Pili pili-kruiden: betekenis, samenstelling, gebruik en verschil met pil pil

Pili pili, ook geschreven als piri piri, is in de eerste plaats de naam van een kleine, zeer hete chilipeper uit de soort Capsicum frutescens, maar de naam wordt ook gebruikt voor sauzen, olie en kruidenmengsels waarin deze peper centraal staat. In het Swahili betekent piripiri chilipeper, letterlijk: "peperpeper".

Een pili pili-kruidenmengsel bestaat meestal uit chilipeper of cayennepeper, knoflook en zout, eventueel aangevuld met paprika, oregano, gember, kardemom en ui. De precieze samenstelling verschilt per land, streek, familie en fabrikant, waardoor niet elk product met de naam piri-piri daadwerkelijk de oorspronkelijke peper bevat.

Wat zijn pili pili-kruiden?

De piri piri is een kleine, hete chilipeper (Capsicum frutescens). De peper komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika. De peper werd al eeuwen geleden in Mexico gebruikt door de Maya’s en Azteken.

Portugese ontdekkingsreizigers brachten de peper van Brazilië naar Portugal en zijn Afrikaanse koloniën als Mozambique, Mombasa en Angola. De peper komt oorspronkelijk uit Amerika en is door Portugese zeevaarders naar Afrika gebracht.

In deze koloniën kreeg de peper de naam “piri piri”. In het Swahili betekent dit “rode duivel” maar in de Franstalige delen wordt het ook wel pil pil genoemd.

Omdat de Indiërs, die zich in de 17e eeuw in Afrika vestigden, een kruidenmix van de peper maakten, is het ook als mengsel op de markt gekomen. De Portugezen namen de piri piri peper weer mee terug naar Portugal, waar het een nationale kruidenmix is geworden.

De Portugezen namen deze mix uit Mozambique en Angola mee terug naar Portugal, waar het nu een populair ingrediënt in de nationale keuken is. Vanuit Portugal werd het via Zuid-Afrika en India over de rest van de wereld verspreid.

De pili pili-peper

De piripiri is een helderrode peper, iets kleiner en ook iets heter dan de gemiddelde chilipeper. De vrucht is afkomstig van een cultivar van de chilipepersoort Capsicum frutescens.

Je hebt veel soorten chilipepers, ze kunnen groot, klein, groen, geel of rood zijn. De kleinste en donkerste zijn meestal het heetste omdat de donkere kleur van de capsaïcine komt die erin zit en capsaïcine zorgt ervoor dat de peper als pittig wordt ervaren op je tong.

Het prikkelt namelijk bepaalde sensoren op je tong. Hoe pittig een peper is wordt gemeten op de Scovilleschaal.

Daarbij hangt de heetheid van een peper ook nog af van de oogst. Het ene jaar kan de peper heter zijn dan de andere.

Pepers kunnen worden gedroogd en gemalen. Je ziet in de winkels ook wel eens cayennepeper staan maar dit is gewoon een van de vele soorten chilipepers.

Deze peper werd genoemd naar de hoofdstad van Frans-Guyana, namelijk Cayenne. De heet smakende stof in deze pepers is niet piperine, maar capsaïcine.

Samenstelling van pili pili-kruiden

Pil pil is dus een chilipeper, maar je komt ‘m ook heel vaak tegen als sausje of kruidenmix. Ieder land en iedere streek en familie stelde zijn eigen mengsel samen waar ze de naam pil pil aan gaven, maar meestal zit er knoflook, citroen, zout en natuurlijk de chilipeper in.

Het meest eenvoudigste mengsel bestaat uit cayennepeper, chilipeper, knoflook en keukenzout, maar dan hebben we het over basics. Piripiriolie bestaat in zijn eenvoudigste vorm uit olie, cayennepeper, chilipeper en keukenzout.

Een veelgebruikt piripirimengsel bestaat uit een handgemalen melange van de Spaanse paprika, sel gris (Frans zeezout), piripiripepers, oregano, gember, kardemom, knoflook en uiensnippers.

Andere mengsels kunnen paprika, chilipeper, zeezout, peper, mosterd, uien en knoflook bevatten. Verse citroen wordt bijvoorbeeld toegevoegd bij kip, omdat je kip daar lekker juicy door blijft.

Ook worden in Nederlandse varianten producten als paprika (poeder), tomaten, courgettes, uien, limoen en diverse groene gedroogde kruiden toegevoegd. Van het originele piripiri-recept is weinig meer over.

Pili pili, piri piri, pil pil en rawit

Piripiri wordt ook vaak "rawit" genoemd, dit is echter een verzamelnaam voor allerlei soorten chilipepers. Zo wordt de pittige Portugese smaakmaker vaak vervangen door andere chilipepers, zoals rawit.

De piri piri kruiden in de vroegere koloniën van Afrika werden ook wel pil pil genoemd, vandaar de verwarring soms. Pil pil en piri piri kruiden zijn 2 verschillende namen voor hetzelfde.

Deze gelijkstelling geldt vooral voor het gebruik van de naam als chilipeper, saus of kruidenmengsel. De benamingen worden echter ook gebruikt voor verschillende regionale gerechten en bereidingswijzen.

Verschil tussen piri piri en Spaanse pil pil-gerechten

Zo heb je in Spanje gamba’s pil pil en gamba’s aioli. Deze gerechten komen met name uit zuid Spanje en hoewel ze een andere benaming hebben, zijn ze eigenlijk hetzelfde.

Ze staan vaak op het menu van de tapasbars en chiringuitos (strandtenten) en worden gegeten als tapas. Er gaat vooral veel knoflook en in mindere mate pepertjes in en het is de bedoeling om lekker te dopen met brood in de olie.

In Portugal heb je de beroemde kip piri piri en daar gaan vooral veel pepertjes in en met in mindere mate knoflook. In Portugal zijn zelfs restaurants die alleen maar kip piri piri serveren (met friet en sla).

In Spanje zagen we kabeljauw pil pil op de kaart staan en natuurlijk wilden we dat uitproberen. Blijkt dat dit een Baskisch (deel van Spanje) recept is en manier van kabeljauw klaarmaken.

Tijdens de bereiding hoor je pil pil (sissende) geluiden, vandaar ze daar de naam pil pil aan het gerecht geven. Dit gerecht verwijst dus niet noodzakelijk naar dezelfde hete chilipeper of kruidenmix als Portugese piri piri.

Ook kun je niet spreken van 1 specifiek recept, omdat die per regio verschilt. Wel is de benaming overal van hetzelfde afgeleid: de chilipeper.

Traditionele kip piri piri

Het traditionele Portugese recept voor kip piripiri bestaat enkel uit gedroogde piripiri pepers, kip, wat zout en knoflook, laurier, olijfolie, whisky en citroensap.

De restaurantketen Nando's richt zich op met piripiri gemarineerde kipgerechten. Het traditionele recept is eenvoudiger dan veel Nederlandse versies, waarin vaak extra groenten, specerijen en kruiden worden toegevoegd.

De lekkerste kip piri piri Uiteraard kan je er ook kip piri piri mee maken. Leg de kip dan in een marinade van olie, knoflook, Spice it Up! kruiden, een beetje oregano en als je het helemaal lekker wilt maken, gooi er een scheutje tequila en citroen bij.

Als je geen tequila hebt, dan kan je er ook wijnazijn of alleen citroen bij doen. Hierdoor wordt het vlees lekker mals.

Gooi de kip samen met de marinade in een ovenschaal en zet ‘m ongeveer 15-20 minuten in de oven op 200 graden. Kan niet mislukken dit recept.

Gerechten met pili pili-kruiden

Garnalen pil pil

Garnalen pil pil is een eenvoudig gerecht waarin vooral knoflook, olie en chilipeper samenkomen. De garnalen worden in een pittige knoflookolie bereid en meestal met brood gegeten.

Dit is mijn persoonlijke favoriet: garnalen pil pil. Het is extreem simpel om te maken en je kunt dit recept op de BBQ klaarmaken, in een wokpan of in een oven.

Ben je vegetariër of ga je een dagje zonder vlees? Vervang de garnalen dan voor champignons.

Kip pil pil van de barbecue

Als je de kip pil pil klaarmaakt zoals ik hierboven heb beschreven, heb je er een lekkere pittige knoflookolie bij. Wil je liever kip op de barbecue klaarmaken met een top smaak? Ga dan voor de kip pil pil van de BBQ.

Andere toepassingen

Zeker als je van een beetje pit houdt, maar geen zin hebt in gewone gemalen zwarte of witte peper, dan mag spice it up niet ontbreken in je kruidenkast.

Hij is intens eenvoudig te gebruiken: over een gebakken ei, in een omelet, in de (pompoen)soep, garnalen, gehakt, curry, champions, door een saus, spaghetti, maken er boter of olie van, te veel om op te noemen.

Ook lekker om wat van deze mix toe te voegen als je al een andere kruidenmix hebt gebruikt: zo krijgt je huidige mix net wat meer body.

Pili pili in olie en als saus

Piripiriolie is een gebruiksvorm waarbij de hitte en het aroma van de peper aan olie worden afgegeven. In zijn eenvoudigste vorm bestaat de olie uit olie, cayennepeper, chilipeper en keukenzout.

In Spaanse pil pil-gerechten speelt de olie vaak een belangrijke rol als basis voor knoflook en pepertjes. Het is de bedoeling om lekker te dopen met brood in de olie.

Een kruidenmengsel kan ook worden gebruikt om zelf boter of olie te maken, of om een bestaande saus extra pit en body te geven.

Is pili pili hetzelfde als zwarte peper?

Pili pili is niet hetzelfde als de gewone peper uit de peperplant. Peper is een in de keuken gebruikte specerij met een scherpe smaak. Peper groeit als bessen aan de tropische peperplant, Piper nigrum.

De scherpe smaak van zwarte peperkorrels ontstaat door het bestanddeel piperine. Spaanse peper, die ook rood is, is afkomstig van een geheel andere plantensoort.

Ook de scherpe smaak komt van een andere stof, namelijk capsaïcine. Capsicum-pepers, planten uit de nachtschadefamilie (Solanaceae), zoals de Spaanse peper en de cayennepeper, zijn dus botanisch geen gewone peper.

Roze peperkorrels zijn in essentie geen pure peper, want ze komen van een ander soort plant. Spaanse en roze peper zijn afkomstig van een andere plant.

Verschil tussen kruiden en specerijen

Zowel specerijen als kruiden zijn plantaardig, maar het onderscheid is niet altijd duidelijk. De term "kruid" verwijst meestal naar een specerij afkomstig van een kleine, groene plant, vaak uit gematigde klimaten.

Voornamelijk het bladgroen en de stengels van deze planten worden gebruikt als smaakmaker. Met "specerij" wordt doorgaans een smaakmaker bedoeld uit andere, voornamelijk tropische klimaten.

Specerijen zijn, in tegenstelling tot inheemse kruiden, hoofdzakelijk afkomstig uit streken met een tropisch of subtropisch klimaat. Hoewel groene kruiden doorgaans ook gegeten kunnen worden, zijn specerijen meestal gedroogde plantendelen die voor consumptie verwijderd worden.

Pili pili is botanisch gezien een chilipeper en dus een vrucht, maar in de keuken wordt de gedroogde of gemalen peper vaak als specerij gebruikt. Een pili pili-mix is een samengesteld kruidenmengsel.

Andere kruiden in pili pili-mengsels

Tuinkruiden hebben kenmerkende geuren en andere eigenschappen die ook smaken kunnen maskeren, maar ze worden tegenwoordig vrijwel uitsluitend gebruikt voor het aanbrengen van een geraffineerde smaak.

Met name planten uit de lipbloemenfamilie spelen daar een belangrijke rol in. De voornaamste planten uit die familie die ook in gematigde streken in tuinen goed gedijen zijn: echte salie, rozemarijn, echte tijm, wilde marjolein of oregano, majoraan, basilicum, eenjarig bonenkruid.

Ook uit de schermbloemenfamilie stammen enkele echte tuinkruiden, zoals lavas (maggiplant), dille, peterselie en selderij, venkel, karwij of kummel, echte kervel en koriander.

De leliefamilie herbergt uien, bieslook en knoflook. Vooral knoflook, oregano, ui, paprika en soms gember passen goed bij de pittige, hartige smaak die met pili pili wordt geassocieerd.

Pili pili en gezondheid

Gelukkig zitten er ook stoffen in de peper die goed zijn voor het lichaam. Zo werd het vroeger gebruikt om de spijsvertering te bevorderen.

Zo gek was dat niet, want uit onderzoeken van tegenwoordig blijkt dat chilipepers een gunstig effect hebben op de stofwisseling en het hongergevoel.

Daarbij zitten er diverse vitaminen en mineralen in de peper zoals vitamine C, A, E, koper, ijzer en magnesium (moet je er wel heel veel van nemen).

Daarbij zorgt de capsaïcine in de chilipeper ervoor dat de neurotransmitter endorfine in het lichaam vrijkomt, wat een natuurlijke pijnstiller is. Crèmes met capsaïcine maken de huid plaatselijk gevoelloos. Ook heeft de capsaïcine een antibacteriële werking.

Als peper in de ogen terechtkomt, treedt er een sterke irritatie op. Goed uitspoelen met ruim water is raadzaam.

Pili pili zelf kweken

De piri piri peper groeit het beste in een tropisch klimaat. Dus als je hem goed in de zon zet, kan je de peper heel goed zelf in de huiskamer kweken.

Je moet er alleen wel veel geduld voor hebben! Als je peper is uitgekomen, zou je ‘m ook in een kasje in de tuin kunnen zetten.

Pili pili-kruiden bewaren

Gedroogde kruiden en specerijen blijven heel lang goed als je ze droog en koel opslaat. De kleur kan wel wat veranderen en de intensiteit van de smaak kan wat afnemen.

Gemalen gedroogde specerijen zijn 2 tot 4 jaar houdbaar en de gedroogde "groene" kruiden zoals peterselie en basilicum blijven circa 1 tot 3 jaar goed.

Bewaar een pili pili-mengsel daarom droog en koel, zodat de geur, kleur en pittigheid zo lang mogelijk behouden blijven.

Tegenwoordig (2025) zijn in de meeste supermarkten (Albert Heijn, Jumbo etc.) gekruide of kant-en-klaargerechten alsmede kruidenmengsels onder de naam 'Piri-Piri' verkrijgbaar die niet lijken op de originele piripiri en waarin deze peper vaak niet aanwezig is.

tags: #pili #pili #kruiden #wikipedia