Tomaten uitplanten doe je pas wanneer de kans op nachtvorst grotendeels voorbij is, de planten goed zijn afgehard en de grond voldoende is opgewarmd. In Nederland en België kun je tomaten vanaf ongeveer 14 april in de kas, vanaf 7 mei in potten en vanaf 14 mei in de moestuin uitplanten.
Tomaten groeien het best op een warme, zonnige en beschutte plek met een voedzame, goed doorlatende bodem. Plant de jonge tomatenplant diep, geef bij het planten voldoende water en zorg direct voor steun, zodat de plant stevig kan wortelen en na regen snel opdroogt.
Wanneer kun je tomaten uitplanten?
Tomaten zijn warmteminnende planten. Zelfs een goed afgeharde tomatenplant kan niet tegen vorst. Wacht daarom met uitplanten tot de kans op nachtvorst grotendeels voorbij is.
In Nederland en België kun je de volgende richtdata aanhouden:
| Teeltplek | Richtdatum voor uitplanten |
|---|---|
| Kas | Vanaf 14 april |
| Potten | Vanaf 7 mei |
| Moestuin | Vanaf 14 mei, rond het einde van IJsheiligen |
Verwacht je toch nachtvorst? Zet de potten dan tijdelijk binnen of op een vorstvrije plek. Houd altijd de weersverwachting in de gaten. In een warm voorjaar kun je soms wat eerder uitplanten, terwijl je in een koud voorjaar beter nog een paar dagen kunt wachten. Het weer is belangrijker dan de datum.
In een onverwarmde kas plant je tomaten pas uit als de jonge planten goed geworteld zijn en de temperatuur betrouwbaar boven 16°C blijft. In de praktijk is dat meestal in het late voorjaar tot vroege zomer. Te vroeg uitplanten remt de groei, zeker als de grond nog koud is.
Tomaten buiten planten of stekjes verplanten doe je pas als het risico op koude nachten echt klein is. Dat is meestal pas laat in het voorjaar. Jonge tomatenplanten zijn gevoelig voor lage temperaturen en kunnen door een te vroege overgang flink terugvallen in groei.
Tomatenplanten afharden voordat ze de grond in gaan
Als je tomatenplanten binnen bij ongeveer 16 °C hebt opgekweekt, is de overgang naar buiten behoorlijk groot. Buiten krijgen jonge tomatenplanten te maken met volle zon, wind, regen en koude nachten.
Het is daarom verstandig om tomatenplanten af te harden voordat je ze definitief buiten uitplant. Zo kunnen de planten geleidelijk wennen aan de omstandigheden buiten en voorkom je dat ze een te harde tik krijgen en er bladeren verbranden.
Zelf hard ik mijn tomatenplanten alleen af als ik ze buiten uitplant. Tomatenplanten die ik in een kas kweek, plant ik direct zonder af te harden in de kas. In een kas groeien planten meer beschermd dan buiten.
Begin ongeveer 7 tot 10 dagen voordat je de tomatenplanten wilt uitplanten met afharden. Kies hiervoor bij voorkeur een rustige dag met zacht weer.
Een praktisch afhardingsschema
- Dag 1: Zet de tomatenplanten 2 à 3 uur buiten op een plek met halfschaduw. Haal ze 's avonds weer naar binnen.
- Dag 2: Zet de planten twee keer zo lang buiten als op dag 1, nog steeds op een plek met halfschaduw. Haal ze 's avonds weer naar binnen.
- Dag 3: Zet de planten ongeveer 6 uur buiten. Kies een plek met meer direct zonlicht. Haal ze 's avonds weer naar binnen.
- Dag 4: Laat de tomatenplanten de hele dag buiten staan op dezelfde plek als op dag 3, ook als er wat wind staat. Haal ze 's avonds weer naar binnen.
- Dag 5: Laat de planten opnieuw de hele dag buiten staan. Nu mogen ze in de volle zon staan.
- Dag 6: Als het weer goed is, kunnen de planten ook 's avonds buiten blijven staan. Bij koude nachten, waarbij de temperatuur rond of onder de 5 °C zakt, haal je ze nog naar binnen.
- Dag 7: Zijn de nachten zacht en wordt er geen nachtvorst verwacht? Dan kunnen de tomatenplanten dag en nacht buiten blijven en zijn ze klaar om op hun definitieve plek te worden uitgeplant.
Let tijdens het afharden op de bladeren
Kijk tijdens het afharden steeds goed naar je planten. De nieuwe bladeren worden waarschijnlijk wat donkerder en korter. Dat is juist goed: de plant past zich aan de omstandigheden buiten aan.
Zie je bruine of verbrande plekjes op de bladeren, of wordt het onderste blad geel? Dan ga je waarschijnlijk te hard met afharden. Zet de planten dan wat langer uit de volle zon of haal ze eerder naar binnen en bouw het afharden wat rustiger op.
De beste plek voor tomaten in de grond
Tomatenplanten houden van zon, warmte en een voedzame bodem. Kies daarom een plek waar de planten voldoende zon en warmte krijgen en goed kunnen groeien.
Wil je buiten tomaten kweken? Zet de planten dan zoveel mogelijk uit de wind, op een zonnige plek met minimaal 6 uur direct zonlicht per dag. Voldoende zon en warmte zorgen voor een goede groei en helpen de tomaten mooi af te rijpen.
Ideaal is om de tomatenplanten tegen een muur of schutting te planten waar de zon vanuit het zuiden op schijnt. De planten krijgen hier de hele dag zon, staan uit de wind en de muur of schutting houdt de warmte van de zon nog enige tijd vast nadat de zon is ondergegaan.
Een warme, zonnige en beschutte plek is vooral belangrijk bij tomaten in de volle grond. Daar heb je minder controle over regen, temperatuur en luchtvochtigheid dan in een kas of pot.
Tomaten in openlucht groeien het best tegen een muur, op een zuidgerichte plek of in een hoek van de tuin waar veel zon komt en weinig wind staat. Tomaten buiten kweken in volle grond heeft als voordeel dat de wortels veel ruimte hebben.
Een afdakje boven de tomatenplanten is ideaal. Zo blijven de planten tijdens regenbuien grotendeels droog. Dit verkleint de kans op schimmelziekten zoals Phytophthora, die vooral bij langdurig nat en vochtig weer problemen kan veroorzaken.
Welke grond hebben tomaten nodig?
Tomatenplanten houden van een voedzame bodem waarin de wortels gemakkelijk kunnen groeien. Zorg daarom voor grond die voldoende voeding bevat en niet langdurig nat blijft.
Zorg trouwens dat de grond waar deze tomaten op zullen groeien voorzien is van voldoende voeding, want daar houden ze namelijk heel erg van.
Een goede structuur is belangrijk omdat tomaten een groot wortelstelsel kunnen ontwikkelen. Door tomatenplanten diep te planten, kunnen ze bovendien op het ondergrondse deel van de stengel extra wortels maken.
Tomaten in rijke, volle grond hebben soms minder extra voeding nodig, maar ook daar kan een regelmatige bijmesting de opbrengst verhogen.
Plantafstand voor tomaten in de volle grond
Standaard is een plantafstand van 50 cm tussen de planten en 90 cm tussen de rijen een goede basisregel. Met deze plantafstand zit je bij de meeste tomatenrassen goed.
Per tomatentype kan er echter wat variatie in zitten. Zo plant ik mijn Roma-cherrytomatenrassen, met hun open bladstructuur en relatief kleine bladeren, op 35 cm afstand van elkaar.
Bij multiflora-types, die enorme trossen met veel tomaten vormen, houd ik juist meer ruimte tussen de planten aan. Bij dit type hanteer ik een plantafstand van 75 cm tussen de planten in de rij.
Begin met een plantafstand van 50 cm en kijk bij de verschillende rassen hoe de planten zich ontwikkelen. Zie je dat een ras kort blad maakt en er voldoende ruimte tussen de planten overblijft, dan kun je ze het jaar erop eventueel wat dichter bij elkaar planten.
Voor opgebonden of geleid geteelde tomaten kun je als veilige vuistregel minimaal 60 cm tussen de planten aanhouden. Zo blijft de plant luchtig, droogt het blad sneller op en verklein je de kans op schimmelziekten.
Houd je planten liever iets ruimer dan te dicht op elkaar. Dat maakt opbinden, dieven, water geven en oogsten makkelijker en zorgt meestal ook voor gezondere planten.
Vier tomatenplanten op twee meter
Heb je een kleine tuin en wil je maar één rij tomatenplanten kweken? Dan heb je aan een grondstrook van 50 cm breed voldoende, bijvoorbeeld langs een schutting.
Op een strook van 2 meter lang en 50 cm breed kun je prima vier tomatenplanten kweken.
Tomaten diep planten
Tomaten mag je dieper planten dan veel andere groentegewassen. Een deel van de stengel kan onder de grond, waardoor de plant extra wortels vormt. Dat helpt bij een sterke start en een stevigere groei.
Ik maak altijd vrij diepe plantgaten. Dit heeft twee voordelen: je kan tomatenplanten goed diep planten en je kan onderin het plantgat organische mest doen.
Mijn tomatenplanten plant ik altijd tot aan de eerste echte bladeren. De allereerste kiemblaadjes, ook wel zaadlobben genoemd, verwijder ik voordat ik de plant in de grond zet.
Door tomatenplanten wat dieper te planten, staan ze direct stevig in de grond. Bovendien kunnen ze op het ondergrondse deel van de stengel extra wortels maken. Hierdoor ontstaat een groter wortelstelsel en kan de plant beter water opnemen.
Wat doe je met lange, slungelige planten?
Heb je lange en slungelige tomatenplanten doordat ze te lang op een wat donkere plek hebben gestaan? Dan kun je de planten ook liggend planten.
Verwijder eerst alle bladeren die onder de grond zouden komen en leg de kluit en een deel van de stengel voorzichtig schuin in de grond. Begraaf nooit meer dan de helft van de stengel.
Deze methode gebruik je alleen bij lange, slungelige tomatenplanten. Normaal gesproken plant je een gezonde, compacte tomatenplant gewoon rechtop.
Tomatenmest in het plantgat
Ik bemest mijn tomatenplanten altijd direct in het plantgat met organische meststoffen. De voedingsstoffen komen gedurende het seizoen geleidelijk vrij en helpen de planten gezond te groeien en smakelijke tomaten te produceren.
Per plantgat gebruik ik:
- 300 gram gecomposteerde mestkorrels
- 100 gram vivikali
- 50 gram zeewierkalk
Één handvol organische mestkorrels weegt ongeveer 50 gram. Ik meng de organische meststoffen door de grond in het plantgat.
Vervolgens plant ik de jonge tomatenplant bovenop deze voedingsrijke grond. Vul de aarde rondom de kluit goed aan en geef de plant daarna ruim water, zodat de grond goed vochtig is.
Wanneer je andere meststoffen gebruikt, volg dan de instructies op de verpakking. Vooral bij tomaten in pot, bak of groeizak is het belangrijk om gedurende het seizoen regelmatig voeding te geven.
Tomaten uitplanten in potten, bakken of volle grond
Tomaten in de volle grond
Tomaten kweken buiten kan zeker, maar vraagt iets meer geluk met het weer. Kies altijd een warme, zonnige en beschutte plek.
Tomaten buiten kweken in volle grond heeft als voordeel dat de wortels veel ruimte hebben. De planten kunnen diep wortelen en hoeven minder snel in grotere potten te worden gezet.
Daar staat tegenover dat je buiten minder controle hebt over regen, temperatuur en luchtvochtigheid. Precies daarom lukt buitenteelt in warme zomers vaak goed, maar in natte seizoenen duidelijk minder.
Wil je tomaten buiten planten, kies dan sterke tomatenrassen voor buitenteelt en geef extra aandacht aan luchtigheid, opbinden en voeding. Zo haal je ook in de volle grond veel meer uit je tomatenplanten.
Tomaten in een kas
Tomaten kweken in een kas is voor veel mensen de prettigste en meest veilige manier van telen. In een tomatenkas staan je planten warmer en droger dan buiten.
Dat is belangrijk, want tomaten houden van een stabiel klimaat. Bovendien helpt een kas om het blad te beschermen tegen regen. Dat verkleint de kans op schimmelproblemen en maakt de teelt vaak succesvoller.
Een tomatenkas is vooral handig als je vroeg wilt starten, een langer seizoen wilt benutten of simpelweg minder afhankelijk wilt zijn van het weer.
Een paar koude nachten of weken met veel regen kunnen buitenteelt flink afremmen, terwijl tomaten in kas veel constanter doorgroeien.
Maar op zonnige dagen kan de temperatuur snel oplopen. Probeer de temperatuur in de kas in het groeiseizoen zoveel mogelijk onder ongeveer 25 tot 27°C te houden door op tijd te luchten.
Gebruik alleen lichte schaduw als dat echt nodig is, want tomaten hebben juist veel licht nodig. Een min-max-thermometer is handig om te zien hoe warm het overdag wordt en hoe sterk de temperatuur ’s nachts terugvalt.
Tomaten in potten
Tomaten kweken in een pot is ideaal als je weinig ruimte hebt of tomaten wilt kweken op balkon of terras. Een tomatenplant in een pot doet het vaak verrassend goed, zolang je voldoende zon, water en voeding geeft.
Vooral cherrytomaten zijn hier erg geschikt voor. Kies wel een ruime pot. Veel mensen onderschatten hoeveel wortelruimte een tomatenplant nodig heeft.
Hoe groter de pot, hoe stabieler de vochtbalans en hoe minder snel de plant last krijgt van droogte. Een pot droogt sneller uit dan volle grond.
Daardoor moet je bij tomaten in pot consequenter water geven en regelmatiger bemesten. Het voordeel is wel dat je de plant makkelijk kunt verplaatsen naar de meest zonnige plek.
Kweek je tomaten in een pot, trog of kweekbak, geef dan elke plant voldoende eigen ruimte. Gebruik bij voorkeur één plant per pot van minimaal 30 cm doorsnee.
In een langwerpige bak of trog houd je idealiter 35 tot 45 cm tussen de planten aan. Zorg ook voor drainagegaten.
De pot moet namelijk niet te klein zijn en ook echt niet te groot. De tomaat heeft wel wat oppervlakkige wortels, maar hij heeft wel ruimte nodig. Een goede maat is 33cm rond.
Uiteindelijk krijgt die ene plant net zoveel tomaten als 5 planten die elkaar in de weg staan en elkaars licht wegnemen.
Tomatenplanten opbinden na het planten
Nu je tomatenplanten geplant zijn, is het verstandig om ze op te binden. Een opgebonden plant droogt na regen sneller op, waardoor de kans op Phytophthora kleiner wordt.
Daarnaast maakt opbinden het dieven en oogsten van tomaten een stuk gemakkelijker. Er zijn verschillende manieren om tomatenplanten op te binden.
Zorg dat je tomatenplant zich ergens aan kan vasthouden als ze wat groter worden. Je kunt een bamboestok gebruiken, een tomatenspiraal plaatsen of een andere stevige ondersteuning kiezen.
In een pot kun je de planten gericht ondersteunen, terwijl tomatenplanten in de volle grond vaak aan stokken of spiralen worden vastgemaakt. Zorg ervoor dat de steun stevig staat voordat de plant zwaar wordt met bladeren en vruchten.
Water geven na het uitplanten
Geef de plant na het planten ruim water, zodat de grond goed vochtig is. Daarna willen tomaten geen grote schommelingen tussen kurkdroog en drijfnat.
Houd de grond daarom gelijkmatig vochtig. Voor een moestuin geldt als praktische basis ongeveer 2,5 cm water per week uit regen of gietwater samen.
In zandgrond is het vaak beter om dat te verdelen over twee gietbeurten per week. Tomaten in pot of kas hebben sneller extra water nodig dan tomaten in volle grond.
Potten kunnen in warm weer zelfs dagelijks water nodig hebben. Geef bij voorkeur water vroeg op de dag en altijd aan de voet van de plant, zodat het blad zo droog mogelijk blijft.
Geef tomatenplanten regelmatig water. Liever elke keer een klein beetje, dan in een keer heel veel. Als je opeens veel water geeft, kunnen je tomaten barsten.
Geef water aan de onderkant van de stengel en niet op de bladeren van de plant. Zo verklein je de kans op de aardappelziekte.
Laat een uitgedroogde plant niet ineens vollopen met veel water. Breng het vochtgehalte liever geleidelijk weer op peil. Zo verklein je de kans op problemen zoals barsten, neusrot of bladstress.
Bemesten gedurende het seizoen
Tomaten in pot, bak of groeizak hebben regelmatig voeding nodig. Geef vanaf het moment dat de eerste vruchten beginnen te zwellen elke 10 tot 14 dagen een kaliumrijke vloeibare meststof voor vruchtgewassen.
In mei/juni verschijnen de eerste bloemetjes. Hier groeien later de tomaten uit. Zeker tijdens de bloei en later als er tomaten gevormd worden, is het belangrijk dat je de tomatenplanten genoeg mest geeft.
In een voedzame volle grond hebben planten soms minder extra voeding nodig, maar let gedurende het seizoen op de groei en bladkleur. Gele bladeren kunnen betekenen dat de plant te nat staat of onvoldoende voeding krijgt.
Verzorging na het uitplanten
Je tomatenplanten zijn geplant en opgebonden, maar dan begint het echte werk pas. Een goede verzorging is belangrijk om de planten gezond te houden en zoveel mogelijk heerlijke tomaten te oogsten.
Van dieven en opbinden tot water geven, oude bladeren verwijderen en natuurlijk oogsten: er zijn een aantal werkzaamheden die je gedurende het seizoen regelmatig moet uitvoeren.
- voldoende zon en warmte
- regelmatig water geven
- op tijd bemesten
- goed opbinden
- dieven waar nodig
- voldoende ventilatie, vooral in een kas
Tomaten verzorgen betekent ook dat je regelmatig kijkt. Hangen de bladeren slap, dan heeft de plant vaak water nodig of staat ze te heet.
Is de grond kurkdroog, geef dan rustig en gelijkmatig water aan de voet van de plant. Zie je gele bladeren, controleer dan of de plant niet te nat staat en of ze genoeg voeding krijgt.
Bruine vlekken wijzen vaak op stress, verbranding of ziekte, dus verwijder aangetaste bladeren en controleer standplaats, ventilatie en watergift.
Dieven en snoeien
Voor het creëren van een sterke stengel is het slim om te snoeien. Haal alle takken weg tot aan de eerste tros tomaten.
Heb je gewone tomaten, haal dan regelmatig nieuwe scheuten in de oksel van de plant weg, oftewel dieven. Zo voorkom je dat de plant dichtgroeit en de tomaten te weinig licht krijgen.
Bij sommige rassen hoef je niet te dieven of te toppen. Controleer daarom altijd welke groeivorm bij het ras hoort voordat je scheuten verwijdert.
Toppen
Heb je geen zelftoppend ras, haal dan richting einde zomer de top van de plant af.
Zo kan de plant al zijn energie steken in het rijpen van de tomaten en gaat er geen energie meer naar het vormen van nieuwe tomaten die toch niet meer rijp worden.
Veelgestelde vragen over tomaten planten
Kun je tomaten dieper planten dan andere groenten?
Tomaten mag je dieper planten dan veel andere groentegewassen. Een deel van de stengel kan onder de grond, waardoor de plant extra wortels vormt.
Dat helpt bij een sterke start en een stevigere groei. Verwijder bij diep planten wel de bladeren die onder de grond zouden komen.
Wanneer is de temperatuur hoog genoeg?
Tomaten groeien pas echt goed als de temperatuur betrouwbaar hoog genoeg blijft. Voor jonge planten geldt dat je ze pas op hun definitieve plek zet als de temperatuur betrouwbaar boven 16°C ligt.
Voor het kiemen van tomatenzaden is ongeveer 18°C nodig. Koude nachten remmen de groei sterk af, daarom is beschutting in het voorjaar zo belangrijk.
Welke tomatenrassen zijn geschikt voor beginners?
Cherrytomaten zijn meestal de veiligste keuze door hun snelle groei en hoge opbrengst. Ze zijn populair omdat ze relatief makkelijk groeien, veel opbrengst geven en goed geschikt zijn voor een kas, pot of balkon.
Ook het kweken van trostomaten is populair, omdat ze een mooie balans geven tussen formaat, opbrengst en gebruik in de keuken.
Wil je grotere en vollere vruchten kweken, dan kom je al snel uit bij vleestomaten of een ras zoals de coeur de boeuf tomaat. Die hebben vaak iets meer tijd, warmte en aandacht nodig, maar leveren wel veel smaak op.
Roma-tomaten kweken is juist weer handig als je tomaten wilt gebruiken voor saus of soep. Zo zijn er veel tomatensoorten en tomatenrassen, elk met een eigen groeivorm, smaak en toepassing.
Kun je tomaten buiten in de volle grond kweken?
Ja, dat kan. Kies altijd een warme, zonnige en beschutte plek en geef extra aandacht aan luchtigheid, opbinden en voeding.
Sommige tomaten zijn sterker tegen phytophthora, een schimmelachtige tomatenziekte, dan andere, vooral rassen die speciaal zijn geselecteerd voor buitenteelt.
Toch blijft ook dan een goede standplaats belangrijk. Veel lucht, voldoende zon en bescherming tegen langdurig nat blad maken altijd verschil.
Kun je tomaten in een pot kweken?
Weinig ruimte is geen probleem: tomaten kweken in pot is een geschikte manier voor een balkon, terras of kleine tuin. Kies het liefst een struiktomaat, omdat deze compact blijft en weinig steun in de hoogte behoeft.
Vooral cherrytomaten en compacte rassen zijn geschikt voor potten. Geef iedere plant voldoende ruimte, gebruik een pot met drainagegaten en controleer in warme perioden dagelijks of de grond nog vochtig is.
Wanneer kun je tomaten oogsten?
Als de tomaten van groen naar dieprood zijn verkleurd, kun je ze oogsten. Je kunt ze er gewoon vanaf trekken of afknippen.
De oogst duurt van de zomer tot en met begin oktober. Heb je in oktober nog groene tomaten aan je plant? Pluk ze dan en laat ze binnen afrijpen op een zonnig plekje.
