Abortuspil zonder recept: informatie en regelgeving in Nederland

In Nederland kun je de abortuspil niet zonder medische beoordeling en zonder recept bij een drogist of apotheek krijgen. De abortuspil kan worden verstrekt na een gesprek met een arts in een abortuskliniek, ziekenhuis of bij een huisarts die hiervoor scholing heeft gevolgd.

Sinds 1 januari 2025 mogen geschoolde huisartsen abortusmedicatie voorschrijven aan vrouwen die maximaal 8 weken en 6 dagen zwanger zijn, oftewel tot 9 weken zwangerschap. De huisarts is niet verplicht deze zorg aan te bieden. Als de huisarts dit niet doet, kan de patiënt worden doorverwezen naar een huisarts die dit wel kan, naar een abortuskliniek of naar een ziekenhuis.

Kun je de abortuspil zonder recept krijgen?

De abortuspil is in Nederland geen vrij verkrijgbaar geneesmiddel. Je kunt de abortuspil niet zonder recept bij de huisarts, apotheek of drogist afhalen. Er moet altijd eerst een gesprek met een arts plaatsvinden.

Als je je zwangerschap wilt stoppen, heb je altijd eerst een gesprek met een arts. Dat kan je huisarts, een arts in de abortuskliniek of een arts in het ziekenhuis zijn. Je mag ook iemand meenemen naar dit gesprek als je dat graag wilt.

De abortuspil was tot nu toe alleen verkrijgbaar via een abortuskliniek of bij een huisarts die hiervoor scholing volgde. Wanneer een patiënt kiest voor medicamenteuze abortus, is het vanaf 2025 mogelijk de behandeling ook als huisarts zelf uit te voeren, tot een zwangerschapsduur van 9 weken.

Een recept betekent niet dat je de medicijnen automatisch krijgt. De arts moet eerst beoordelen of de behandeling medisch geschikt is, hoe lang de zwangerschap duurt en of er omstandigheden zijn waarvoor aanvullend onderzoek of een verwijzing nodig is.

Wat is de abortuspil?

De abortuspil is een middel om op medicinale wijze een zwangerschap af te breken. In Nederland en België is een zwangerschapsafbreking via een abortuspil mogelijk bij een abortuskliniek of een ziekenhuis.

De abortuspil is niet 1 pil. Het zijn 2 soorten medicijnen die je op verschillende momenten neemt. Het eerste medicijn stopt de zwangerschap. Het tweede medicijn zorgt dat je gaat bloeden. Met het bloed komt de zwangerschap mee naar buiten.

Je moet altijd allebei de medicijnen nemen. Het eerste medicijn heet mifepriston. Dit medicijn stopt de zwangerschap. Het is 1 pil die je doorslikt met een half glas water.

Het tweede medicijn heet misoprostol. Dit medicijn zorgt dat je gaat bloeden uit je vagina. Dit zijn 4 pillen die je zelf met je vingers diep in je vagina doet. Alsof je een tampon erin doet.

Tot wanneer is de abortuspil toegestaan?

Zwangerschapsafbreking via een abortuspil is mogelijk tot 9 weken zwangerschap. Hierbij wordt gerekend vanaf de eerste dag van je laatste menstruatie.

Vanaf 1 januari 2025 mogen huisartsen abortusmedicatie voorschrijven aan vrouwen die maximaal 8 weken en 6 dagen zwanger zijn. Huisartsen die dit doen, moeten hiervoor wel een scholing hebben gevolgd.

Als je de zwangerschap wilt stoppen, is het belangrijk dat je weet hoe lang je zwanger bent. Dit bepaalt welke behandeling je kunt krijgen. Hoe lang je zwanger bent bereken je zo: tel het aantal weken vanaf de eerste dag van je laatste ongesteldheid.

Soms krijg je een echo als jij of de arts twijfelt hoe lang je zwanger bent. Meestal is een echo niet nodig. De zwangerschapsduur kan doorgaans veilig en betrouwbaar worden ingeschat zonder echo.

Ben je 9 weken of langer zwanger? Dan mag je de abortuspil niet meer gebruiken. De zwangerschap stoppen kan dan alleen nog door wegzuigen.

Welke arts mag de abortuspil voorschrijven?

Je kunt zelf een afspraak maken bij een abortuskliniek voor de abortuspil of wegzuigen. De abortuspil kun je soms ook via de huisarts krijgen. Niet alle huisartsen willen en kunnen meewerken aan het stoppen van een zwangerschap.

Huisartsen die dat wel willen, moeten hiervoor eerst een extra training doen. Alleen als je huisarts de training gedaan heeft, kan die je een recept voor de abortuspil geven.

De verplichte scholing ‘Onbedoelde Zwangerschap in de huisartsenpraktijk’ is sinds 1 november beschikbaar en bestaat uit 3 modules: Keuzehulp, Medicamenteuze abortus en Nazorg. Een vierde module over preventie van onbedoelde zwangerschap is optioneel.

De verplichte e-learning en de Leidraad ondersteunen huisartsen bij alle stappen van medicamenteuze zwangerschapsafbreking. Bij twijfel kunnen huisartsen extra tijd nemen, een vervolggesprek plannen of Fiom inschakelen.

Huisartsen met morele of ethische bezwaren houden het recht om abortuszorg te weigeren; hun enige verplichting is om de patiënt tijdig door te verwijzen zodat er geen vertraging ontstaat.

Wat veranderde er per 1 januari 2025?

Vanaf 1 januari 2025 mogen huisartsen abortusmedicatie voorschrijven aan vrouwen die maximaal 8 weken en 6 dagen zwanger zijn. Huisartsen die dit doen, moeten hiervoor wel een scholing hebben gevolgd. Ook moeten zij, net als abortusklinieken, voor elk recept achteraf een melding doen bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.

Dit is een gevolg van de aangepaste Wet afbreking zwangerschap (Wafz). Tot nu toe konden vrouwen voor een afbreking van de zwangerschap terecht bij een abortuskliniek of een ziekenhuis.

Maar voortaan mag ook de huisarts een recept voor een abortuspil voorschrijven, waarna vrouwen hun recept voor de abortusmedicatie kunnen inleveren bij de apotheek. De huisarts is niet verplicht dit te doen.

Als hij of zij dit niet wil, kan de patiënt worden doorverwezen naar een huisarts die dit wel kan, of naar een abortuskliniek of ziekenhuis.

Waarom is een recept nodig?

Abortuszorg valt onder de Wet afbreking zwangerschap. Mifepriston en misoprostol worden daarom niet als gewone vrij verkrijgbare middelen verstrekt voor zelfzorg bij een vermoedelijke zwangerschap.

Mifepriston remt de werking van het vrouwelijke geslachtshormoon progesteron. Dit hormoon is nodig om een zwangerschap in stand te houden.

Misoprostol maakt de baarmoedermond zacht en wekt weeën op. Bij een medicamenteuze zwangerschapsafbreking zorgt het ervoor dat de baarmoeder samentrekt en de zwangerschap wordt uitgestoten.

Artsen moeten zich daarbij houden aan de 'Wet afbreking zwangerschap' (abortuswet). In deze wet staan de voorwaarden vermeld waaronder het is toegestaan een zwangerschap af te breken.

Hoe verloopt een behandeling met de abortuspil?

De behandeling bestaat uit twee delen. Bij je bezoek aan een abortuskliniek volgt er eerst een gesprek met een abortusarts of abortusverpleegkundige. Hierin wordt gesproken over de keuze die je maakt en worden alle voorschriften doorgenomen.

Wanneer je kiest voor het afbreken van de zwangerschap via een abortuspil, ontvang je een eerste tablet die je in het bijzijn van de arts inneemt. Dit tablet zorgt ervoor dat de zwangerschap stopt.

Daarnaast krijg je een aantal tabletten mee naar huis die je een aantal dagen later vaginaal moet inbrengen. De functie van deze tabletten is het samentrekken van de baarmoeder, waardoor het vruchtzakje je lichaam verlaat.

Je doet het tweede medicijn 24 uur nadat je de eerste pil hebt doorgeslikt. Niet eerder. Langer wachten met het tweede medicijn kan ook. Maar wacht niet langer dan 72 uur.

Vind je het vervelend om de pillen in je vagina te doen? Dan kun je de 4 pillen ook een half uur tegen de binnenkant van je wang of onder je tong houden. En daarna doorslikken.

Slik de pillen niet direct door, want dan kun je meer last krijgen van je maag en darmen.

Wat kun je na de abortuspil verwachten?

De eerste en soms ook de tweede dag verlies je het meeste bloed. Dit bloedverlies is meer dan een erge ongesteldheid. Je kunt ook klonten in het bloed zien.

Het bloeden wordt daarna snel minder. Soms blijf je maar een paar dagen bloeden, maar meestal duurt het ongeveer 2 weken. Het kan ook langer duren, bijvoorbeeld 3 of 4 weken.

Je kunt pijn en kramp in je buik krijgen. Voor de pijn kun je een NSAID slikken, zoals ibuprofen. Deze pijnstillers helpen beter bij dit soort pijn dan paracetamol.

Je kunt het beste de pijnstillers al nemen op het moment dat je de pillen in je vagina doet. Je kunt ook misselijk worden en diarree krijgen.

Gebruik maandverband en geen tampons voor het bloeden. Ga pas weer in bad als het bloeden is gestopt. Douchen kan wel.

Wacht tot het bloeden is gestopt voordat je weer seks hebt met bijvoorbeeld een penis of een vinger in je vagina.

Is een echo verplicht?

Meestal niet. De zwangerschapsduur kan doorgaans veilig en betrouwbaar worden ingeschat zonder echo.

De Leidraad benoemt duidelijk wanneer wél een echo geïndiceerd is, bijvoorbeeld bij twijfel over de duur van de zwangerschap of bij specifieke risicofactoren.

Een echo sluit een buitenbaarmoederlijke zwangerschap in een vroeg stadium nooit volledig uit - zelfs niet in het ziekenhuis. Daarom werkt de Leidraad met een risicogestuurde aanpak.

Vrouwen met verhoogde kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, bijvoorbeeld bij een eerdere buitenbaarmoederlijke zwangerschap, PID, fertiliteitsproblemen, een zwangerschap bij een IUD of na sterilisatie, krijgen wél een echo.

Geschoolde huisartsen kunnen bovendien snel aanvullende diagnostiek regelen via lokaal georganiseerde afspraken.

Iedere vrouw voert na 4 weken een controletest uit; als de zwangerschap dan nog aanwezig is, kan alsnog curettage plaatsvinden.

Hoe veilig is de abortuspil via de huisarts?

Medicamenteuze abortus tot 9 weken is zeer veilig. Ernstige complicaties komen voor bij minder dan 0,5% van de behandelingen.

Het verloop lijkt sterk op dat van een medicamenteus behandelde miskraam en eventuele klachten na behandeling kunnen worden beoordeeld conform de NHG-Standaard Miskraam.

Huisartsen hebben bovendien ruime ervaring met triage en behandeling bij hevig bloedverlies na miskramen of na abortus via kliniek of gynaecoloog, ook in ANW-diensten.

Internationale onderzoeken laten zien dat medicamenteuze abortus in de eerste lijn veilig, effectief en patiëntvriendelijk is. De kwaliteit van zorg is gelijkwaardig aan die van abortusklinieken.

Hoe wordt een buitenbaarmoederlijke zwangerschap uitgesloten?

Een echo sluit een buitenbaarmoederlijke zwangerschap in een vroeg stadium nooit volledig uit - zelfs niet in het ziekenhuis. Daarom werkt de Leidraad met een risicogestuurde aanpak.

Vrouwen met verhoogde kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap krijgen wél een echo. Bij klachten of twijfel kan aanvullende diagnostiek worden geregeld.

De werkwijze sluit aan bij internationale richtlijnen. Het niet standaard uitvoeren van een echo betekent daarom niet dat er geen aandacht is voor het risico op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

Hoe is de privacy geregeld?

De privacy is juist goed beschermd. De kosten van medicamenteuze abortus via de huisarts worden volledig vergoed via een subsidie. Deze kosten zijn niet zichtbaar voor de zorgverzekeraar, werkgever of de patiënt zelf.

Ook de apothekerskosten vallen onder de subsidie. Echo’s op indicatie vallen onder de zorgverzekeringswet, maar - net als andere prenatale echo’s - niet onder het eigen risico.

Een termijnecho kan door de verloskundige worden gedeclareerd, maar verschijnt op het verzekeringsoverzicht. Een oplossing is er door de termijnecho zelf te betalen.

Hoe wordt de behandeling bij de IGJ gemeld?

Huisartsen kunnen via een speciaal formulier aan de IGJ melden dat zij 1 of meerdere keren abortusmedicatie hebben voorgeschreven. De melding is niet herleidbaar naar individuele patiënten.

De arts kan ervoor kiezen om deze registratie per voorgeschreven recept te doen, of om in 1 keer meerdere voorschriften voor verschillende patiënten te melden.

De verplichte melding bij de IGJ via SNP kost gemiddeld 2-6 minuten. Daarnaast bieden de Leidraad en de SeksHAG-toolkit een volledig uitgewerkt proces waarin consultvoering, verslaglegging en nazorg overzichtelijk zijn opgenomen.

Is online een abortuspil aanvragen hetzelfde als zonder recept?

Online zorg betekent niet dat de abortuspil zonder recept wordt verstrekt. Ook bij online zorg moet een arts de aanvraag beoordelen en volgt er een verplicht medisch contact.

Als een arts de aanvraag goedkeurt, wordt het recept naar de apotheek gestuurd. De medicijnen worden vervolgens bij de apotheek opgehaald.

In Nederland is de grens voor gebruik van de abortuspil 9 weken zwangerschap.

Volgens de WHO kan medicamenteuze abortus, als dat veilig en passend is, ook zonder dat je daarvoor eerst naar een arts hoeft. In Nederland is het beleid echter gebaseerd op beoordeling door een bevoegde arts en verstrekking op recept.

Waar kun je terecht voor een abortus?

Je kunt een abortus laten uitvoeren bij een abortuskliniek, de huisarts of het ziekenhuis. Bij abortusklinieken kunt u altijd terecht, ook zonder een verwijzing. U kunt zelf contact opnemen met een abortuskliniek.

Een abortuskliniek, huisarts of ziekenhuis kan samen met jou bespreken welke behandeling mogelijk is. Een ziekenhuisbehandeling vindt doorgaans plaats na een doorverwijzing.

Een abortus in het ziekenhuis krijg je alleen als je huisarts of de arts van de abortuskliniek je doorstuurt. Bijvoorbeeld als er een probleem is met de zwangerschap.

Is er een medisch probleem rond uw zwangerschap? Dan kunt u voor abortus na een doorverwijzing van uw huisarts terecht in een ziekenhuis.

Wil je naar een abortuskliniek dan heb je daar geen verwijzing voor nodig. Ben je langer dan 9 weken zwanger, ga dan sowieso naar een abortuskliniek.

Wat is het verschil tussen de abortuspil en wegzuigen?

Tot 9 weken zwangerschap kun je kiezen tussen de abortuspil en wegzuigen. De abortuspil en wegzuigen werken even goed om een zwangerschap te stoppen. Allebei de behandelingen zijn veilig.

Iedereen vindt andere dingen belangrijk. Denk goed na over de voordelen en nadelen voordat je een keuze maakt. De arts kan je ook helpen beslissen als je twijfelt.

Hoe verloopt wegzuigen?

Een zwangerschap stoppen kan ook door wegzuigen. De medische naam voor wegzuigen is curettage.

Eerst krijg je het medicijn misoprostol. Dit medicijn zorgt ervoor dat je baarmoeder alvast een beetje open gaat staan. Dit medicijn zit in pillen die je tegen de binnenkant van je wang of onder je tong houdt.

Dan brengt de arts een dun buisje via je vagina in de baarmoeder. Met dat buisje zuigt de arts de baarmoeder leeg.

Tijdens de behandeling kun je erge krampen voelen. De krampen verdwijnen als de behandeling klaar is. Je krijgt pijnstilling tijdens de behandeling.

De behandeling duurt tussen de 10 en 30 minuten. Na de behandeling wordt de pijn snel minder. Je buik kan nog wel een tijd wat gevoelig zijn.

Wegzuigen kan tot 22 weken zwangerschap. Vanaf 13 weken wordt de baarmoeder eerst met medische instrumenten leeg gemaakt en daarna leeg gezogen.

Wanneer moet je na de behandeling bellen?

Bel direct de arts van wie je de behandeling kreeg bij 1 of meer van deze klachten:

• Je verliest 4 volle maandverbanden bloed in 1 uur. En dit gaat langer dan 2 uur door.
• Je hebt koorts van 38 graden of hoger. En de koorts blijft langer dan 4 uur.
• Je buikpijn wordt erger en er komt stinkend vocht uit je vagina.

Heb je na 6 uur nog geen bloed verloren? Bel dan dezelfde dag of de volgende werkdag de arts van wie je de behandeling kreeg. Soms moet je dan de behandeling herhalen.

Bel op werkdagen of maak een afspraak als je nog steeds uit je vagina bloedt na 4 weken, of als de zwangerschapstest na 4 weken zegt dat je nog zwanger bent.

Waarom is een zwangerschapstest na 4 weken nodig?

Doe 4 weken na de abortus altijd zelf nog een zwangerschapstest om te controleren of je niet meer zwanger bent. Doe dit niet eerder dan na die 4 weken.

Bij 1 van de 100 mensen met een abortus stopt de zwangerschap niet na de bloeding. Als de zwangerschapstest na 4 weken zegt dat je nog zwanger bent, moet je altijd terugkomen bij de arts.

Je spreekt met de arts die je behandeld heeft af of er nog een controle-afspraak komt na 4 weken.

Wat kost een abortus?

Woont of werkt u in Nederland? Dan kost de behandeling u niets. Een abortus in een abortuskliniek of bij uw huisarts wordt door de overheid betaald via subsidie.

Alle abortuszorg, ook medicamenteuze abortus door de huisarts, valt niet onder de basiszorg maar wordt vergoed vanuit een aanvullende regeling.

De kosten van medicamenteuze abortus via de huisarts worden volledig vergoed via een subsidie. Deze kosten zijn niet zichtbaar voor de zorgverzekeraar, werkgever of de patiënt zelf.

Uw zorgverzekeraar vergoedt een abortus in een ziekenhuis. Heeft u geen geldige verblijfspapieren of bent u tijdelijk in Nederland? Dan moet u de behandeling waarschijnlijk zelf betalen.

De abortusklinieken kunnen u meer vertellen over de kosten. Alleen als u onder de Wet langdurige zorg valt, is abortus voor u gratis.

Wat als je huisarts de abortuspil niet voorschrijft?

Niet alle huisartsen willen en kunnen meewerken aan het stoppen van een zwangerschap. Ook als je huisarts de abortuspil niet voorschrijft, kun je bij je huisarts terecht met vragen over een ongewenste zwangerschap.

Dit hoort bij de gewone huisartsenzorg. Je kunt bijvoorbeeld een gesprek aanvragen als je twijfelt of als je meer wilt weten over de verschillende manieren om een zwangerschap af te breken.

Als je huisarts de behandeling niet aanbiedt, kan deze je tijdig doorverwijzen naar een huisarts die dit wel kan, naar een abortuskliniek of naar een ziekenhuis.

Keuzehulp en bedenktijd

Vroeger moest je na het gesprek met de arts altijd een paar dagen wachten voordat je de zwangerschap kon stoppen. Dat hoeft nu niet meer. Maar het mag wel.

Het is belangrijk dat je echt zeker weet dat je de zwangerschap wilt stoppen. En dat het je eigen beslissing is.

Je kunt na het gesprek met de arts ook nog beslissen om de zwangerschap toch door te laten gaan. Maak opnieuw een afspraak als je nog twijfelt na het gesprek.

U kunt terecht bij uw huisarts, een abortuskliniek of keuzehulporganisatie als u over abortus nadenkt. Een arts kan u helpen te bepalen of u bedenktijd nodig heeft om een keuze te maken.

Weet u niet zeker of u voor een abortus moet kiezen? Of wilt u meer informatie over de andere mogelijkheden bij een onbedoelde zwangerschap? U kunt hulp krijgen bij het nemen van een beslissing.

In het hele land zijn keuzehulporganisaties waar u terecht kunt met vragen. Dit kan ook online. U kunt voor hulp bij uw keuze ook contact opnemen met uw huisarts, een maatschappelijk werker of abortuskliniek.

Hulp na een abortus

Je kunt opgelucht zijn na het stoppen van de zwangerschap. Maar je kunt je ook juist heel leeg en verdrietig voelen. Of spijt hebben van je beslissing.

Je kunt dit ook allemaal tegelijk voelen. Dat is heel normaal.

Blijf je vervelende gevoelens houden over de abortus? Dan kan het helpen om met je huisarts hierover te praten. Of met je partner, een familielid of een goede vriend of vriendin.

Via Fiom kun je ook hulp krijgen na het stoppen van je zwangerschap. Deze hulp is gratis en kunt u ook online krijgen.

Niet opnieuw zwanger worden

Als je dat wilt, kun je met je huisarts praten over manieren om niet opnieuw zwanger te worden. De huisarts kan je meer vertellen over welke keuzes je hebt en de voordelen en nadelen ervan.

Let op: De abortuspil is niet hetzelfde als de morning-afterpil. De morning-afterpil slik je om niet zwanger te worden na onveilige seks.

Belangrijke verschillen tussen medicijnen

Mifepriston remt de werking van progesteron, een hormoon dat nodig is om een zwangerschap in stand te houden. Artsen schrijven mifepriston voor om een zwangerschap af te breken als deze ongewenst of medisch niet-verantwoord is, of als de baby in de baarmoeder is overleden.

Misoprostol maakt de baarmoedermond zacht en wekt weeën op. Artsen schrijven misoprostol ook voor bij zwangerschap om een bevalling in te leiden.

Ibuprofen is een ontstekingsremmende pijnstiller. Dit soort pijnstillers wordt ook wel NSAID genoemd. Deze pijnstillers helpen beter bij dit soort pijn dan paracetamol.

Paracetamol werkt pijnstillend en koortsverlagend. Voor de pijn na een abortus kun je een NSAID slikken, zoals ibuprofen.

Wat betekent de regelgeving voor de toegankelijkheid?

Studies wereldwijd laten zien dat eerstelijnszorg de toegankelijkheid vergroot, latere abortussen vermindert, psychische belasting verlaagt en kan bijdragen aan destigmatisering.

De tijdsinvestering voor huisartsen blijft beperkt, gemiddeld 20-30 minuten verspreid over twee consulten, en de kwaliteit van zorg is gelijkwaardig aan die van abortusklinieken.

Bij het opstellen van de Leidraad zijn abortusartsen betrokken geweest. De overheid heeft vastgelegd dat abortusklinieken de eerste vijf jaar volledig worden gecompenseerd voor eventuele verschuivingen in zorgvraag.

Hierdoor blijft de continuïteit van specialistische abortuszorg gegarandeerd.

De abortuspil is in Nederland dus niet zonder recept verkrijgbaar, maar sinds 2025 kan een geschoolde huisarts binnen de wettelijke termijn wel een recept voorschrijven. Voor een behandeling is altijd medische beoordeling nodig en bij twijfel, risicofactoren of een langere zwangerschapsduur is verwijzing naar een abortuskliniek of ziekenhuis mogelijk.

tags: #abortuspil #zonder #recept