Een rat overleeft ongeveer vier dagen zonder voedsel, al kan dit oplopen tot een week bij ratten met meer lichaamsvet. Water is daarbij veel belangrijker: zonder water houdt een rat het hooguit 48 uur vol. Dit verschil verklaart waarom ratten zo hardnekkig zijn en niet zomaar verdwijnen wanneer je voedsel weghaalt.
Ratten hebben verrassend weinig eten nodig om in leven te blijven. Per dag eet een volwassen rat zo’n 15 tot 30 gram, wat neerkomt op ongeveer een eetlepel. Zelfs kleine hoeveelheden kruimels onder het aanrecht of vergeten dierenvoer in de schuur zijn genoeg om ze dagen door te helpen.
Waarvan hangt de overlevingstijd af?
De exacte overlevingstijd hangt af van een paar factoren: Lichaamsgewicht: een zwaardere rat met meer vetreserves houdt langer vol dan een magere rat Omgevingstemperatuur: in koude ruimtes verbruikt een rat meer energie om warm te blijven Activiteitsniveau: hongerige ratten worden juist actiever, waardoor ze hun reserves sneller opmaken
Ratten kunnen lang doorleven op rantsoen en ze hamsteren ook waardoor ze soms in staat zijn om langer in leven te blijven zonder op pad te hoeven gaan. Wilde ratten leven meestal korter door roofdieren, ziektes en schaarste aan voedsel en veilige schuilplaatsen.
Wilde ratten, zoals de bruine rat, leven meestal korter dan tamme ratten. Gemiddeld worden deze knaagdieren ongeveer één tot drie jaar oud. Hoe lang ze leven, hangt af van bijvoorbeeld het hoeveelheid eten, roofdieren en het hebben van een schuilplaats.
Waarom water belangrijker is dan voedsel
Water is daarbij veel belangrijker: zonder water houdt een rat het hooguit 48 uur vol. Ratten komen niet alleen af op voedsel, maar ook op water. Druppels, plasjes water of resten van dranken kunnen voor ratten een belangrijke bron van drinken in huis zijn.
Zorg daarom dat er nergens vocht blijft liggen. Laat geen water of drankresten liggen. Ook een lekkende kraan, vochtige kruipruimte, condens of water in dierenverblijven kan ervoor zorgen dat een rat langer in een omgeving blijft zoeken.
Wat gebeurt er als een rat niet eet?
Hongerige ratten gedragen zich anders dan ratten met voldoende voedsel. Dit gedrag is goed om te herkennen, want het beïnvloedt hoe je bestrijding aanpakt en wat je kunt verwachten.
Hongerige ratten worden agressiever en actiever
Een rat die honger heeft, neemt meer risico’s. Normaal gesproken zijn ratten schuw en vooral ’s nachts actief. Maar een hongerige rat komt ook overdag tevoorschijn, verkent nieuwe gebieden en benadert vallen of lokaas sneller.
Dit klinkt misschien als een voordeel bij bestrijding. Tegelijkertijd betekent het dat je vaker ratten ziet rondlopen, wat onprettig is, vooral met kinderen of huisdieren in huis.
Ratten zoeken alternatieve voedselbronnen
Hongerige ratten worden creatief. Ze knagen door plastic verpakkingen, kartonnen dozen en zelfs elektriciteitskabels om bij voedsel te komen. Dit vergroot het risico op schade aan je woning.
In het ergste geval kan knaagschade aan kabels kortsluiting veroorzaken. Ook zoeken hongerige ratten buiten hun normale territorium. Een rat die normaal in je kruipruimte blijft, kan bij honger doordringen tot je keuken of voorraadkast.
Ratten komen vooral af op voedsel, in of rondom je huis. Het maakt de beestjes niet uit wat er te vinden is, want ze eten alles: dierenvoer, granen, fruit, vlees, vis, groenten, knollen en bedorven voedselresten.
Bruine ratten en zwarte ratten eten vrijwel alles, maar ze eten vooral producten die hen genoeg energie leveren. Vaak gaat dat om voedsel dat rijk is suikers, vetten en koolhydraten. Denk aan pindakaas, spek of graan- en meelproducten.
De zwarte rat heeft bovendien een voorkeur voor groente en fruit, want daar kan het beest veel vocht uit halen. Vindt een rat iets te eten, dan eet hij of zij het niet altijd meteen op. Het voedsel kan ook eerst ergens worden opgeslagen.
Bruine ratten vallen soortgenoten aan
Bij ernstige voedselschaarste eten bruine ratten elkaar op. Vooral bruine ratten, de meest voorkomende soort in Nederland, vallen zwakkere soortgenoten aan wanneer er te weinig voedsel is. Dit is een overlevingsmechanisme.
Voor jou betekent dit dat een rattenkolonie zichzelf niet vanzelf oplost door alleen voedsel weg te halen. De sterkste ratten overleven en blijven actief zoeken naar nieuwe voedselbronnen.
Werkt ratten uithongeren als bestrijdingsmethode?
Voedsel weghalen helpt, maar werkt zelden als enige maatregel. Veel mensen denken dat ratten vanzelf vertrekken als er geen eten meer is. In de praktijk pakt dit anders uit.
Er zijn drie redenen waarom alleen uithongeren niet voldoende is: Ratten hebben weinig voedsel nodig: een paar kruimels per dag is genoeg om te overleven Alternatieve bronnen zijn overal: compost, vogelvoer, dierenvoer of afval van buren Ratten planten zich snel voort: één vrouwtje kan tot zestig jongen per jaar krijgen
Voedsel afsluiten is wél een belangrijk onderdeel van een complete aanpak. Combineer het met vallen of lokaas voor het beste resultaat. Zo dwing je ratten richting je vallen, omdat er geen alternatief meer is.
Ratten voorkomen in en rond je huis of bedrijfspand doe je in de eerste plaats door ervoor te zorgen dat de beestjes je terrein en/of pand niet kunnen betreden. Zorg er daarnaast voor dat ratten geen aanleiding vinden om je met een bezoek te vereren.
Als ze zich namelijk thuis voelen, vooral doordat er voldoende voedsel te vinden valt, dan gaan ze uit zichzelf niet meer weg. Voorkomen is altijd beter dan genezen.
Voedsel en dierenvoer ontoegankelijk maken
Berg uw voedsel of diervoeding zoals vogel- of kippenvoer goed op in afsluitbare bakken. Zorg dat de bakken van stevig plastic zijn. Ratten zijn in staat om met hun scherpe knaagtanden door zacht plastic heen te knagen.
Zelfs hard plastic kan na verloop van tijd slachtoffer worden. Als je voedsel en dierenvoer in je kelder, garage of schuur opslaat, kies dan voor knaagdierbestendige bakken.
Diervoeding voor bijvoorbeeld honden, katten en vogels moet men zeer goed in de gaten houden. Ratten zijn gek op harde brokken, pitten en zaden. Ratten laten zich niet altijd weerhouden door de aanwezigheid van honden of zelfs katten.
Let vooral op de opslag en dat alles door uw huisdier opgegeten wordt. Vogelvoer is oorzaak nummer 1 als het gaat om rattenoverlast. Het ligt meestal verspreid door de tuin of ratten klimmen gewoon naar de voederplaats.
Ratten vangen terwijl de vogels gevoerd blijven worden is een onbegonnen zaak. U zult minimaal 1 tot 3 weken moeten stoppen met voeren tijdens het vangproces.
Afval, kruimels en andere voedselbronnen
Ratten vangen gaat nooit samen met teveel zwerfvoedsel in de buurt zoals kruimels of vuilnis. Zorg voor een goede ontoegankelijke prullenbak of vuilcontainer.
Vooral onderaan de prullenbak moet geen toegang zijn naar de vuilniszak. Containers met restafval hebben vaak een gat onderin voor de afwatering. Sluit deze af met een dop.
Ratten komen op de geur af en knagen door vuilniszakken heen. Laat daarom niets eetbaars slingeren. Voedsel(resten) en dierenvoer trekken ratten aan.
Een rattenplaag kun je voorkomen door afval op te ruimen en afsluitbare afvalbakken te nemen. Maak dierenverblijven ontoegankelijk voor ratten en laat geen brood of andere voerresten achter bij het voeren van vogels.
Zijn er ratten aanwezig, ruim dan ook fruit dat van bomen afgevallen is op. Zorg dat afval altijd in dichte afvalbakken of containers wordt opgeslagen en op tijd wordt afgevoerd.
Waarom ratten niet zomaar verdwijnen
Ratten zijn nuttige beesten in de natuur en ook in de stadse omgeving helpen ze mee om rommel op te ruimen. In Nederland staat de bruine rat al heel lang bekend als plaagdier. De laatste jaren veroorzaakt de uitheemse zwarte rat steeds meer overlast.
Waar mensen zijn, zijn ratten. De rat is een cultuurvolger. Dat wil zeggen dat het beestje graag dichtbij de mens woont, omdat waar mensen zijn, daar is voedsel.
Een rattenpopulatie wordt snel groter. Een koppeltje ratten kan binnen een jaar uitgroeien tot een populatie van wel 1000 beestjes.
Wijfjes van bruine ratten laten zich vrijwel doorlopend bevruchten en dat komt neer op vijftien worpen in hun leven. Per worp komen er zeven tot tien rittens (babyratjes) ter wereld.
Die zijn al na drie maanden geslachtsrijp, dus je kunt je voorstellen dat de voortplanting snel kan gaan. Ook jonkies van zwarte ratten zijn na drie maanden rijp om zich voort te planten.
Waar vinden ratten voedsel en beschutting?
In de bebouwde omgeving zitten ratten vaak in kruipruimten, parken en riolen. Bruine ratten leven graag in het riool, maar als daar werkzaamheden worden uitgevoerd, moeten ze wel verhuizen.
Bruine ratten maken nesten onder vloeren of tussen muren. Verlaten ze het nest om op zoek te gaan naar voedsel, dan kom je ze misschien ook tegen in kelders, keukens of woonkamers.
Zwarte ratten daarentegen graven geen holen, want ze zijn van nature gewend om hoog te leven. Ze bouwen hun nesten daarom in bomen, maar ook op zolders of daken.
Bruine ratten bouwen nesten op beschutte, liefst wat vochtige plekken. Bijvoorbeeld en bij voorkeur in een woning of bedrijfspand, maar ze leven ook graag op vuilstortplaatsen en in het riool.
Zwarte ratten daarentegen vind je eerder op zolder of op het dak. Vanuit hun hoge schuilplaatsen dalen deze ratten ‘s nachts af om op zoek te gaan naar eten.
Ratten zijn vooral ‘s nachts actief. Ze komen tevoorschijn wanneer de zon ondergaat en verdwijnen weer als de zon opkomt. Overdag komen ze alleen naar buiten als ze erge honger hebben of als het aantal ratten op één locatie te groot is.
Ratten weren uit huis en tuin
Overlast van ratten in huis voorkom je door te zorgen dat ratten niet naar binnen kunnen en door voedselresten in afsluitbare bakken te bewaren. Dicht gaten en kieren.
Ratten hebben maar een klein gaatje nodig om binnen te komen. Bijvoorbeeld via een luchtrooster, gaten in de buitengevel of niet goed sluitende deur.
Bruine ratten komen binnen door kapotte rioleringen, putjes en regenwaterafvoer. Ratten komen binnen via gaten, kieren en scheuren in muren, vloeren of daken.
Soms glippen ze zelfs door ventilatieroosters of kruipen ze onder hekken door. Een opening van twee centimeter volstaat al. Ratten kunnen ook via een katten- of hondenluik in een gebouw geraken.
Maak gaten tot 2 cm dicht met speciale weringspasta tegen plagen. Je kunt ook snelcement, steenmortel of rvs-profielen en roosters gebruiken.
Staalwol werkt goed, maar gebruik het niet rondom bekabeling omdat het brandbaar is en er bij kortsluiting, als de dieren aan de bekabeling knagen, brand kan ontstaan.
Maak ventilatiegaten in de spouwmuur dicht met (fijnmazig) rvs-gaas. Dan blijven de gaten ventileren. Gebruik geen purschuim.
Heb je een spouwmuur? Pas dan op met gaten dichten boven de 2 meter hoogte. In de spouwmuur verblijven soms beschermde soorten zoals vleermuizen of vogels.
Je mag deze dieren niet verstoren of doden volgens de Wet Natuurbescherming. Zit er een gat of kier boven de 2 meter hoogte zit dat breder is dan 7 mm? Dan moet je eerst laten controleren of er geen beschermde dieren in de spouwmuur zitten.
Een schone omgeving helpt, maar is geen volledige oplossing
In een schoon huis en opgeruimde tuin zal een rat minder snel nestelen. Ratten vinden nestmateriaal en beschutting op rommelige plekken waar veel materialen liggen.
Je tuin biedt minder beschutting voor ratten als je struiken langs de onderkant snoeit, snoeiafval weghaalt, je weinig ruimte laat tussen blokken haardhout en zorgt dat er geen rommel ligt langs gevels en schuurtjes.
Ratten vinden ook schuilplekken en voedsel in het groen van tuinen. Wil je tegels in je tuin vervangen door groen, maar is er een rattenplaag in de buurt? Dan is het beter om te wachten met vergroenen totdat de plaag is verholpen.
Door slechte hygiëne kun je absoluut ratten aantrekken. Ratten zijn namelijk eerder geneigd om naar bevuilde panden, tuinen en terreinen te ‘verhuizen’, aangezien daar vaak veel voedsel te vinden is.
Opruimen is dus het devies. Zorg dat er niets te eten valt te vinden en dat er geen schuilplaatsen zijn voor de rattenfamilies. Dat geldt dus voor binnen én voor buiten.
Vallen gebruiken na het weghalen van voedsel
Zelfs de duurste rattenvallen en apparaten gaan u niet helpen met de bestrijding van ratten in huis of in de tuin wanneer de strategie ontbreekt.
Terwijl u al het voedsel aan het afschermen bent voor de ratten, zult u op verschillende plekken in huis of in de tuin goede rattenvallen moeten plaatsen. Belangrijke tip: Zet de rattenvallen niet direct op scherp!
Laat de ratten eerst vertrouwd raken met het nieuwe object waar ze hun voedsel kunnen halen. Pas wanneer er voedsel uit de vallen verdwijnt zult u de vallen moeten activeren.
Tot die tijd raden wij aan om enkel te monitoren. Op deze wijze wordt ook meer kans op dierenleed voorkomen.
Zoals gezegd dient u de vallen pas te activeren zodra u ziet dat de rat uw behuizing als nieuwe voedselbron gebruikt. Dit kan zomaar enkele dagen of zelfs weken duren.
De snelheid is afhankelijk van hoe goed stap 1 is uitgevoerd. Drie factoren spelen een belangrijke rol. Veiligheid, diervriendelijkheid en effectiviteit.
Geschikt lokaas
Gebruik altijd lokaas waarmee de ratten reeds vertrouwd zijn. Heeft de rat bijvoorbeeld een tijdje van uw vogelvoer in de tuin geleefd? Gebruik dit dan ook als lokaas.
Zijn het kattenbrokken of hondenbrokken geweest waar ze op af kwamen? Gebruik dit dan ook als lokmiddel. Is het onbekend waar ze van leven? Gebruik dan een mix of bijvoorbeeld wat pindakaas met wat knaagdiervoer erin.
Op internetfora lees je allerlei tips voor het meest geschikte aas, vaak is het een kwestie van uitproberen. Pindakaas wordt regelmatig genoemd, maar ook chocola, droogvoer voor honden of voor katten, chips, harde koeken, zonnebloempitten en paranoten.
Vallen controleren en dierenleed voorkomen
De vallen dienen meerdere keren per dag gecontroleerd te worden. Zodra een rat gevangen is, dient de rat direct te worden verwijderd! Hoe eerder hoe beter.
Anders bestaat het risico dat andere ratten het gevaar herkennen en zodoende niet hetzelfde lot zullen ondergaan. Soms denken we last te hebben van één rat, terwijl er toch meerderen blijken te zijn.
Men dient dus consequent opvolging te geven aan het bestrijdingsproces. Wij zien vaak dat bewoners na het vangen van een rat al snel denken van het probleem af te zijn en daarom geen vervolg geven aan de bestrijding.
Veel rattenvallen pretenderen de rat direct te doden, maar doen dit uiteindelijk niet. De rat kan namelijk gewond achterblijven omdat de val niet krachtig genoeg is of verkeerd dichtklapt.
Dit kan ook te maken hebben met ongeduld of onvoldoende controle van de vallen. Gewonde ratten kunnen ontsnappen en op een ontoegankelijke plek komen te overlijden.
Dit kan een hoop stankoverlast of geluidsoverlast tot gevolg hebben. Dergelijke ellende kan enkel voorkomen worden met de juiste spullen en de juiste strategie.
Wat mag je zelf doen tegen ratten?
Als het al te laat is mag je op eigen terrein ratten bestrijden, maar gifgebruik is verboden (binnen en buiten). Sommige klemmen en vallen zijn toegestaan.
Alleen op eigen terrein mag je zelf op ratten jagen, mits je toegestane middelen gebruikt zoals een klem of val. Je mag geen val of klem plaatsen op andermans terrein zoals in het park, de straat of de tuin van de buren.
Huismuizen, zwarte ratten en bruine ratten zijn niet beschermd. Daarom mag je op eigen terrein ratten vangen met behulp van een speciaal voor ratten bestemde val of klem.
In zo’n klem of val kunnen echter ook andere dieren terechtkomen, zoals egels, eekhoorns of mollen. Daarom raden wij vallen buitenshuis af.
Wil je toch een klem of val buiten plaatsen? Dan ben je verplicht om voor bekisting te zorgen om andere dieren te beschermen.
Waarom rattengif verboden is
Rattengif is verboden voor consumenten. Bij onjuist gebruik worden ratten namelijk resistent tegen gif, en ook nuttige of beschermde dieren gaan dood.
Alleen erkende knaagdierbeheersers mogen met gif ratten doden. Dit is om te voorkomen dat ratten ongevoelig voor gif worden.
Een ander probleem is dat het gif via ratten andere dieren bereikt. Dit kan via doorvergiftiging. Daarbij eindigt het gif in natuurlijke vijanden zoals roofvogels.
Of het gif komt in de bodem terecht op de plek waar de rat doodgaat. Lijmplanken en vallen die het dier verdrinken, elektrocuteren of bedwelmen, worden als dieronvriendelijk gezien omdat ze onnodig dierenleed veroorzaken en zijn daarom verboden.
Levend vangen is niet altijd diervriendelijker
Om ratten levend te kunnen vangen moet men in het bezit zijn van een degelijke vangkooi. Meestal wordt dan lokaas aan een pinnetje gebracht binnenin de kooi.
Zodra de rat van het lokaas eet, zorgt een haakje voor het dichtklappen van de ingang. De rat zit dan levend opgesloten. Of het de diervriendelijkheid ten goede komt is echter de vraag.
Als men de rat in leven wilt houden moet hij ergens los gelaten worden. Deze goedbedoelde acties hebben helaas in bijna alle gevallen een slechte afloop.
De rat zal ergens anders voor overlast zorgen of hij zal gedood worden door één van de natuurlijke vijanden die buiten op de loer liggen.
Een alternatief is een val waarin de rat levend gevangen wordt. Controleer de val dan regelmatig zodat de dieren niet van honger, dorst of stress omkomen.
Wanneer zijn ratten waarschijnlijk verdwenen?
Na het nemen van maatregelen wil je weten of de ratten daadwerkelijk verdwenen zijn. Dit vraagt om geduld en observatie, want ratten kunnen tijdelijk uitwijken en later terugkeren.
- Geen nieuwe keutels: verse rattenkeutels zijn donker en glanzend. Oude keutels worden grijs en verkruimelen bij aanraking.
- Geen verse knaagsporen: nieuwe knaagschade is licht van kleur. Oudere sporen verkleuren naar donkerdere tinten.
- Stilte ’s nachts: geen krassende of rennende geluiden meer in muren, plafonds of onder vloeren.
- Onaangeroerde vallen: als geplaatste vallen meerdere dagen onaangeroerd blijven terwijl er eerder activiteit was, zijn de ratten waarschijnlijk weg.
Blijf nog minimaal twee weken controleren voordat je concludeert dat het probleem is opgelost. Ratten zijn slim en kunnen tijdelijk uitwijken naar andere plekken in of rond je woning.
Wanneer professionele hulp nodig is
Als je ratten in je huis of tuin hebt, kan je het beste een erkende professional inschakelen voor de bestrijding. Een professional probeert het namelijk eerst met preventieve maatregelen, en begint dan pas met vallen en klemmen.
Als je zelf met vallen en klemmen in de weer gaat is er een redelijke kans dat je de val verkeerd neerzet en de dieren niet worden gevangen. Bij een plaag bezorgen de ratten vrijwel altijd bij meer mensen overlast en dan is meestal een professionele knaagdierbeheerser nodig.
Als er al overlast is, is het meestal niet afdoende om alleen de aantrekkingsbron zoals aangevreten dierenvoer te verwijderen. Misschien hebben ratten zich op jouw terrein of dat van je buren genesteld en veroorzaken ze ook overlast bij anderen.
Daarom is het raadzaam om de gemeente en buren bij de aanpak te betrekken. Zie je ratten in je omgeving? Meld het bij je gemeente.
Zie je ratten in je huurhuis? Dan is het goed om de verhuurder of woningcorporatie op de hoogte te brengen. Ratten zitten vaak in of bij meerdere woningen.
Vraag als je een knaagdierbeheerser inschakelt naar een vakbekwaamheidsdiploma en naar het bedrijfscertificaat KPMB-knaagdierbeheersing.
Gezondheidsrisico’s bij ratten
Ratten verspreiden ziektes en veroorzaken schade aan woningen, bedrijfspanden en voedselvoorraden. Zeker als je rattenurine, speeksel of uitwerpselen aanraakt, kun je besmet raken en een ziekte oplopen.
Zoals paratyphus of de ziekte van Weil. Ratten verspreiden verschillende ziektes, waaronder het hantavirus.
Dit virus brengt klachten met zich mee die aan griep doen denken, zoals hoofdpijn, buikpijn en misselijkheid. Bovendien tast het virus vaak ook de nieren en de lever aan.
Een tweede nare aandoening is de ziekte van Weil. Deze ziekte tast ook lever en nieren aan en het kan een maand duren voor er klachten optreden na besmetting.
Rattenbeten komen gelukkig niet vaak voor, maar als het wél gebeurt moet je zo snel mogelijk een arts raadplegen. Overkomt het je toch? Neem dan zo snel mogelijk contact op met je huisarts.
Uitwerpselen en dode ratten veilig opruimen
Als je rattenkeutels vindt, raak ze dan niet aan met je blote handen. In die keutels kunnen namelijk veel nare bacteriën en schimmels zitten.
Wil je de uitwerpselen of de urine verwijderen? Trek dan eerst rubberen handschoenen aan en zet een mondkapje op. Het stof van opgedroogde keutels adem je namelijk in.
Haal de keutels weg met een schepje en maak het oppervlak goed schoon met een heet sopje. Desinfecteer de plek na het schoonmaken en werp schoonmaakartikelen weg na gebruik om kruisbesmetting te voorkomen.
Je moet dode ratten zo snel mogelijk opruimen. Gebruik handschoenen om besmetting van virussen te voorkomen.
Voorkom dat andere (huis)dieren en kinderen in aanraking met de dode ratten komen. Verpak dode ratten in plastic en doe ze bij het restafval. Of breng ze naar de milieustraat.
Was je handen telkens goed.
