt traditioneel gebruikt ter verzachting en vermindering van hoest. Verder worden een verruimend effect op de luchtwegen, bevordering van het ophoesten van slijm, een eetlustbevorderende en rustgevende werking genoemd.

De toepassingen omvatten hoesten, bronchitis, astma, nervositeit, onrust, chronische diarree en kinkhoest. Dit kruid moet niet te langdurig worden gebruikt.

Amerikaanse vuilboombast - Cascara sagrada

Gebruikte delen: bast. Amerikaanse vuilboombast bevordert de darmperistaltiek, heeft een laxerende werking, maakt de darminhoud zachter en versnelt de darmpassage.

Het kruid stimuleert de dunne en dikke darm en wordt traditioneel genoemd bij het bevorderen van een goede stoelgang, chronische obstipatie, een reinigingskuur en ontgiftiging.

Amerikaanse vuilboombast mag niet worden gebruikt tijdens zwangerschap, bij maag- en darmzweren en door kinderen jonger dan 12 jaar.

Atriplex halimus - melde

Gebruikte delen: bladeren en wortels. Atriplex halimus bevat veel vitaminen, mineralen en sporenelementen. Het kruid wordt beschreven als regulerend voor de bloedsuikerspiegel en stabiliserend voor de bloedsuikerspiegel vóór de menstruatie.

Verder wordt genoemd dat het de behoefte aan zoet vermindert. De toepassingen omvatten ouderdomsdiabetes, hypoglycemie, premenstruele fluctuaties van de bloedsuiker en beheersing van gewicht en zoetbehoefte.

Atriplex halimus kan beter niet worden gebruikt tijdens zwangerschap en borstvoeding en bij ernstige nier- of leveraandoeningen.

Bamboe - Bambousa arundinacea

Gebruikte delen: verharde stengels van de vrouwelijke planten. Bamboe wordt beschreven als kraakbeenopbouwend en beschermend tegen degeneratie van kraakbeen.

Het kruid zou de sterkte en souplesse verbeteren van bindweefsel, kraakbeen, botten, huid, pezen, gewrichtsbanden, vaatwanden, haren en nagels. Verder worden ondersteuning van de collageenaanmaak, bevordering van de kalkaanmaak van botten, verbetering van de natuurlijke weerstand en bescherming tegen vroegtijdige veroudering van de huid genoemd.

De toepassingen omvatten kraakbeenaandoeningen, artrose, gewrichtspijn, lage rugpijn, bescherming van gewrichtskraakbeen bij zware belasting, osteoporose, artritis, reumatoïde artritis, de ziekte van Bechterew en botbreuken.

Verder wordt bamboe genoemd bij perioden van snelle groei, bindweefselziekten, vroegtijdige veroudering van de huid, verminderde elasticiteit van de huid, haarverlies, dun haar, zwakke nagels, vermoeidheid, voorjaarsmoeheid en vermoeidheid bij ouderen.

Beredruif - Arctostaphylos uva ursi

Gebruikte delen: meelachtige vruchten. Beredruif wordt beschreven als antisepticum voor blaas en urinewegen, urinedrijvend, samentrekkend en ontstekingswerend.

Verder wordt een bacterie- en schimmeldodende werking genoemd tegen E. coli, staphylococcus en Candida albicans. De toepassingen omvatten infecties van blaas en urinewegen, chronische blaasontsteking, pijn of een brandend gevoel bij urineren, slijm of bloed in de urine, nierontsteking, nierbekkenontsteking, nierstenen, niergruis, vochtophopingen, jicht, prostaathypertrofie en bedwateren.

Berk - Betula alba

Gebruikte delen: schors en bladeren. Berk wordt beschreven als urinedrijvend, bloedzuiverend, spijsverteringsbevorderend en koortswerend. Ook wordt genoemd dat berk de galsecretie bevordert.

De traditionele toepassingen omvatten vochtophopingen, overgewicht door vochtophopingen, vocht in benen en enkels, vocht in hart- en longgebied en oedeem dat verband houdt met hart- en nierziekten.

Verder wordt berk genoemd bij aandoeningen van nieren en urinewegen, verminderde urineafscheiding, eiwitten in de urine, nier- en blaasstenen, jicht, reumatische aandoeningen, huiduitslag, dauwworm, eczeem, cellulitis, klierontsteking, verstopping van lymfeknopen en slechte spijsvertering.

Bernagie - Borago officinalis

Gebruikte delen: bladeren en bloemen of zaden. Bernagie werkt volgens de traditionele beschrijving verzachtend voor slijmvliezen, bevordert het ophoesten van slijm en werkt slijmoplossend.

Verder worden koortswerende, urinedrijvende, zweetdrijvende, bloedzuiverende, ontstekingswerende, antiseptische, algemeen versterkende en kalmerende eigenschappen genoemd.

Bernagie wordt toegepast bij aandoeningen van longen en luchtwegen, longontsteking, bronchitis, verkoudheid, griep, hoest, heesheid, keelontsteking, sinusitis, slijmproppen, slijmvliesirritaties en bronchiale catarre.

Ook wordt het kruid genoemd bij koorts, hoofdpijn, maag-, darm- en buikvliesontsteking, huiduitslag, huidontsteking, koortsuitslag, acne, zwellingen, herpes, mazelen, roodvonk, blaas- en urinewegontsteking, nervositeit, hartkloppingen, depressiviteit, reuma, jicht en spiertrillingen.

Brandnetel - Urtica dioica

Brandnetels kunnen uit het wild worden gehaald of zelf worden gekweekt. Ze worden zeer divers gebruikt, maar kunnen erg prikken bij aanraking. Voorzichtigheid is daarom belangrijk.

Brandnetel in soep of brandnetelthee wordt traditioneel genoemd als ondersteuning van de haargroei en ter voorkoming van haaruitval. In andere kruidenbeschrijvingen wordt brandnetel ook genoemd als weerstandsverhogend, bloedzuiverend, mild vochtafdrijvend en ondersteunend bij verstopping van de darmen, diarree en een beginnende verkoudheid.

Gember - Zingiber officinale

Gebruikt deel: gemberwortel. Gember wordt beschreven als een veelzijdige plant die een opgewekt gevoel en een beetje energie kan geven. Gemberthee wordt getrokken van de gemberwortel.

Gemberthee van gemberwortel kan worden gezet om maag- en darmklachten te verzachten of zelfs te verhelpen. Gember wordt daarnaast genoemd als eetlustopwekker, bijvoorbeeld wanneer iemand na ziekte of een ingrijpende gebeurtenis tijdelijk de eetlust kwijt is.

Gember kan in gerechten worden verwerkt of als thee worden gebruikt. In de ORAC-lijst staat gemberpoeder vermeld met een waarde van 28.811 en rauwe gemberwortel met een waarde van 14.840.

Citroenmelisse - Melissa officinalis

Citroenmelisse ruikt naar citroen en is geschikt voor een rustgevende thee. Citroenmelissethee kan worden gebruikt om tot rust te komen en wordt in verband gebracht met lichamelijke en mentale rust.

Citroenmelisse is makkelijk te combineren met andere kruiden en geeft een citroenachtig aroma. In de ORAC-lijst staan citroenmelissebladeren vermeld met een waarde van 5.997.

Kamille - Matricaria chamomilla

Kamille wordt vaak gezien als het symbool van rustgevende kruiden. Kamille kan worden gebruikt voor huidproblemen, luchtwegklachten en menstruatieklachten.

Kamille kan beter met mate worden gebruikt, maar dat geldt eigenlijk voor alle kruiden. Kamille heeft volgens de beschrijving een uitzonderlijk rustgevende werking en kan bij een hogere dosis slaapverwekkend worden of misselijkheid veroorzaken.

Lavendel - Lavandula

Lavendel is een bekend rustgevend kruid en een relatief makkelijk te kweken plantje dat niet veel water nodig heeft. Het groeit graag op kalkrijke grond en droge grondsoorten.

Lavendel kan worden gebruikt om thee van te zetten en wordt in Frankrijk soms in gerechten verwerkt. Lavendelthee of lavendel in gerechten kan behalve rustgevend ook pijnstillend werken.

Lavendel wordt daarnaast genoemd bij ontspanning, hoofdpijn, migraine en stress.

Hop - Humulus lupulus

Hop is bekend door het gebruik in bier, maar ook de jonge scheuten zijn eetbaar. Van het blad kan thee worden getrokken.

Hop heeft volgens de traditionele beschrijving een rustgevende werking voor zowel lichaam als geest. In extremere gevallen wordt hop ook gebruikt bij slaapproblemen.

Haver

Hoewel haver vooral als graan wordt gebruikt, kan er ook thee van worden gezet. Haverthee heeft een rustgevende werking, ondersteunt cognitieve functies en helpt focussen.

Haver geeft vooral rust en overzicht in het hoofd. In die zin is het een rustgevende plant, maar dit kan een opgewekt gevoel ondersteunen doordat focussen gemakkelijker wordt. Haver is geen slaapkruid.

Munt

Munt kan helpen om de focus te verbeteren en energie te verhogen. Munt kan worden gebruikt in smoothies of als thee van muntblaadjes, bij voorkeur gedroogde blaadjes.

Munt wordt ook genoemd als eetlustopwekker. Een kop verse muntthee of munt in een gezonde smoothie kan de eetlust ondersteunen.

Rozemarijn

Rozemarijn kan worden gebruikt voor thee, in gerechten of om op te kauwen. De smaak is aromatisch en kan vrij sterk zijn.

Rozemarijn wordt traditioneel genoemd als middel om pijn te verzachten en werkt licht verdovend. Het kruid stimuleert volgens de beschrijving ook de haargroei en is zeer veelzijdig in gerechten, thee of als keukenkruid.

Rozemarijn kan zelf worden gekweekt in een pot of op droge grond. Het wordt daarnaast genoemd voor een betere doorbloeding en een gunstige werking op hart en bloedvaten.

Salie - Salvia officinalis

Gewone salie, ook keukensalie genoemd, is makkelijk en smakelijk in de keuken. De blaadjes kunnen in gerechten worden verwerkt of worden gebruikt om saliethee te zetten.

Salie wordt genoemd bij haaruitval, omdat het de haargroei kan stimuleren. Daarnaast wordt salie beschreven als ondersteunend bij energie en focus.

Salie behoort volgens de ORAC-lijst tot de kruiden met een hoge antioxidantwaarde, met een vermelde waarde van 32.004.

Valeriaan - Valeriana officinalis

Alleen de geur van de bloemen van valeriaan kan soms al voldoende zijn. De geur wordt beschreven als heerlijk, maar vrij sterk en diep.

Valeriaan staat bekend als zeer rustgevend en kan worden gebruikt om thee van te zetten. Hiervoor wordt de wortel gedroogd, waarna daar thee van wordt getrokken.

Valeriaan wordt daarnaast genoemd als ontspannend en ontkrampend bij verkrampte spieren, zenuwen en darmen.

Venkel - Foeniculum vulgare

Venkelthee wordt traditioneel gebruikt bij krampjes. Venkel werkt volgens de beschrijving goed tegen krampen en andere maag- of darmklachten.

Het soort venkel maakt daarbij niet uit: knolvenkel, bronsbladige venkel, groenbladige venkel en doorlevende venkel worden allemaal genoemd.

Venkel ondersteunt het verteringsstelsel en kan de spijsvertering weer op gang brengen, waardoor ook de eetlust kan toenemen.

Zoethout - Glycyrrhiza glabra

Zoethout wordt gebruikt om drop te maken en smaakt daarom naar drop. De stokjes zijn in feite wortels waarop kan worden gekauwd.

Van zoethout kan ook thee worden gezet. Zoethoutthee moet met mate worden gedronken, omdat het kruid in hogere dosis de bloeddruk kan verhogen.

Geneeskrachtige kruiden naar traditionele toepassing

Rustgevende en slaapverwekkende kruiden

Valeriaan, hop, haver, citroenmelisse, lavendel en kamille worden traditioneel genoemd als rustgevende kruiden. Ze kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt om thee van te zetten of door een gerecht te verwerken.

• Valeriaan: rustgevend en ontkrampend.
• Hop: rustgevend voor lichaam en geest.
• Haver: ondersteunt rust, overzicht en focus.
• Citroenmelisse: geschikt voor een kalmerende citroenthee.
• Lavendel: rustgevend en geschikt voor thee of gerechten.
• Kamille: sterk rustgevend, maar met mate gebruiken.

Pijnverzachtende en pijnstillende kruiden

Van peper, koriander, kurkuma, roos, rozemarijn en lavendel wordt verondersteld dat ze pijn kunnen verzachten. Deze kruiden worden in de traditionele beschrijvingen genoemd bij pijn, ontstekingspijn, verwondingen en andere pijnlijke klachten.

• Peper: wordt in verband gebracht met capsaïcine en pijnverzachting.
• Koriander: kan als kruid in gerechten of als thee van gedroogde zaden worden gebruikt.
• Kurkuma: de gele wortel kan geraspt in gerechten worden verwerkt.
• Roos: vooral hondsroos wordt genoemd voor rozenbottelthee of rozenwater.
• Rozemarijn: geschikt voor thee, gerechten of gebruik als keukenkruid.
• Lavendel: kan naast rustgevend ook pijnstillend worden beschreven.

Kruiden die traditioneel bij haaruitval worden genoemd

Brandnetel, salie en rozemarijn worden genoemd als kruiden die haarzakjes kunnen versterken of de haargroei kunnen stimuleren. Mensen met haaruitval kunnen volgens de beschrijving thee zetten van deze kruiden.

• Brandnetel: kan in soep of brandnetelthee worden gebruikt.
• Salie: kan in gerechten worden verwerkt of als thee van het blad worden bereid.
• Rozemarijn: kan worden gebruikt in gerechten, als thee of door erop te kauwen.

Watermeloen wordt eveneens genoemd in verband met haaruitval, omdat watermeloenen biotine bevatten, een stofje dat het lichaam bij haargroei ondersteunt.

Opwekkende kruiden die energie geven

Munt, salie, haver, gember en citroengras worden genoemd als opwekkende kruiden voor lichaam en geest. Ze kunnen worden gebruikt om weer actief te worden.

• Munt: kan focus verbeteren en energie verhogen.
• Salie: wordt genoemd bij energie en beter focussen.
• Haver: geeft rust en overzicht, wat een opgewekt gevoel kan ondersteunen.
• Gember: kan een opgewekt gevoel en een beetje energie geven.
• Citroengras: kan in gerechten worden verwerkt of als thee worden gebruikt.

Kruiden voor maag en darmen

Venkel, oregano, asperge, gember, zoethout en fenegriek worden traditioneel genoemd bij spijsverteringsproblemen, maag- en darmklachten en krampen.

• Venkel: ondersteunt de spijsvertering en wordt genoemd bij krampen.
• Oregano: kan in gerechten of als thee worden gebruikt.
• Asperge: de jonge scheuten en het blad worden genoemd bij maag- en darmklachten.
• Gember: gemberthee van de wortel kan maag- en darmklachten verzachten.
• Zoethout: kan als wortel worden gekauwd of als thee worden gebruikt.
• Fenegriek: kan als kiemgroente of in gerechten worden gegeten.

Kruiden die de eetlust kunnen opwekken

Gember, koriander, munt en venkel worden genoemd als kruiden die de eetlust kunnen opwekken. Dit kan volgens de beschrijving relevant zijn na ziekte of een ingrijpende gebeurtenis waarbij tijdelijk minder trek ontstaat.

• Gember: kan worden gegeten of als thee van de wortel worden bereid.
• Koriander: kan bijvoorbeeld in een voorgerecht worden verwerkt.
• Munt: kan als verse muntthee of in een smoothie worden gebruikt.
• Venkel: ondersteunt de spijsvertering en kan daardoor de eetlust stimuleren.

Keukenkruiden met traditionele gezondheidsfuncties

Veel mensen gebruiken verse of gedroogde kruiden zoals oregano, tijm of basilicum in de keuken. Deze kruiden kunnen in een tuin of pot op het balkon worden aangeplant en zijn vooral bekende smaakmakers.

De meeste keukenkruiden kenmerken zich door een relatief hoog percentage etherische oliën. Deze vluchtige moleculen geven smaak en worden binnen de aromatherapie ook in verband gebracht met uiteenlopende lichamelijke toepassingen.

Veel keukenkruiden behoren tot de lipbloemenfamilie, de Lamiaceae. Tot deze familie behoren onder andere basilicum, bonenkruid, citroenmelisse, hysop, lavendel, munt, marjolein, oregano, pepermunt, salie en tijm.

Een andere grote groep keukenkruiden behoort tot de schermbloemigen, de Apiaceae. Voorbeelden zijn dille, lavas of maggiekruid, kervel, koriander, karwij of kummel, peterselie en selderij.

De bloemen van de schermbloemigen vormen een scherm. Andere kruiden zijn verdeeld over families zoals de composieten-, laurier-, look- en ijzerhardfamilie.

• Alsem - Artemisia absinthium
• Basilicum - Ocimum basilicum
• Bieslook - Allium schoenoprasum
• Bonenkruid - Satureja montana
• Citroenmelisse - Melissa officinalis
• Citroenverbene - Verbena citrodora
• Dille - Anethum graveolens
• Dragon - Artemisia dracunculus
• Hysop - Hyssopus officinalis
• Karwei of kummel - Carum carvi
• Kerrieplant - Helichrysum italicum
• Kervel - Anthriscus cerefolium
• Koriander - Coriandrum sativum
• Laurier - Laurus nobilis
• Lavas of maggiekruid - Levisticum officinale
• Lavendel - Lavandula
• Munt - Mentha
• Marjolein - Origanum majorana
• Oregano - Origanum vulgare
• Peterselie - Petroselinum crispum
• Salie - Salvia officinalis
• Selderij - Apium graveolens
• Tijm - Thymus
• Venkel - Foeniculum vulgare

Basilicum - Ocimum basilicum

Basilicum is een populair zomerkruid dat in een kruidentuin niet mag ontbreken. In potten met luchtige aarde doet basilicum het goed en de plant kan gemakkelijk worden verplaatst naar een zonnige plek.

Net als veel andere aromatische keukenkruiden is basilicum lid van de lipbloemenfamilie. De etherische olie van Ocimum basilicum bestaat voor een belangrijk deel uit linalool, estragol, eugenol en methylchavicol.

Binnen de volksgeneeskunde wordt basilicum gebruikt bij maag- en darmkrampen, een opgeblazen gevoel, misselijkheid en overgeven. Uiterlijk werd het kruid gebruikt bij insecten- en schorpioenbeten en om muggen en vliegen op afstand te houden.

Bij slaapstoringen, angsttoestanden en nervositeit kan basilicum rustgevend werken, al worden citroenmelisse, lavendel, valeriaan en passiebloem voor dergelijke klachten hoger gewaardeerd.

Extracten van basilicumwortels worden genoemd in haarverzorging vanwege een kalmerend effect op de hoofdhuid en ter versterking van het haar. Bij sommige producten wordt ook aangegeven dat ze haaruitval kunnen tegengaan.

Ga niet zelf met etherische oliën experimenteren, maar laat je goed informeren door een aromatherapeut.

Tomaten-basilicumsalade voor twee personen

• 5-6 rijpe tomaten
• 1 pakje mozzarella
• 8 grote blaadjes basilicum
• zout
• goede olijfolie

Snijd de tomaten in grove stukken. Trek de mozzarella in kleine stukken. Snijd de basilicumblaadjes in fijne reepjes. Doe alles in een schaal, giet er rijkelijk olijfolie over en meng het goed door.

Maak de salade op smaak met zout en serveer het met schijven ciabatta-brood. Dit brood kun je gebruiken om mee te dippen in de heerlijke dressing die onder in de schaal zit.

Bieslook - Allium schoenoprasum

Bieslook is een vaste en winterharde plant uit de lookfamilie, waartoe ook ui, prei en knoflook behoren. De plant houdt van ietwat vochtige, humusrijke en losse grond en van een zonnige tot halfschaduwachtige plek.

Bieslook kan in potten worden gekweekt. De holle stengels kunnen van de lente tot de herfst worden geplukt. In mei verschijnen hardere stengels met bolvormige, meestal roze-paarse bloemen; de bloemetjes kunnen als decoratie over gerechten worden gebruikt.

Met zijn milde, ui-achtige smaak verfijnt bieslook salades, soepen en sauzen. Je gebruikt bieslook het beste vers, omdat bij verwarming veel waardevolle stoffen verloren gaan.

Antioxidanten en ORAC-waarden van kruiden

ORAC staat voor Oxygen Radical Absorbance Capacity. ORAC-eenheden worden gebruikt om de antioxidantcapaciteit van levensmiddelen uit te drukken.

Een antioxidant is een molecuul dat de oxidatie van andere moleculen met zuurstof remt. Bij oxidatie kunnen vrije radicalen ontstaan die kettingreacties veroorzaken. Antioxidanten beëindigen deze kettingreacties door vrije radicalen te verwijderen.

Voorbeelden van antioxidanten zijn thiolen, ascorbinezuur, vitamine C, en polyfenolen. Polyfenolen komen ruimschoots voor in groene thee.

De vermelde ORAC-waarden zijn afkomstig uit een lijst met als bron het US Department of Agriculture. Een hoge ORAC-waarde beschrijft een antioxidantcapaciteit en is op zichzelf geen medische beoordeling van de werking van een kruid.

Gebruik met mate en voorzichtigheid

Ook voor kruiden geldt: gebruik met mate. Sommige kruiden en andere keukenplanten kunnen zelfs verslavend zijn. Er zijn kruiden die op korte of lange termijn een verslavende werking hebben.

Absintalsem, ook alsemkruid genoemd, is zeer geneeskrachtig en wordt soms gebruikt in alcoholische dranken. Het kruid wordt tegenstrijdig genoeg ook wel gebruikt bij alcoholverslaving om te stoppen met drinken, maar kan op zichzelf eveneens verslavend zijn.

Hennep kent olie- en vezelvariëteiten en andere variëteiten die psychoactief werken. Het gebruik in de keuken wordt hierbij niet bedoeld.

Dit overzicht is informatief en geeft geen medisch of dieetadvies. Doe altijd eerst zelf onderzoek voordat je kruiden gebruikt met een bepaald doel.

tags: #geneeskrachtige #gezonde #kruiden #alfabetische #index