Zelfrijzend bakmeel is bloem waaraan bakpoeder is toegevoegd. Ondanks de naam is zelfrijzend bakmeel dus geen meel, maar bloem gemengd met bakpoeder. Bloem bevat op zichzelf geen rijsmiddel, voor een rijzende werking moet je daarom altijd apart bakpoeder of een ander rijsmiddel toevoegen.
De verhouding tussen bloem en bakpoeder ligt vast bij zelfrijzend bakmeel: 15 gram bakpoeder op 500 gram bloem. Omgerekend is dit 100 gram bloem met 3 gram bakpoeder. Let op: er wordt bakpoeder toegevoegd, geen baking soda.
Wat is zelfrijzend bakmeel?
Zelfrijzend bakmeel (self-rising flour) is een populair ingrediënt in bakrecepten. Dit ingrediënt is niets anders dan bloem met bakpoeder. Hoewel de naam anders doet vermoeden, is het dus helemaal geen meel.
Zelfrijzend bakmeel bestaat uit een vaste verhouding bloem en bakpoeder; 15 gram bakpoeder op 500 gram bloem. Zelfrijzend bakmeel bestaat voor ongeveer 3% uit bakpoeder.
In mijn recepten staan de hoeveelheden bloem en bakpoeder altijd apart van elkaar in de ingrediëntenlijst. Om die reden voeg ik altijd zelf bakpoeder toe aan mijn bloem, zodat ik zelf met de verhouding kan spelen en de hoeveelheden kan gebruiken die het lekkerste eindresultaat opleveren.
Zelfrijzend bakmeel zelf maken
Zelfrijzend bakmeel bevat maar 2 ingrediënten en is daarom eenvoudig zelf te maken. Handig als je vaak recepten volgt waar zelfrijzend bakmeel op de ingrediëntenlijst staat.
Zelfrijzend bakmeel maken doe je als volgt: Meng 500 gram bloem met 1 zakje bakpoeder van 15 gram en klaar is Kees. Of voeg gewoon 15 gram bakpoeder toe als je geen zakjes bakpoeder gebruikt.
| Bloem | Bakpoeder |
|---|---|
| 500 gram | 15 gram |
| 100 gram | 3 gram |
Omgerekend naar theelepels is dat 3¾ theelepels (4 gram bakpoeder per theelepel) op iedere 500 gram bloem. Een theelepel heeft een inhoudsmaat van 5 milliliter en een eetlepel van 15 milliliter.
Let er bij de lepelmaten op dat je maatlepels gebruikt. Die zijn bij elke kookwinkel te krijgen en zijn veel nauwkeuriger dan een gewone thee- of eetlepel.
Zelfrijzend bakmeel vervangen door bloem en bakpoeder
Hoe kan ik zelfrijzend bakmeel vervangen door bloem en bakpoeder? Houd dan rekening met de vaste verhouding van 500 gram bloem en 15 gram bakpoeder. Gebruik je niet zoveel bloem in een recept, dan kan je ook rekenen per 100 gram.
Voor 100 gram bloem heb je 3 gram bakpoeder nodig (¾ theelepel). Bloem vervangen door zelfrijzend bakmeel kan alleen als er ook bakpoeder wordt gebruikt in het recept.
Heb je bloem nodig voor een van mijn recepten, maar heb je alleen zelfrijzend bakmeel in huis? Bloem vervangen door zelfrijzend bakmeel kan alleen als er ook bakpoeder wordt gebruikt in het recept.
Als dit het geval is, kun je uitrekenen hoeveel zelfrijzend bakmeel je nodig hebt. Hier is wel iets meer rekenwerk voor nodig dan andersom en het kan zijn dat de verhouding tussen bloem en bakpoeder in het recept anders is dan de verhouding tussen bloem en bakpoeder in zelfrijzend bakmeel.
Kijk per recept of de verhouding tussen bloem en bakpoeder hetzelfde is, of dat je nog meer bakpoeder moet toevoegen naast het zelfrijzende bakmeel. Dit rekenwerk is ook een van de redenen dat ik liever bloem met bakpoeder gebruik in plaats van zelfrijzend bakmeel.
Waarom bloem met bakpoeder vaak handiger is
Als je vaak zelfrijzend bakmeel gebruikt, kan het verleidelijk klinken om een kant-en-klare versie te kopen. Toch ben ik daar geen fan van. Doordat de verhouding bloem en bakpoeder al is vastgesteld, zit je altijd vast aan diezelfde hoeveelheid bakpoeder.
Als ik een cake of koek minder of meer zou willen laten rijzen, dan moet ik een gedeelte van het zelfrijzende bakmeel door bloem vervangen of juist alsnog extra bakpoeder toevoegen aan het deeg.
Om die reden voeg ik altijd zelf bakpoeder toe aan mijn bloem, zodat ik zelf met de verhouding kan spelen en de hoeveelheden kan gebruiken die het lekkerste eindresultaat opleveren.
Gooien met bakmeel: dumplings maken
Als je denkt dat je niet genoeg tijd hebt om zelf dumplings te maken, gebruik dan een trucje. Maak snel deeg met zelfrijzend bakmeel, vet en vocht.
Om kleine, dunne dumplings te maken rol je het deeg uit en snijd je het in vierkantjes. Om zachte, luchtige dumplings te maken die op koekjes lijken laat je het deeg in de pan vallen. Als je volledig gladde dumplings wilt, maak er dan balletjes van.
Bereid ze dan in een hete stoofpot of bouillon en geniet van het beste troosteten dat er bestaat.

Kleine, dunne dumplings
Ingrediënten voor 8 porties
- 190 gram zelfrijzend bakmeel
- 3 eetlepels (40 gram) boter, gesmolten
- 2 eetlepels (30 ml) melk of karnemelk
- 1 groot ei, licht geklopt
- 1 eetlepel (5 gram) gehakte verse peterselie (optioneel)
- Hete soep of bouillon van je keus
Bereiding
Pak een grote mengkom en doe er 190 gram zelfrijzend bakmeel in, evenals drie eetlepels (40 gram) gesmolten boter, twee eetlepels (30 ml) melk of karnemelk en een geklopt ei. Als je de dumplings de smaak van verse kruiden wilt geven, voeg dan een eetlepel (5 gram) gehakte verse peterselie toe.
Als je geen boter hebt, dan kun je in plaats daarvan ook plantaardig bakvet gebruiken. Roer door de ingrediënten van de dumplings totdat het meel de boter, de melk en het ei opgenomen heeft.
Kneed het deeg dan zachtjes met je handen totdat je een bal krijgt. Stop direct met kneden wanneer de kruimels onderin de kom opgenomen zijn in het deeg.
Als je het deeg te veel kneedt, zullen de dumplings taai worden. Strooi wat meel op je werkoppervlak en leg het dumplingdeeg erop.
Rol het deeg met een deegroller uit totdat het overal ongeveer een halve centimeter dik is. Het is niet nodig om het deeg uit te rollen in een bepaalde vorm, maar probeer er een vierkant of rechthoek van te maken.
Zo kun je het deeg gemakkelijker in kleine vierkantjes snijden. Gebruik een mes of pizzasnijder om het deeg in repen van vijf centimeter breed te snijden.
Draai het mes of de pizzasnijder dan 90 graden en snijd de repen in vierkanten van vijf bij vijf centimeter. Als je een dumplings met een golvende rand wilt, snijd het deeg dan met een deegsnijder.
Als je lange, dunne dumplings wilt, snijd het deeg dan in lange repen en maak er geen vierkantjes van.
Garen in soep of bouillon
Verwarm ten minste een liter hete soep of bouillon in een grote pan op het fornuis. Leg de dumplings bovenin de soep. Waarschijnlijk moet je ze een beetje laten overlappen om ze allemaal in de pan te laten passen.
Duw de dumplings niet in de soep of bouillon. Verwarm de pan op een matig vuur zodat de soep of bouillon zachtjes pruttelt.
Roer tijdens het koken af en toe door de dumplings. Zo plakken ze niet allemaal aan elkaar tot een grote klont.
Laat de dumplings zachtjes koken totdat het deeg gaar is. Draai het vuur uit en serveer de soep of bouillon met enkele van de uitgerolde dumplings.
Om te kijken of de dumplings gaar zijn steek je een tandenstoker in de dikste dumpling. Als de dumplings gaar zijn, is de tandenstoker schoon wanneer je hem eruit haalt.
Zachte dumplings die op koekjes lijken
Ingrediënten voor 6-8 porties
- 3 eetlepels (35 gram) plantaardig bakvet
- 190 gram zelfrijzend bakmeel
- 1/2 eetlepel (100 mg) gedroogde bieslook of 1 eetlepel (3 gram) gehakte verse bieslook
- 180 ml melk
- Hete soep of stoofpot van je keus
Bereiding
Doe 190 gram zelfrijzend bakmeel in een kom en voeg drie eetlepels (35 gram) plantaardig bakvet toe. Gebruik een kom, een deegmenger of je vingers om het bakvet met het meel te mengen totdat het samen begint te klonteren.
Denk erover om het bakvet te koelen zodat je het gemakkelijker met het meel kunt mengen. Voeg een halve eetlepel (100 mg) gedroogde bieslook of een eetlepel (3 gram) verse gehakte bieslook toe.
Voeg dan 180 melk toe en roer alles totdat het meel geabsorbeerd is. Het deeg zou nu stevig moeten zijn. Maak je geen zorgen als het niet helemaal glad is, want in het beslag zitten nog wat klontjes.
Verwarm een pan met soep, bouillon of een stoofpot op een middelhoog vuur. Gebruik dan twee lepels of een kleine koekjeslepel om een bal dumplingbeslag in de hete vloeistof te laten vallen.
Laat beslag in de vloeistof vallen totdat je alles gebruikt hebt en het oppervlak van de vloeistof bedekt is met dumplings. Als je een pan met een grote opening gebruikt, heb je een groter oppervlak om de dumplings te bereiden.
Draai het vuur omlaag tot een middellaag vuur zodat de vloeistof niet kookt. Kook de dumplings totdat ze niet meer zacht in het midden zijn.
Dit kun je controleren door er een tandenstoker in te steken. Serveer de dumplings dan met wat soep of stoofpot.
Kleine dumplings zijn sneller gaar dan grote dumplings, dus begin na tien minuten met controleren.
Grote ronde kruidendumplings
Ingrediënten voor 8 grote dumplings
- 150 gram zelfrijzend bakmeel
- 1 snufje zout en gemalen verse zwarte peper
- 2 eetlepels (8 gram) gehakte verse peterselie of tijm
- 1 eidooier, lichtjes geklopt
- 1 theelepel (5 ml) olijfolie
- 60 ml koud water
- Hete soep of stoofpot van je keus
Bereiding
Doe 150 gram zelfrijzend bakmeel in een mengkom en voeg een snufje zout en een snufje peper toe. Hak twee eetlepels (8 gram) verse peterselie of tijm fijn en doe de kruiden in de kom.
Roer de droge ingrediënten totdat de kruiden goed gemengd zijn. In plaats van peterselie of tijm kun je welke kruiden dan ook gebruiken die je lekker vindt.
Scheid het eiwit en de dooier van een ei en gooi het eiwit weg. Doe de dooier in een kleine ramequin en klop hem een beetje met een vork.
Doe de geklopte dooier in de kom met de droge ingrediënten en voeg een theelepel (5 ml) olijfolie toe. Roer totdat alles gemengd is.
Als je het eiwit niet weg wilt gooien, bewaar het dan om in een ander gerecht te gebruiken. Gebruik in totaal 60 ml ijskoud water en voeg steeds een eetlepel (15 ml) tegelijk toe.
Je zou moeten zien dat het deeg weg begint te trekken bij de rand van de kom. Kneed het deeg met je handen totdat het soepel is.
Als het deeg een geheel vormt voordat je al het water toegevoegd hebt, dan hoef je niet al het water te gebruiken. Als je te veel water gebruikt, zullen de dumplings zwaar worden.
Snijd het deeg met een mes of trek stukken deeg los met je vingers. Verdeel het deeg in acht gelijke stukken en rol ze dan voorzichtig tussen je handpalmen om grote ballen te maken.
Als het deeg aan je handen blijft plakken, strooi er dan wat meel op. Verwarm een pan met soep of stoofpot op het fornuis.
Duw de ronde dumplings in de hete vloeistof zodat ze half ondergedompeld worden. Dek de pan af en laat de dumplings zachtjes koken op een matig vuur.
Als je een stoofpot gebruikt, zorg dan dat het vlees in de stoofpot gaar is voordat je de dumplings erin doet. Haal het deksel van de pan en laat de soep of stoofpot zachtjes pruttelen.
Kook de dumplings nog eens een kwartier met het deksel van de pan zodat een deel van het vocht verdampt en de dumplings helemaal gaar worden. Serveer de hete soep of stoofpot dan met de ronde kruidendumplings erin.
Steek een tandenstoker in het midden van een dumpling. Als de tandenstoker schoon blijft, is de dumpling gaar.
Je kunt de pan als je dat wilt in een oven met een temperatuur van 190 °C zetten en de dumplings een half uur bakken.
Pannenkoeken met zelfrijzend bakmeel
Zelfrijzend bakmeel is ook geschikt voor dikke, luchtige pannenkoeken en pancakes. Pancakes bak ik op dezelfde manier, maar dan gebruik ik zelfrijzend bakmeel in plaats van bloem en gaat er nog een theelepel bakpoeder doorheen.
Basisrecept voor pannenkoeken
Ingrediënten
- 250 g zelfrijzend bakmeel
- 5 g zout
- 1 ei
- 450 mL melk
- 40 g boter of olie om in te bakken
Bereiding
Meng het zelfrijzend bakmeel met het zout. Maak een kuiltje en breek hier het ei in. Schenk er de helft van de melk bij.
Maak al roerend een dik beslag van het mengsel en verdun ondertussen met de resterende melk. Verwarm een ruime koekenpan met boter of olie. Bak hierin de pannekoeken.
Maak ze lekker basic met alleen wat poedersuiker, of ga voor appel, spek, kaas of een andere variatie. Leuk om met kinderen te maken.
Dikke pancakes bakken
Pannenkoekbeslag maak ik altijd op de gok. Meestal klop ik twee eieren met wat honing en een snufje zout heel luchtig en daar gaat dan zoveel melk en bloem bij tot een vloeibaar beslag ontstaat.
Het bakken van pancakes is niet moeilijk. Gewoon hete koekenpan met een beetje (!) boter op middelhoog vuur en daarin een juslepel beslag schenken.
Mijn pancakebeslag is altijd elastisch en dik, want ik doe er niet teveel melk doorheen. Tijdens het bakken begint het 'rijzen' al.
Zodra de bovenkant ook maar enigszins langs de randen begint te drogen, de pancake (met beleid) omdraaien (dat wil zeggen: houten roerspaan of zelfs kaasschaaf eronder, uit de pan tillen en ondersteboven terug in de pan gooien).
Goed mikken is geboden, want als de pancake op de rand van de pan terecht komt, heb je een 'plakprobleem'. Door de overmaat aan bakpoeder en zelfrijzend bakmeel, krijg je dan vanzelf dikke pannenkoekjes die je authentiek opstapelt.
Het goudbruin gevlekte patroon van een pannenkoek ontstaat trouwens door de aanwezigheid van vet onder het deeg; in een koekenpan zonder vet, is de pannenkoek egaal bruin.
Voor een professionelere aanpak, heb ik vanochtend pancakes gebakken volgens recept. Dit beslag was veel dunner dan het mijne en het bakken ging ook wat soepeler; eleganter bijna.
Maar volgens mijn lief waren deze pancakes minder dik en minder luchtig. Minder fijnig opgekomen.
Natuurlijk is de stapel pancakes niet compleet zonder maple syrup, maar om echt een doordrenkt geheel te krijgen heb je nogal wat syrup nodig. Ik had beter tussen elke pancake al wat syrup kunnen schenken en dan nog wat over de bovenkant.
Klontje roomboter erop, klaar. Wel machtig (machtig lekker).
Drie in de pan met zelfrijzend bakmeel
Kleine, dikke pannenkoekjes die met z'n drieën tegelijk in de koekenpan worden gebakken. Drie in de pan: een echt Oud-Hollands gerecht.
Kleine, dikke pannenkoekjes die met z’n drieën tegelijk in de koekenpan worden gebakken. Heerlijk als warm tussendoortje, lunch of toetje.
De snelle variant wordt gemaakt met bloem en bakpoeder of zelfrijzend bakmeel. Een prima alternatief maar als je voor de echte smaak gaat, raad ik je toch een gistbeslag aan.
Gistbeslag of bakpoeder
De reden daarvoor is misschien dat originele drie in de pan werden gemaakt met gistbeslag. Dat beslag moest dan zeker een uur rijzen op een warme plek.
En tegenwoordig willen we vooral snel maar dat gaat helaas niet met gistbeslag. Jammer, want ze zijn echt lekker.
Tijdens de rijstijd zet gist een deel van de koolhydraten om in onder meer koolzuur. Dit proces laat het beslag niet alleen rijzen maar het verbetert ook de smaak.
Met bakpoeder ontstaat er weliswaar ook koolzuur maar niet doordat een deel van de bloem wordt omgezet. De bakpoeder zelf veranderd namelijk in koolzuur wanneer het met vocht in aanraking komt.
Je ziet bijna gelijk de belletjes ontstaan. Je hebt dus wel lucht in je beslag maar geen effect op de smaak.
Snelle drie in de pan met appel, kaneel en rozijnen
Ingrediënten
- 250 gr zelfrijzend bakmeel
- 325 ml halfvolle melk + eventueel wat extra
- 120 gr gewassen rozijnen, goed uitgelekt en drooggemaakt
- 2 à 3 (elstar) appeltjes
- 1 ei
- kaneel
- zout
- boter
Om het beslag in de pan te scheppen gebruik ik een juslepel. Zo heb je per schep een mooie hoeveelheid beslag zonder al teveel geklieder.
Bereiding
Schil de appels, verwijder de klokhuizen en snij in kleine blokjes. Meng het zelfrijzend bakmeel met een beetje kaneel en wat zout.
Voeg het ei en een deel van de melk toe en mix onder toevoeging van de rest van de melk tot een stevig beslag. Roer de appelblokjes en de rozijnen door het beslag.
Verhit een koekenpan op middelhoog vuur. Smelt een beetje boter en bak 1 proefexemplaar.
Het beslag moet niet vloeien zoals bij pannenkoeken maar zachtjes uitzakken -eventueel geholpen door je lepel- tot een groot soort poffertje.
Door het dikkere beslag hebben drie in de pan meer tijd nodig om te garen dan pannenkoeken. Hou het vuur daarom slechts halfhoog en geef ze de tijd.
Keer niet eerder dan dat de bovenkant droog is en de onderkant mooi bruin. Keer en bak de bovenkant bruin en leg daarna op een bord.
Was het beslag wat aan de dikke kant? Verdun het met wat extra melk. Liever een nog iets dikker beslag? Voeg dan wat extra zelfrijzend bakmeel toe.
Was het beslag goed? Ga dan lekker door en bak steeds 3 stuks tegelijk in je pan.
Serveer met witte basterdsuiker, stroop of honing. Eet smakelijk!
Heb je nog drie in de pan over? Afgekoeld zijn ze ook lekker. Bewaar afgedekt met wat zilverfolie in de koelkast en eet de volgende dag bijvoorbeeld bij de lunch.
Smouters
Wist je dat ze in Zeeland deze kleine pannenkoekjes smouters noemen? De naam intrigeerde mij en heb geprobeerd uit te zoeken waarom ze smouters heten.
Waarschijnlijk is dat omdat de Zeeuwen van oudsher smout gebruikten om de pannenkoekjes in te bakken. Ik had er nog nooit van gehoord maar het blijkt een andere benaming voor reuzel of niervet van een varken te zijn.
Een luchtige ovenpannenkoek
Het deeg is een kruising tussen pannekoek en cake. Serveer met zoete of hartige topping.
Ingrediënten voor 1 persoons gietijzerenpannetje
- 1 ei
- 1/4 cup melk
- 1/4 cup zelfrijzend bakmeel of cakemeel
- snufje zout
- klein klontje boter
Ingrediënten voor 1 lage gietijzeren pan van 24 cm
- 4 grote eieren
- 1 cup melk
- 1 cup meel of cakemeel
- mespuntje zout
- 2 el boter
Bereiding
Plaats een rek in het midden van de oven. Verwarm de oven voor op 200 gr. Klop de eieren schuimig. Klop de melk erdoor.
Klop de meel en zout erdoor tot glad beslag. Zet opzij. Als de oven op de temperatuur is, plaats een 24 cm gietijzeren koekepan op het rek in de oven en laat her heet worden.
Voeg boter en wacht een minuut tot het gesmolten is. Giet het beslag in de pan. Het moet sissen.
Schuif voorzichtig het rek met de pan terug in de oven. Bak tot pannenkoek is gerezen, bolle en gouden randen heeft.
Baktijd ca. 17-18 minuten. Voor een mini gietijzeren koeken pan voor een één portie duurt het ongeveer 12 minuten.
Mogelijke toppings
- Bosvruchten (uit de diepvries)
- slagroom
- Uitgebakken spekjes
- geraspte kaas
- bieslook