Kookboek van de Amsterdamsche Huishoudschool: het Wannée-kookboek

Het Kookboek van de Amsterdamsche Huishoudschool, ook bekend als het Wannée-kookboek of kortweg het Amsterdams kookboek, is een klassiek kookboek voor de Nederlandse keuken. Het is bedoeld als een praktische handleiding voor huisvrouwen en kookliefhebbers en biedt een breed scala aan recepten, variërend van eenvoudige dagelijkse maaltijden tot meer uitgebreide gerechten voor speciale gelegenheden.

Het boek bevat een schat aan recepten en kookinstructies en biedt een solide basis van kooktechnieken en recepten die kunnen worden aangepast en gevarieerd naar eigen smaak. Het is niet alleen geschikt voor ervaren koks, maar ook voor beginners die hun culinaire vaardigheden willen ontwikkelen.

Ontstaan en historische betekenis

Het boek “Kookboek van de Amsterdamse huishoudschool” is een klassiek kookboek dat voor het eerst werd gepubliceerd in 1890. Het is geschreven door C.J. Wannée, een voormalige directrice van de Amsterdamse huishoudschool, en bevat een schat aan recepten en kookinstructies.

Het Wannée kookboek, het Kookboek van de Amsterdamsche huishoudschool, of kortweg het Amsterdams kookboek is een klassiek kookboek voor de Nederlandse keuken. Sinds de eerste uitgave van 1910 is het meer dan dertig keer herdrukt.

De eerste druk verscheen in 1910, zelf heb ik de 12e druk een herziene en bijgewerkt exemplaar door R. Lotgering-Hildebrand. Deze druk verscheen in ongeveer 1950, werd aangepast aan de tijd maar het karakter bewaard.

Sociaal bewust stelde Cornelia Wannée (1880-1932) een kookboek samen met recepten voor de zogenaamde volkspot, burgerpot en de fijne keuken. Tien jaar later waren er al veertigduizend exemplaren verkocht.

Doordat het kookboek bij elke herdruk aangepast is aan de smaak van de tijd en de nieuwste inzichten van de voedingsleer, is het onverminderd populair gebleven. In Nederland is het een absolute klassieker.

De verschillende drukken en herzieningen

Het kookboek is door de jaren heen regelmatig bijgewerkt en herzien om aan te sluiten bij de veranderende culinaire trends en behoeften. Het heeft zijn populariteit behouden vanwege de duidelijke instructies, de variëteit aan recepten en de betrouwbare resultaten die het biedt.

Alweer druk 27 van het beroemde kookboek van de Amsterdamse huishoudschool. Het kookboek staat ook bekend als het Wannee kookboek.

Het honderdjarige Kookboek van de Amsterdamse Huishoudschool is in vorm en inhoud volledig vernieuwd. Culinair journaliste Anne Scheepmaker nam de inhoudelijke herziening voor haar rekening.

Zij besteedt aandacht aan recente culinaire ontwikkelingen: zo werden tientallen hedendaagse recepten toegevoegd en is actuele informatie over producten, keukenapparatuur, kookmethoden en websites opgenomen. Maar uiteraard staan alle traditionele Hollandse gerechten ook nog steeds in dit meest uitgebreide basiskookboek van Nederland.

Een veelgenoemde moderne editie is de 27e druk uit 2005, uitgegeven door Becht. Deze gebonden uitgave telt 528 pagina's, heeft ISBN 9789023011781 en werd herzien door Anne Scheepmaker.

Opbouw en soorten recepten

Het boek is verdeeld in verschillende hoofdstukken, elk gericht op een specifiek type gerecht. Er zijn hoofdstukken gewijd aan vleesgerechten, visgerechten, groentegerechten, aardappelgerechten, rijstgerechten, broodgerechten, gebak, desserts en nog veel meer.

Het bevat ook instructies voor het bereiden van soepen, sauzen, gebak, desserts en conserven. Het boek bevat honderden recepten, van voorgerechten tot desserts, en biedt een kijkje in de culinaire geschiedenis.

Elk hoofdstuk bevat gedetailleerde instructies, samen met handige tips en trucs om ervoor te zorgen dat de gerechten perfect lukken. Het heet niet voor niets kookboek dus recepten ontbreken niet.

Hoe maak je vis schoon, keur je vlees, vil je een haas, hoe moet je wecken, bereken je braad- en baktijden, kook je lof en schorseneer, bak je taarten, nierbroodjes en koekjes, zet je morellen op brandewijn en hoe maak je leverworst.

Traditionele Nederlandse keuken

Het boek behandelt zowel de volkspot als de burgerpot en de fijne keuken. Daardoor loopt de inhoud uiteen van eenvoudige dagelijkse maaltijden tot meer uitgebreide gerechten voor speciale gelegenheden.

Maar uiteraard staan alle traditionele Hollandse gerechten ook nog steeds in dit meest uitgebreide basiskookboek van Nederland. Allemaal nuttige zaken en nog steeds bruikbaar, ook na 60 of 100 jaar!

Door het Amsterdamse VOC-handelsverleden, kenmerkt het Wannée Kookboek zich door een rijk gebruik aan specerijen.

Keukenapparatuur en kookmethoden

Het is een uiterst informatief boek waarbij je je realiseert dat het koken op gas of elektrisch in die tijd nog behoorlijke noviteiten waren. Koken op gas was al meer gemeengoed maar het koken op kolen of petroleum kwam nog veelvuldig voor.

De voor- en nadelen van deze manieren worden uitgebreid beschreven, ook is er een apart hoofdstukje gewijd aan de hooikist. De voordelen van de hooikist, goedkoop en duurzaam, worden de laatste jaren herontdekt.

De herziene edities voegen daar actuele informatie over producten, keukenapparatuur en kookmethoden aan toe. Zo verbindt het boek historische kookpraktijken met modernere ontwikkelingen in de keuken.

De inrichting van de keuken

Een leidraad voor ‘het jonge gezin’ met betrekking tot de ideale keukeninventaris mag ook niet ontbreken. Wat dat betreft is er niet eens zoveel veranderd al zullen de meesten geen stelletje meer in huis hebben voor zeep, zand en soda, hooguit ter decoratie.

Een lepelrek, eierrekje, teiltjes, puddingvormen, koekenpannen, trechter, blikopener, braadpannen, fluitketel, vergiet, het meeste staat ook standaard in onze keukens.

Erg leuk om te lezen is het hoofdstuk over de keuken zelf, waar moet het aan voldoen. Volgens de auteur is de keuken één van de stiefmoederlijke vertrekken in het huis.

Een slecht ingerichte keuken kan invloed hebben op de kwaliteit van het voedsel waardoor de stemming binnen het gezin onder het vriespunt daalt of de gezondheid van de gezinsleden kan in gevaar komen.

Zorg dan ook voor goede verlichting, koelmogelijkheden en houd rekening met de windstreek waarop de keuken ligt. Het Oosten en Zuiden kunnen teveel warmte brengen, het Westen teveel vochtigheid wat allemaal van invloed is op de bereiding der spijzen.

Woon je op een étage met een keuken beneden dan is een liftje aan te bevelen. Het liefst dient de keuken naast de eetkamer te liggen met een doorgeefluik om ervoor te zorgen dat het voedsel zo min mogelijk afkoelt.

In het huis van mijn grootouders zat zo’n luik, inderdaad erg handig! Frisse lucht en goede ventilatie was en is belangrijk evenals de eerder genoemde verlichting.

Ook tips over de te gebruiken materialen voor het aanrecht, steengraniet en houtgraniet worden aanbevolen daar zij het zindelijkst zijn plus het gemakkelijkst in onderhoud.

En onthoud: Alle werkzaamheden die stof verspreiden mogen niet in de keuken verricht worden, dat doe je maar in het souterrain of op zolder!

Voedingsleer en voedingsmiddelentabellen

Calorietjes tellen en kijken naar het percentage aan mineralen en vitaminen kon met behulp van de zeer uitgebreide voedingsmiddelentabel die met toestemming van het voorlichtingsbureau van de Voedingsraad werd gepubliceerd.

Doordat het kookboek bij elke herdruk aangepast is aan de smaak van de tijd en de nieuwste inzichten van de voedingsleer, is het onverminderd populair gebleven.

De combinatie van recepten, voedingsinformatie en praktische aanwijzingen maakt het boek breder dan een verzameling bereidingswijzen. Het is ook een handleiding voor het organiseren van het huishouden en het begrijpen van de keuken als werkruimte.

Illustraties en vormgeving

Wat dit boek echt bijzonder maakt, zijn de illustraties. Het is geïllustreerd door Ellie Koelman en Wouter van Leeuwen, die prachtige tekeningen hebben gemaakt van de gerechten en de kooktechnieken.

Deze illustraties voegen niet alleen visuele aantrekkingskracht toe aan het boek, maar helpen ook bij het begrijpen van de instructies en het visualiseren van de eindresultaten.

Andere drukken bevatten zwart-wit- en kleurenafbeeldingen, gekleurde voorbeelden en platen. De achtste verbeterde druk uit circa 1935 wordt beschreven als een gebonden uitgave met kleuren- en zwart-witillustraties.

Een dertiende druk, herzien en bijgewerkt door R. Lotgering-Hillebrand, wordt beschreven als een klassiek kookboek met vierhonderd gekleurde voorbeelden.

Waarom het Wannée-kookboek bijzonder blijft

Het kookboek is een tijdloze klassieker die een waardevolle aanvulling is op elke keuken. Het is een betrouwbare gids voor het bereiden van heerlijke maaltijden en biedt inspiratie voor zowel dagelijkse koken als speciale gelegenheden.

Het biedt een solide basis van kooktechnieken en recepten die kunnen worden aangepast en gevarieerd naar eigen smaak. Of je nu een ervaren kok bent of net begint, dit boek zal je zeker helpen om je culinaire vaardigheden te verbeteren en nieuwe gerechten te ontdekken.

De blijvende betekenis van het boek ligt ook in de combinatie van praktische bruikbaarheid en cultuurgeschiedenis. Herdrukken werden aangepast aan de smaak van de tijd, terwijl het karakter van het kookboek behouden bleef.

Daardoor kunnen oude en nieuwe edities naast elkaar worden gelezen: de oudere uitgaven tonen de keuken, apparatuur en voedingsopvattingen van hun periode, terwijl latere drukken hedendaagse recepten en actuele informatie toevoegen.

Het kookboek als historisch verzamelobject

Het Kookboek van de Amsterdamsche Huishoudschool is een uniek verzamelobject voor liefhebbers van kookboeken. Vooral oudere drukken geven een fascinerende blik op de Nederlandse keuken en op de praktijken van weleer.

Een vijfde verbeterde druk wordt beschreven als een zeldzaam en historisch kookboek dat een fascinerende blik op de Nederlandse keuken biedt. Daarbij worden praktijken van weleer genoemd, zoals het gebruik van petroleum en gas in de keuken.

Een exemplaar uit de jaren veertig betreft de negende druk, uitgegeven door H.J.W. Becht in Amsterdam, met 503 pagina's. Zo’n boek kan gebruikssporen hebben, zoals ezelsoren, een leesvouw in de rug, vergeling, roestvlekken of stofsporen.

Een vintage exemplaar uit 1958 betreft de veertiende druk, met C.J. Wannée als auteur en R. Lotgering-Hillebrand als redacteur. Deze gebonden uitgave telt 416 pagina's en 32 platen.

Ook de zevende en achtste verbeterde drukken, de dertiende druk en de latere heruitgaven worden verzameld vanwege hun historische waarde, illustraties en verschillen in redactie.

Heruitgaven en facsimile-edities

Een heruitgave naar de zesde, verbeterde druk verscheen als facsimile-editie. Deze uitgave telt 396 pagina's.

Een heruitgave van het klassieke kookboek van de Amsterdamse huishoudschool, oorspronkelijk geschreven door mej. C.J. Wannée, bevat honderden recepten, van voorgerechten tot desserts, en biedt een kijkje in de culinaire geschiedenis.

De dertigste druk werd opnieuw bewerkt door Anne Scheepmaker, bevat 463 pagina's, veel platen, deels in kleur, en een register.

De moderne uitgaven zijn daardoor niet alleen vernieuwde kookboeken, maar ook schakels tussen de oorspronkelijke huishoudschooltraditie en de hedendaagse keuken.

Een historische tekst in het boek

Tot slot nog een mooie van Jacob Cats die voorin het boek staat:

Leert, hoe een geestig kock
Tot goeden smaecke brengt een rauwen artisock

tags: #kookboek #van #de #amsterdamsche #huishoudschool