Zechstein-zeezout verwijst naar steenzout en andere evaporieten uit de Zechstein Groep, een geologische opeenvolging uit het Perm. De Zechstein Groep bestaat uit evaporieten en carbonaten met enkele dunne kleisteeninschakelingen.
De evaporieten bestaan uit anhydriet, steenzout en kleine hoeveelheden bitterzout en zijn lokaal sterk beïnvloed door halokinese. De afzettingen ontstonden in een peri-marien tot marien milieu tijdens de geleidelijke opvulling en verondieping van het Zuidelijk Perm Bekken.
Wat is de Zechstein Groep?
De Zechstein Groep is de mariene evaporiet- en carbonaatopvolging tussen de Rotliegend- en Triasafzettingen. De naam is afgeleid van de Duitse stratigrafische nomenclatuur waar het verwijst naar de mariene evaporiet/carbonaat opeenvolging tussen het Rotliegend en Trias afzettingen.
'Zeche' betekent mijngang in het Duits. In Nederland wordt de Zechstein Groep beschreven binnen de stratigrafische nomenclatuur van het Perm.
| Kenmerk | Beschrijving |
|---|---|
| Status | Formeel |
| Oorspronkelijke vastlegging | NAM & RGD 1980 |
| Herziening | Van Adrichem Boogaert & Kouwe 1994 |
| Belangrijkste gesteenten | Anhydriet, steenzout, bitterzout, carbonaten en kleisteen |
| Ouderdom | Perm |
| Dikte | Van minder dan 100 m aan de bekkenranden tot meer dan 1200 m in het zoutbekken |
Geologische samenstelling
De lithologische opeenvolging bestaat uit evaporieten en carbonaten met enkele dunne kleisteeninschakelingen. De evaporieten bestaan uit anhydriet, steenzout en kleine hoeveelheden bitterzout.
De samenstelling kan regionaal sterk verschillen. Richting de zuidelijke rand van het Zuidelijk Perm Bekken worden de evaporieten, en in mindere mate de carbonaten, geleidelijk vervangen door siliciklastische afzettingen.
De zoutlagen zijn lokaal sterk beïnvloed door halokinese. Waar erosie of halokinese heeft plaatsgevonden, kan de Zechstein Groep door veel jongere afzettingen bedekt worden.
Ontstaan in het Zuidelijk Perm Bekken
Afzetting van de Zechstein Groep vond plaats in een peri-marien tot marien milieu. Tijdens de afzetting van de Zechstein Groep werd het bekken geleidelijk ondieper.
In de Z1- en Z2-formaties varieerde het afzettingsmilieu van lagunair tot sabkha/kleiige getijdeplaten aan de randen van het bekken, tot diep marien in het midden van het bekken.
De klastische sedimenten in de westelijke offshore werden afgezet in een estuarien milieu. De topografie van het Zuidelijk Perm Bekken werd grotendeels opgevuld met Z2 Zout.
De Z3-formatie werd waarschijnlijk afgezet in een ondiep marien milieu. De hogere cycli laten een afname zien van mariene invloeden in het bekken; carbonaten zijn afwezig en de kleisteen/halietafwisselingen zijn meer typerend voor een playa-meerafzettingsmilieu.
De belangrijkste Zechstein-formaties
Z1 Werra
In de Z1 (Werra) en Z2 (Stassfurt) formaties varieerde het afzettingsmilieu van lagunair tot sabkha/kleiige getijdeplaten aan de randen van het bekken, tot diep marien in het midden van het bekken.
Kleinschalige breukbewegingen langs afschuivingen vonden plaats tijdens het onder (Z1) en boven Zechstein.
Z2 Stassfurt
De topografie van het Zuidelijk Perm Bekken werd grotendeels opgevuld met Z2 Zout. Daardoor vormt het Z2-zout een belangrijk onderdeel van de zoutbekkenvulling.
Z3 Leine
De Z3 (Leine) Formatie werd waarschijnlijk afgezet in een ondiep marien milieu. In de hogere cycli nam de mariene invloed verder af en werden kleisteen/halietafwisselingen kenmerkender voor een playa-meerafzettingsmilieu.
Ondergrens en bovengrens
Ondergrens
De ondergrens is getrokken aan de basis van het Koperschalie Laagpakket in het Zuidelijk Perm Bekken. Er is voor deze grens gekozen ondanks het feit dat het bovenste deel van de Boven-Rotliegend Groep voor een deel genetisch gerelateerd kan zijn aan de initiële Zechsteintransgressie, zoals omgewerkte zandstenen en conglomeraten.
In de omgeving van het platform in zuidelijk Nederland onlappen jongere Zechstein Groep-lagen op de Boven-Rotliegend Groep, bijvoorbeeld bij Buurmalsen-1, Everdingen-1 en Nederweert-1.
Bovengrens
De bovengrens is getrokken aan de basis van de Onder-Germaanse Trias Groep; deze vormt een goed herkenbare marker op boorgatmetingen. De grens markeert een klein hiaat, wat de overgang weergeeft van de lateraal variërende Zechstein-afzettingen naar de regionaal goed correleerbare Onder-Triasafzettingen.
Waar erosie of halokinese heeft plaatsgevonden, kan de Zechstein Groep door veel jongere afzettingen bedekt worden.
Dikte en regionale variatie
De Zechstein Groep vertoont grote diktevariaties, van minder dan 100 m aan de bekkenranden tot meer dan 1200 m in het zoutbekken. Deze variatie hangt samen met de oorspronkelijke bekkenmorfologie, de opeenvolgende verdamping en afzetting van evaporieten en latere structurele vervorming.
Richting de zuidelijke rand van het Zuidelijk Perm Bekken worden de evaporieten, en in mindere mate de carbonaten, geleidelijk vervangen door siliciklastische afzettingen. De regionale overgang van zout- en carbonaatafzettingen naar siliciklastisch materiaal weerspiegelt verschillen in afzettingsmilieu en positie binnen het bekken.
| Gebied | Kenmerk |
|---|---|
| Bekkenranden | Minder dan 100 m dikte; meer invloed van lagunaire, sabkha- en getijdenmilieus |
| Zoutbekken | Meer dan 1200 m dikte; sterke ontwikkeling van zoutafzettingen |
| Zuidelijke rand | Geleidelijke vervanging van evaporieten door siliciklastische afzettingen |
| Westelijke offshore | Klastische sedimenten afgezet in een estuarien milieu |
Regionale correlatie
De Zechstein Groep wordt regionaal als volgt gecorreleerd:
- Verenigd Koninkrijk: Zechstein Group
- Duitsland: Zechstein Group
- België: Zechstein Group
De bovengrens bij de basis van de Onder-Germaanse Trias Groep is regionaal goed herkenbaar op boorgatmetingen. Daardoor vormt deze grens een bruikbaar correlatieniveau tussen de lateraal variërende Zechsteinafzettingen en de regionaal goed correleerbare Onder-Triasafzettingen.
Zechstein-zeezout als magnesiumhoudend zout
Het materiaal uit de Zechsteinzee bevat naast steenzout ook kleine hoeveelheden bitterzout. In verband met Zechstein worden daarom ook magnesiumhoudende producten genoemd die zijn gebaseerd op magnesiumchloride uit diepe ondergrondse afzettingen.
Magnesiumchloride kan worden gewonnen uit afzettingen die teruggaan op de Zechsteinzee, die zo'n 250 miljoen jaar geleden op de plek van Veendam lag. Het magnesium is een overblijfsel van de Zechstein Zee, die zo'n 250 miljoen jaar geleden op de plek van Veendam lag.
Bij badzoutvlokken op basis van magnesiumchloride bestaat de eenvoudige samenstelling uit water en 47% magnesiumchloride. Deze badzoutvlokken zijn 100% natuurlijk en bevatten geen conserveringsmiddelen.
Gebruik van magnesiumhoudende Zechstein-badzoutvlokken
Je lost ze op in warm water, waarna je kunt genieten van een prettig badritueel. De vlokken lossen goed op in zowel een voetenbad als een volledig ligbad.
Voor een voetenbad gebruik je ongeveer drie handvollen, voor een volledig bad 0,5 tot 1 kg. Zorg dat het water ongeveer 37 graden is, zodat het prettig aanvoelt.
Na ongeveer twintig minuten voelt je huid merkbaar zacht en soepel aan. Spoel je huid na afloop eventueel kort na met schoon water en droog je goed af.
Bewaar de verpakking buiten bereik van kinderen en gebruik het product uitsluitend uitwendig.
Afzettingsmilieu en betekenis van halokinese
De afwisseling van mariene, lagunaire, sabkha- en playa-meeromstandigheden laat zien dat het afzettingsmilieu tijdens de vorming van de Zechstein Groep veranderde. Het bekken werd geleidelijk ondieper en de hogere cycli laten een afname zien van mariene invloeden in het bekken.
Halokinese beïnvloedde de oorspronkelijke zoutlagen lokaal sterk. Kleinschalige breukbewegingen langs afschuivingen vonden plaats tijdens het onder (Z1) en boven Zechstein.
Deze structurele bewegingen zijn van belang voor de huidige geometrie van de zoutlagen en voor de manier waarop de Zechstein Groep in de ondergrond wordt herkend en gecorreleerd.
Stratigrafische afbakening
De Zechstein Groep ligt stratigrafisch boven de Boven-Rotliegend Groep en onder de Onder-Germaanse Trias Groep. De basis wordt bepaald door het Koperschalie Laagpakket en de top door de basis van de Onder-Germaanse Trias Groep.
Het kleine hiaat aan de bovengrens geeft de overgang weer van de lateraal variërende Zechstein-afzettingen naar de regionaal goed correleerbare Onder-Triasafzettingen.
evaporites
De combinatie van steenzout, anhydriet, bitterzout, carbonaten en kleisteen maakt de Zechstein Groep herkenbaar als een complexe evaporiet- en carbonaatopvolging. De dikte, samenstelling en mate van structurele vervorming verschillen sterk per locatie.