Zoetwatervissen zijn vissen die leven in zoetwateromgevingen zoals rivieren, meren, moerassen, vijvers en beken. Bekende voorbeelden zijn baars, forel, karper, snoek, meerval en tilapia.
Wanneer je vis wilt eten denk je al gauw aan zeevis zoals kabeljauw en zalm. Daardoor wordt er wel eens vergeten dat er ook genoeg vis in het zoetwater zwemt die heerlijk is om te eten.
Wat zijn zoetwatervissen?
Vissen bestaan in vele soorten en maten, ieder met een heel eigen uiterlijk. In totaal zijn er meer dan 30.000 verschillende vissoorten bekend. Ter vergelijking: er zijn meer vissoorten bekend dan alle soorten zoogdieren, vogels, reptielen en amfibieën bij elkaar!
Vaak worden vissen onderverdeeld in soorten op basis van leefomgeving: zoetwatervissen en zoutwatervissen. Omdat er soorten zijn die zowel in zoet als in zout water kunnen gedijen, is de groep brakwatervissen hier ook aan toegevoegd. Daarnaast worden tropische vissen vaak nog apart geclassificeerd.
| Leefomgeving | Kenmerken | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Zoet water | Rivieren, meren, moerassen, vijvers en beken | Baars, forel, karper, snoek, meerval en tilapia |
| Zout water | Oceanen en zeeën | Tonijn, zwaardvis, haaien, kabeljauw, haring, zalm en zeewolf |
| Brak water | Water met een mengsel van zoet en zout water, zoals estuaria en mangroves | Tarpon, snook, zeebaars en horsmakreel |
| Tropisch water | Warme tropische wateren, zoals koraalriffen en lagunes | Anemoonvissen, kogelvissen en maanvissen |
Bekende zoetwatervissen in Nederland
Nederland heeft veel rivieren, meren en sloten. Hier leven verschillende soorten zoetwatervissen. Bijvoorbeeld:
- Snoek - een roofvis die jaagt op kleinere vissen.
- Karper - een sterke vis die sportvissers vaak vangen.
- Brasem - een veelvoorkomende vis in sloten en meren.
- Baars - een kleine roofvis die veel voorkomt in Nederland.
- Voorn - een kleine vis die in veel wateren zwemt.
Deze vissen zijn belangrijk voor de natuur en zorgen voor een gezond evenwicht in het water.

Baars
Een van de eerste zoetwatervissen die je tegen zult komen, is waarschijnlijk de baars. Deze roofvis zie je in bijna elk watertype, van slootje tot diepe zand- of grindafgraving.
Een fotogenieke vis vanwege de tekening en gelige kleur met rode vinnen. Kleine baarsjes zwemmen in scholen. De grote exemplaren zwemmen doorgaans solitair.
Tijdens nachtduiken liggen de grote baarzen nog weleens op de bodem te rusten en zijn dan goed te benaderen. De eieren hangen als linten aan takken of obstakels onder water, het lijkt wel vitrage en ook wel een beetje op toiletpapier.
| Kenmerk | Informatie |
|---|---|
| Naam | Perca fluviatilis |
| Paaiperiode | maart-april-mei |
| Voedsel | vis (ook soortgenoten), jonge baarsjes eten insecten |
| Beste tijd om te spotten | het hele jaar door, eieren in april (8-10 graden) |
| Waar | Baars kom je in de meeste zoetwaterplassen wel tegen zoals de Vinkeveense Plassen, Boschmolenplas en De Beldert. |
Snoek
Wie kent de snoek niet? Een bekende roofvis. En in de zoetwaterplassen kom je ze regelmatig tegen.
Een vis die doodstil blijft hangen in het water en pijlsnel kan wegschieten om een prooi te pakken. Gevaarlijk? Als je met respect enige afstand houdt, is er niets aan de hand.
De jonge snoekjes hebben een prachtige tekening, je ziet ze vanaf juli.
| Kenmerk | Informatie |
|---|---|
| Naam | Esox lucius |
| Paaiperiode | maart-mei |
| Voedsel | vis |
| Beste tijd om te spotten | het hele jaar door |
| Waar | Snoek kom je in zoetwaterplassen zoals de Vinkeveense Plassen, Veenmeer, Boschmolenplas, Spiegelpolder en Toolenburgerplas tegen. |
Karper
Deze aandoenlijke vissen zijn in veel zoetwaterplassen aanwezig. Maar dat zegt weinig over de ontmoetingen met ze voor ons duikers, want karpers zijn schuw.
Er zijn verschillende soorten, onder andere de schub-, spiegel-, leder-, gras- en kroeskarpers. Doorgaans zien we de schubkarper zoals op de foto.
Zijn deze zoetwatervissen makkelijk te fotograferen? Daar kan ik heel duidelijk in zijn: nee. Je zult er geduld en veel tijd aan moeten besteden en het gedrag goed observeren.
Maar dat is geen straf, want karpers hebben de uitstraling van een knuffeldier. Bij een watertemperatuur lager dan 10 graden stoppen ze met azen en trekken zich terug in de slibbodem voor een soort winterslaap.
| Kenmerk | Informatie |
|---|---|
| Naam | Cyprinus carpio |
| Paaiperiode | april t/m juni, dan is het een gespetter van jewelste in de oeverzone |
| Voedsel | insectenlarven, wormen, kleine kreeftachtigen, maar ook deeltjes van waterplanten |
| Beste tijd om te spotten | april t/m oktober |
| Waar | Boschmolenplas en Veenmeer |
Zonnebaars
De zonnebaars wordt liever niet waargenomen door de Waterschappen in de zoetwaterplassen en sloten. Veelal worden ze gedumpt door mensen die ze zat zijn als hun vijvervis.
Zonnebaars vreet nagenoeg alles op wat er in de vijver leeft. Niet goed voor lange termijn in een vijver, maar hetzelfde gebeurt in de sloten en plassen na het dumpen, met alle gevolgen van dien.
Nooit uitzetten dus in open water!
Ik kom ze af en toe tegen en kan niet anders zeggen dat het wel prachtige vissen zijn om te zien vanwege hun mooie felle kleurpatronen. Het zijn schuwe vissen die je bij voorkeur in de avonduren tegenkomt.
| Kenmerk | Informatie |
|---|---|
| Naam | Lepomis gibbosus |
| Paaiperiode | mei-juni |
| Voedsel | kleine vis, visbroed, muggenlarven, eitjes van amfibieën en libellen |
| Beste tijd om te spotten | mei t/m november |
| Waar | Boschmolenplas |
Paling
Ook bekend als aal. Daar is de laatste jaren heel veel over te doen. Er komen namelijk steeds minder palingen voor wereldwijd, want het gaat erg slecht met de aal.
Grote oorzaken hiervan zijn de migratieproblemen én de beroepsvisserij. Paling komt als larve in zout water met de stroming vanuit de Sargassozee naar de kustgebieden.
Het volgroeien gebeurt in het zoete water en de voortplanting uiteindelijk weer in de Sargassozee. Dat houdt dus in dat in het beginstadium de aal (glasaal) moet migreren tussen zout en zoet en in het eindstadium (schieraal) andersom.
En dat is zeker niet eenvoudig nu er veel knelpunten zijn in de migratieroute. Denk aan dijken, sluizen, stuwmeren.
Gelukkig komen we ze nog weleens tegen tijdens de duik en blijven ze welkome fotomodellen.
| Kenmerk | Informatie |
|---|---|
| Naam | Anguilla anguilla |
| Paaiperiode | onbekend, de paaigrond is waarschijnlijk de Sargassozee |
| Voedsel | kleine visjes, aasgarnalen, bodemdiertjes |
| Beste tijd om te spotten | februari t/m november |
| Waar | Boschmolenplas, Spiegelpolder, Haarlemmermeerse bosplas |
Ode aan de zoetwatervis in 1 minuut
Zoetwatervis om te eten
Wat vaak wordt gedacht is dat zoetwatervis een gronderige smaak heeft en vol zit met graten. Hierdoor kiezen mensen eerder voor bijvoorbeeld een stukje zalm.
Vroeger was dat misschien zo, maar tegenwoordig is dat niet meer het geval. Daarnaast zijn er ook heel veel heerlijke bereidingsmogelijkheden wanneer je kiest voor zoetwatervis.
Meerval
Wanneer je een meerval ziet denk je niet meteen dat deze vis bijzonder smaakvol is. Met hun grote bek, klein snor en slijmerige lichaam zien ze er niet uit als een zoetwater vissoort om te eten.
Maar wanneer de meerval gefileerd is, oogt dit meteen heel anders. De filets zijn namelijk heel stevig en hebben een mooie rode gloed.
Meervalfilet bevat van zichzelf weinig smaak dus is het aan te raden om de meervalfilet goed te kruiden voordat je deze gaat bakken. Daarnaast worden meervalfilets ook gerookt.
Dan is het een ware delicatesse. De smaak ervan gaat dan zelfs richting dat van gerookte paling.
Baars als consumptievis
De zeebaars is algemeen heel bekend, maar er is ook een baars die gewoon in zoetwater zwemt. Deze baars is een inheemse vissoort in Nederland en is in bijna alle wateren wel te vinden.
De baars is een relatief kleine roofvis en daardoor zijn de filets ook wat kleiner en dunner. Maar deze zijn zeer stevig en vallen helemaal niet uit elkaar wanneer je de filet op de huid bakt.
Ook zonder huid is een baarsfilet heerlijk. En doordat de filets best dun zijn worden ze snel lekker krokant als je ze bakt in de roomboter.
Forel
De forel is lid van de groep zalmachtigen. Dit betekent dat de forel net als de zalm in zoetwater leeft in de eerste fase van hun leven.
Later trekken ze naar zee om daarna weer naar zoetwater te trekken om voort te planten. De forel leeft dus niet zijn hele leven in zoetwater.
Forel is op verschillende manieren te bereiden. Zo is het mogelijk om forel heel te roken.
Daarnaast kun je ook een gestripte forel in aluminiumfolie doen en dan bakken op de barbecue. Nog een andere manier om forel te bereiden is door de forelfilets gewoon in de pan te bakken.
Wist je trouwens dat onze beekridder nauw verwant is aan de forel? Het is namelijk ook een zalmachtige.
Snoekbaars
1 van onze favoriete zoetwater vissoorten om te eten is de snoekbaars. Deze grote roofvis is, net als de baars, in bijna alle grote Nederlandse binnenwateren te vinden.
Daardoor verschilt de kleur van de vis afhankelijk van waar deze vandaan komt. Zo is de snoekbaars van het Alkmaardermeer over het algemeen wat donkerder van kleur en hebben ze duidelijkere strepen op de flanken.
De filets van de snoekbaars zijn stevig en daardoor lenen ze zich goed voor verschillende soorten bereidingen zoals bakken, grillen of stomen.
Daarnaast bevat snoekbaarsfilet ook nauwelijks graten. Hierdoor kun je meteen ermee aan de slag in de keuken zonder eerste te lopen pielen.
Paling als consumptievis
En op nummer 1 is natuurlijk de paling te vinden. Deze veelzijdige vissoort is in allerlei soorten en maten te krijgen.
De verse paling is op allerlei manieren te bereiden. Zo zijn de wat kleinere paling uitermate geschikt om te stoven.
Wanneer je wat grovere paling gebruikt, zijn ze ideaal om te bakken of te grillen. Maar gerookte paling vinden wij toch het lekkerst.
Dit kun je weer in allerlei gerechten gebruiken zoals in salades of gewoon lekker uit het vuistje.
Ook al is de paling over het algemeen een zoetwatervis. Ze brengen ook een periode door in het zoute water.
Wanneer de paling geslachtsrijp is, trekken ze namelijk van het zoetwater naar de Sargassozee om daar voort te planten. De glasaal komt via de zeestromen weer terug door de oceaan naar de kusten van Europa en wordt daar groter in het zoete binnenwater.
Voedingswaarde en advies
Vis bevat veel vitamine B6, B12, eiwit, vet en ijzer, jodium, fosfor en seleen. Vette vis is bovendien rijk aan vitamine D en B2 en bevat vitamine A.
In vergelijking met vlees bevat vis meer onverzadigd vet, waarvan een deel bestaat uit de visvetzuren DHA en EPA. Vis eten is vooral belangrijk vanwege deze visvetzuren.
Er zijn sterke aanwijzingen dat het eten van vis samenhangt met een lager risico op hart en vaatziekten.
Het advies geldt om 1 keer per week vis te eten, bij voorkeur vette vis (bestaat uit meer dan 10% vet) zoals makreel, heilbot, bokking, haring, sardines of zalm.
Dat kan door vis te eten bij de warme maaltijd, maar ook bij de lunch of tussendoor. Daarbij hoeft het niet alleen te gaan om verse vis: ook diepvriesvis en vis uit blik zijn prima.
Vis kan op allerlei manieren worden bereid: van koken, bakken en grillen tot roerbakken. Over het algemeen is vis snel gaar.
Afhankelijk van de dikte kun je uitgaan van 3 tot 10 minuten in de pan en 15 tot 20 minuten in de oven.
Meer dan 1 keer per week vis eten levert niet of nauwelijks extra effect op.
Let op: Gerookte vis (zalm, paling), vis in het (zoet)zuur (haring, rolmops) en gezouten vis (haring, stokvis) bevat meer zout.
Ansjovis maar ook hom, kuit, en kaviaar bevatten veel zout. Te veel zout verhoogt het risico op een hoge bloeddruk.
Zoetwatervissen en de visstand in Nederland
Een gezond en leefbaar watersysteem is belangrijk voor zoetwatervissen in Nederland. Een gezonde visstand ontstaat als vissen hun leefgebieden goed kunnen bereiken.
Het aantal vissen in Nederland verandert door verschillende factoren. Klimaatverandering, watervervuiling en obstakels in het water kunnen ervoor zorgen dat sommige vissoorten minder voorkomen.
Andere soorten, zoals exotische vissen (vissen uit andere landen), kunnen zich juist beter verspreiden en inheemse vissen (vissen die hier van nature leven) verdringen.
Om de hoeveelheid vis in Nederland goed te houden, is het belangrijk om goed voor de waterkwaliteit en de leefomgeving van vissen te zorgen. Dit betekent schoon water, genoeg schuilplaatsen en voldoende voedsel.
De rol van de waterschappen
De waterschappen zorgen ervoor dat het water schoon en gezond blijft. Dit is belangrijk voor vissen en andere dieren die in en rond het water leven.
Ze doen dit op verschillende manieren:
- Waterkwaliteit bewaken - Waterschappen meten de waterkwaliteit en zorgen ervoor dat er niet te veel vervuiling is.
- Waterstanden beheren - Vissen hebben water nodig om te overleven. Waterschappen regelen de waterstand zodat sloten en rivieren niet droogvallen.
- Vispassages aanleggen - Soms zijn er obstakels, zoals dammen of sluizen, waardoor vissen niet goed kunnen zwemmen. Waterschappen maken speciale doorgangen zodat vissen zich kunnen verplaatsen.
- Bestrijding van soorten die hier niet thuishoren - Sommige vissen horen niet thuis in Nederland en kunnen schade aanrichten. Waterschappen helpen om deze soorten te beheersen.
- Natuur beschermen - Waterschappen werken samen met andere organisaties om natuurvriendelijke oevers te maken en vissoorten te beschermen.
Wat kun je zelf doen voor zoetwatervissen?
Iedereen kan helpen om vissen gezond te houden. Gooi geen afval in het water en gebruik geen giftige stoffen in de tuin die in het water kunnen komen.
Sportvissers kunnen helpen door zich aan de regels te houden en respect te tonen voor de natuur.
- Gooi geen afval in het water.
- Gebruik geen giftige stoffen in de tuin die in het water kunnen komen.
- Houd je als sportvisser aan de regels.
- Toon respect voor de natuur.
- Zet nooit een zonnebaars of andere vijvervis uit in open water.
Door de aanhoudende warmte en droogte zijn er steeds meer meldingen van blauwalg in Nederlandse sloten, plassen en vijvers. De 21 waterschappen roepen inwoners op alert te zijn en contact met water waarin mogelijk blauwalg aanwezig is te vermijden.
Het is droog in Nederland. Hierdoor neemt de kans op blauwalg en botulisme toe. Beide kunnen problemen veroorzaken in stilstaand of langzaam stromend water. Daarom controleren de waterschappen regelmatig de waterkwaliteit.
tags: #vissoorten #in #zoet #water