Een zoete aardappel rooier is een aardappelrooier die geschikt is gemaakt om bataat met zo weinig mogelijk beschadiging uit de grond te halen. Vooral een rooier met lange beitels, aangepaste graaf- en zeefmatten, een brede leestafel en hydraulisch regelbare productbanden kan worden ingezet voor het oogsten van zoete aardappelen.
Voor de verwerking gebeurt dat mechanisch met een aardappelrooier. Een kleine beschadiging is geen probleem, omdat het gewas meestal direct wordt verwerkt. Bij lang bewaren rotten de knollen snel weg. Dat geldt ook voor nachtvorst.
Waarom vraagt bataat om een aangepaste rooier?
Bataat is beter bekend als zoete aardappel. Met de aardappelplant heeft het gewas niets gemeen. De bataat stamt uit de windefamilie, wat hem een onmiskenbare loofgroei geeft.
De knollen raken snel beschadigd en groeien diep. Dat maakt mechaniseren lastig. Nu is de teelt veelal handwerk. Planten is handwerk.
De combinatie van diep groeiende knollen en een kwetsbare schil stelt hoge eisen aan het rooiproces. De rooier moet voldoende diep kunnen graven, terwijl de knollen rustig naar boven worden gebracht en zo weinig mogelijk hard worden geraakt.
Belangrijke kenmerken van een zoete aardappel rooier
- lange beitels om zo diep mogelijk te rooien;
- een graafmat met steek 40;
- een zeefmat met steek 36;
- uitlezen met 6 á 8 personen;
- hydraulisch te regelen product banden;
- bediening met joysticks in de trekker;
- een mogelijkheid om een kleed over het uitleesgedeelte te trekken;
- een brede leestafel voor handmatige controle en uitsortering.
Aardappelrooier; Amac aardappelrooier (ex Amac E2) aangepast om de beschadiging aan de zoete aardappelen zo veel mogelijk te beperken. Specificaties; - graafmat met steek 40 - zeefmat met steek 36 - lange beitels om zo diep mogelijk te rooien - uitlezen met 6 á 8 personen - capaciteit afhankelijk van de opbrengst - alles wat achter de gestuurde wielas zit is er later opgebouwd - hydraulisch te regelen product banden. -bediening met joysticks in de trekker. -mogelijkheid om een kleed over de uitleesgedeelte te trekken.
Rooien, zeven en uitlezen
Bij een aangepaste rooier worden de bataten eerst met lange beitels diep uit de rug gelicht. Daarna voeren de graafmat en zeefmat het product af, waarbij grond en loof zoveel mogelijk worden verwijderd.
De rooier uit de beschreven uitvoering heeft een uitleestafel waarop 6 á 8 personen de bataten kunnen controleren. De capaciteit is afhankelijk van de opbrengst.
Een brede leestafel maakt het mogelijk om het product overzichtelijk te verdelen en beschadigde of afwijkende knollen tijdens het rooien uit te nemen. Een kleed over het uitleesgedeelte kan worden gebruikt om de omstandigheden rond de uitleestafel aan te passen.
Direct in de kipper of eerst uitlezen
De snelheid hangt af van de manier waarop de machine wordt gebruikt. Rechtreeks in de kiper, tot 4 km /, en als je er achterop staat 2-3 km/u.
| Gebruikssituatie | Rijsnelheid |
|---|---|
| Rechtreeks in de kiper | tot 4 km / |
| Als je er achterop staat | 2-3 km/u |
Rechtstreeks in de kipper werken kan de capaciteit verhogen wanneer de bataten direct naar verwerking gaan. Voor partijen die voor de retail bestemd zijn, is extra controle aan de leestafel belangrijker, omdat de knollen voorzichtig moeten worden behandeld en op maat moeten worden gesorteerd.
Voorbeeld van een aangepaste Amac E2
In het kort Amac E2, kistenrooier, zoeteaardappelrooier.
De machine is aangepast om de beschadiging aan de zoete aardappelen zo veel mogelijk te beperken. Alles wat achter de gestuurde wielas zit is er later opgebouwd.
| Onderdeel | Specificatie |
|---|---|
| Graafmat | steek 40 |
| Zeefmat | steek 36 |
| Uitlezen | 6 á 8 personen |
| Bediening | joysticks in de trekker |
| Productbanden | hydraulisch te regelen |
| Capaciteit | afhankelijk van de opbrengst |
Voorbeeld van een Amac G2 voor zoete aardappelen
Amac G2 aardappelrooier voor (zoete) aardappelen. Amac G2 aardappelrooimachine voor (zoete) aardappels. Amac Wagenrooier met leestafel.
De machine werd gebruikt voor zoete aardappel, 5 hectare per jaar. De vorige eigenaar gebruikte de machine sinds 2019 en had deze gebruikt gekocht van een handelaar.
| Kenmerk | Gegeven |
|---|---|
| Model | G2 |
| Conditie | Gebruikt, verkocht in huidige staat zoals deze nu is |
| Jaar | 1999 |
| AVR elevator | 80 cm breed |
| Witte afvoerband van de leestafel | 150 cm breed |
| Gebruik | zoete aardappel, 5 hectare per jaar |
| Onderhoud | In 2023 nog onderhoud gehad, normaal onderhoud |
| Transportmaten | 1100 cm x 308 cm x 350 cm (Lengte x Breedte x Hoogte) |
| Afmetingen | 150cm cm (Breedte) |
De Amac G2 is een wagenrooier met leestafel. De AVR elevator is 80 cm breed en de witte afvoerband van de leestafel 150 cm breed.
Wanneer is een gebruikte rooier interessant?
Daarom gebruikte machines.
- Snel beschikbaar
- Lagere aanschafkosten
- Minder afschrijvingen
- Dezelfde functionaliteit
Een gebruikte rooier kan interessant zijn wanneer snel extra rooicapaciteit nodig is of wanneer de mechanisatie stapsgewijs wordt opgebouwd. De geschiktheid hangt vooral af van de aanpassingen aan de graafzijde, het zeefwerk, de afvoerbanden en de mogelijkheid om de machine voorzichtig af te stellen.
De ontwikkeling van de zoeteaardappelteelt
De teelt van zoete aardappel of bataat is in drie jaar tijd fors toegenomen in Nederland. Een toenemende consumptie en relatief hoge verkoopprijs lokken telers. Maar de praktijk kent nog veel hindernissen.
Telers laten zich daar niet door tegenhouden, waardoor de zoeteaardappelteelt snel volwassen wordt. Het gewas bleek veelbelovend in proeven op proefboerderij Rusthoeve in Colijnsplaat.
Cor van Oers, manager akkerbouw en vollegrondsgroente bij Delphy, is daar vanaf 2014 bij betrokken. 'In 2016 hebben we het onderzoek opgeschaald. In 2017 hebben we er telers bij betrokken', licht hij toe. 'Ook is toen het kennisnetwerk gevormd. Deze telt nu 25 leden, hoofdzakelijk in Zuid-Nederland.'
Proefboerderij Rusthoeve en DLV Plant ontwikkelen samen met telers nieuwe activiteiten rondom de zoete aardappel. Punt van aandacht is onder meer het mechanisch oogsten.
Areaal, opbrengst en afzet
Het CBS houdt nog geen areaalcijfers bij. Het kennisnetwerk bundelt 250 hectare, waarmee het totale areaal naar schatting 275 hectare bedraagt, goed voor zo'n 11.000 ton.
Het CBS registreert wel de import en export. In 2015 werd bijna 55.000 ton ingevoerd. In 2018 was dit al ruim verdubbeld tot bijna 120.000 ton.
| Onderwerp | Gegeven |
|---|---|
| Geschat totaal areaal | 275 hectare |
| Areaal binnen kennisnetwerk | 250 hectare |
| Geschatte productie | zo'n 11.000 ton |
| Import in 2015 | bijna 55.000 ton |
| Import in 2018 | bijna 120.000 ton |
| Invoerwaarde in 2018 | 80 miljoen euro |
Een groot gedeelte wordt weer geëxporteerd. In 2018 bleef 35.000 ton in ons land achter. Deze vraag lonkt naar telers en boezemt vertrouwen in.
Lokale afzet speelt een rol in deze nichemarkt. Dit is nodig om de relatief hoge kostprijs goed te kunnen maken. De meeste tonnen Nederlands product worden afgezet richting de industrie, die er frites van bakken of het pureren.
Grofweg bedraagt de verkoopprijs voor verwerking de helft van de retailprijs. Je praat over 40 en 80 cent per kilo. Daartegenover staat dat de fabriek alle maten afneemt, meer mechanisatie kan worden toegepast en de afzet eenvoudiger verloopt.
In het zuidwesten van Nederland is een telersgroep actief die de afzet bundelt richting de verwerking.
Kosten en teeltomstandigheden
Als het gaat om kostprijs heeft de Nederlandse bataat moeite om tegen import op te boksen. De Verenigde Staten leveren driekwart van de totale import. Zuid-Europa levert 19 procent en Azië het restant.
De kosten lopen op van 10.000 tot 15.000 euro per hectare. De plantkwaliteit wisselt, er zijn veel licentierassen en we zien knolvergroeiing bij perspotjes.
Planten gebeurt veelal handmatig. Dit jaar breiden we het praktijkonderzoek fors uit. Een van de speerpunten is het ontwikkelen van een mechanische plantmachine.
Biologisch afbreekbaar zwart plastic is vereist om de ruggen snel op te warmen. De kosten daarvoor bedragen 2.000 euro per hectare.
Bataat is een warmteminnende plant. Een grondtemperatuur boven 15 graden Celsius is vereist. In droge zomers blijft het gewas blijft groeien. De laatste twee jaar was dat een voordeel.
Bij 1 graad boven 0 bevriezen de planten al.
Mechanisering bij grotere oppervlakten
Grootschalige bataatteelt vraagt om mechanisering. Pieter Verschure heeft in Aarle-Rixtel en Horst een bloemenkwekerij en vollegrondsgroentebedrijf.
De teelt op zijn bedrijf werd stapsgewijs opgeschaald van 1,5 naar 35 hectare. Dit betekent steeds meer mechanisering.
Een Struik-rijenfrees maakt 75 centimeterruggen en daar wordt afbreekbaar biofolie over getrokken. Tegen het onkruid spuit hij met een zelfontworpen strokenspuit. Een preiponsmachine maakt de plantgaten.
Het planten van de stekken is handwerk. Verschure teelt voor de industrie en rooit met een aardappelrooier.
Kleine beschadigingen zijn geen bezwaar, mits de bataten direct worden verwerkt. Voor de retail zijn er kansen. Dit segment vraagt juist kleine maten, terwijl de industrie alles afneemt en gaat voor grof.
Zoete aardappelen rooien met de GRIMME Varitron 200
Rassen, opbrengst en sortering
Er zijn witte, oranje en paarse bataten. De oranje bataten zijn het meest geliefd. Witte rassen verdwijnen daarom uit de proeven.
Rassenproeven van Delphy tonen een spreiding van ruim 20 tot bijna 75 ton per hectare. Opbrengsten tot 40 ton zijn gemiddeld, al zijn de resultaten per jaar wisselend.
We werken aan teeltoptimalisatie en kijken naar de bemesting en stand dichtheid. Structureel van 40 naar 55 ton levert een enorme winst op.
De retail stelt eisen aan de maatsortering, waardoor je veel onder- en bovenmaat hebt. Ook daarvoor moet een afzet worden gevonden.
De industrie biedt hierbij een andere afzetmogelijkheid, omdat de fabriek alle maten afneemt en het product direct kan worden verwerkt. Daardoor zijn kleine beschadigingen bij industriële verwerking minder kritisch dan bij langere bewaring of directe verkoop aan de retail.
Een rooier kiezen voor jouw bedrijfssituatie
De juiste zoete aardappel rooier hangt af van de bestemming van het product, de gewenste capaciteit, de beschikbare arbeid en de mate waarin beschadiging moet worden beperkt.
- Voor directe verwerking is een hoge doorvoersnelheid belangrijk, omdat een kleine beschadiging geen probleem is wanneer de bataten direct worden verwerkt.
- Voor retail en bewaring zijn voorzichtig rooien, uitlezen en sorteren belangrijker.
- Bij diep groeiende knollen zijn lange beitels en voldoende rooidiepte noodzakelijk.
- Bij handmatige controle is een ruime leestafel met meerdere uitleesplaatsen wenselijk.
- Bij grotere oppervlakten moeten afvoer, transport en verwerking op de rooicapaciteit worden afgestemd.
Rooiers kunnen worden gemoderniseerd, verbeterd of vermaakt voor specifieke doeleinden. Aardappelrooiers en uienrooiers worden door Admiraal geschikt gemaakt voor het rooien van bollen.
Een bijzonder specialisme is het op maat maken van aardappelrooiers, uienrooiers en bollenrooiers. Bouke Admiraal kan bogen op decennia aan ervaring met diverse merken aardappelrooiers.
Ervaring is beschikbaar met AMAC aardappelrooiers, AVR aardappelrooiers, Dewulf aardappelrooiers, Grimme aardappelrooiers, Ploeger aardappelrooiers en Pouchain aardappelrooiers.