Als getuige in een rechtszaak legt u een verklaring af over wat u heeft gezien en/of gehoord. Het hangt af van de soort rechtszaak waarin u getuige bent hoe het verloopt, of u verplicht bent om te getuigen en wat uw andere plichten en rechten zijn.
Heeft u een brief gekregen met daarin een oproep aan u om te getuigen? Als getuige in een rechtszaak legt u een verklaring af over wat u heeft gezien en/of gehoord. Er staat in de brief wanneer en waar u dit moet doen en wat er gebeurt als u niet komt.
Wat is een gerechtelijke brief?
Het is een bericht vanuit het Openbaar Ministerie (het OM) of het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Zoals een dagvaarding. Of een verkeersboete. Of een (verkeers)boete uit het buitenland.
Dan krijgt u een brief van het CJIB of het Parket Centrale Verwerking Openbaar Ministerie (CVOM). U krijgt een gerechtelijke brief als het OM of het CJIB u wilt informeren. Dat kan zijn over een boete of wanneer u voor de rechter moet komen. Of als een ander land u een boete stuurt.
Een gerechtelijke brief kan ook een oproep zijn om als getuige te verschijnen. In de brief staat wanneer en waar u moet getuigen en wat er gebeurt als u niet komt.
Een gerechtelijke brief ontvangen
Er wordt aangebeld. U krijgt een gerechtelijke brief. Of u opent uw voordeur of brievenbus en vindt een gerechtelijke brief. Dat kan ook een “niet-thuis bericht” zijn.
De bezorging van de gerechtelijke brief is dan mislukt. De postbezorging levert de meeste mededelingen bij u thuis af. Het kan ook gaan om een dagvaarding. Die worden “betekend”. Dat betekent dat u het gerechtelijk stuk in ontvangst moet nemen.
Als er niemand thuis is vindt u een afhaalbericht (niet thuis-bericht) op de mat. U kunt via een afspraak maken zodat u de brief krijgt. De bezorger doet wel een nieuwe bezorgpoging.
Als u het niet thuis-bericht volgt, hebt u de brief sneller. Dat kan prettig zijn. U kunt niet iemand anders de brief laten ophalen. De bezorger weet niks over de inhoud. Omdat het gevoelige informatie is. U moet de brief dus zelf afhalen en/of lezen.
Maak de gerechtelijke brief toch maar open of haal deze af. Als het gaat om een dagvaarding is het beter dit te weten.
Wat kan er in de brief staan?
Wat kan er in een gerechtelijke brief staan? Er zijn verschillende opties. Denk aan de verkeersboete van het CJIB. Of het is een dagvaarding. Daarin staat het strafbare feit en wanneer u voor de rechter moet komen.
Was u getuige van een strafbaar feit? Dan kan de brief ook een oproep (uitnodiging) zijn te komen getuigen.
U kunt de oproep hebben gekregen van:
- de rechter-commissaris als het vooronderzoek nog loopt;
- de officier van justitie als de strafzaak in behandeling is bij de strafrechter;
- een Gerecht dat zaken in hoger beroep behandelt.
Nederland kent vier gerechtshoven. Deze oproep kan op verzoek van de verdachte, de officier van justitie of de rechter zijn.
Direct antwoord: moet u verschijnen?
In principe bent u verplicht om te komen als u door de rechter-commissaris, de officier van justitie, de rechtbank of het gerechtshof bent opgeroepen. Heeft u een dagvaarding ontvangen? Dan bent u verplicht om te komen.
Als de rechter u vraagt om te getuigen, bent u dit wel verplicht. U getuigt dan tijdens het gerechtelijk vooronderzoek bij de rechter-commissaris (onderzoeksrechter), of tijdens de zitting bij de strafrechter.
Roept de politie u op? Dan bent u niet verplicht om te getuigen. Als de politie u vraagt een getuigenverklaring af te leggen op een politiebureau, bent u dit niet verplicht.
Niet iedere oproep is hetzelfde
De politie kan u vragen om een getuigenverklaring af te leggen. U hoeft dit niet te doen. Maar voor het onderzoek is het wel belangrijk dat u vertelt wat u weet.
De rechter-commissaris kan u oproepen om vragen te beantwoorden, zodat de officier van justitie kan beslissen wat er met de zaak gebeurt. Dit verhoor vindt plaats op de rechtbank. U bent verplicht hierbij aanwezig te zijn.
U bent verplicht om te getuigen als de officier van justitie u oproept. Dat gebeurt tijdens de strafzitting in de rechtbank. De verdachte is daarbij meestal ook aanwezig.
Een partij in een civiele procedure kan u oproepen. De partij heeft dan eerst aan de rechter gevraagd om u als getuige te mogen horen en de rechter heeft dat goedgekeurd. De rechter kan ook zelf beslissen om u als getuige op te roepen.
De officiële oproep in een civiele zaak
In civiele zaken kunnen beide partijen getuigen oproepen. Ook de rechter kan dat doen, al dan niet uit eigen beweging.
De oproep van een getuige moet gebeuren met een aangetekende brief of een dagvaarding. Een getuige is dan verplicht om te verschijnen.
Een oproep met een niet-aangetekende brief is geen wettige oproep. U hoeft hieraan dus geen gehoor te geven. Wel ligt het voor de hand om in dat geval contact op te nemen met degene die u oproept; mogelijk volgt er later alsnog een officiële oproep of is uw verschijning inderdaad minder belangrijk.
De getuigen moet je per (aangetekende) brief, deurwaardersexploot of dagvaarding oproepen om te verschijnen voor de rechtbank en aldaar (onder ede) te verklaren over bepaalde feiten.
Getuigen direct met een deurwaardersexploot oproepen scheelt tijd en geld. Als je getuigen slechts met een (aangetekende) brief oproept en zij verschijnen niet voor de rechtbank, dan moeten de getuigen alsnog per deurwaardersexploot opgeroepen worden.
Wat doet u als u niet kunt komen?
Kunt u niet komen vanwege bijvoorbeeld ziekte? Dan moet u dit vooraf laten weten aan de rechter of partij van wie u de oproep heeft gekregen.
Als u om persoonlijke redenen niet kunt komen, moet u een brief schrijven aan de officier van justitie. U moet daarin duidelijk vertellen waarom u niet kunt komen.
De officier van justitie kan besluiten dat u toch moet komen. De rechter beslist uiteindelijk of u wel of niet op de zitting moet komen.
Laat u niets horen en komt u niet naar de rechter-commissaris of de zitting? Dan kan de politie worden ingeschakeld om u naar de rechter-commissaris of de zitting te brengen.
Als u zonder geldige reden wegblijft, kan de politie u op komen halen. In het uiterste geval kan de rechtbank beslissen dat de politie u tegen uw wil naar de zitting moet brengen.
De opgeroepen getuigen zijn verplicht te verschijnen voor de rechtbank, tenzij er dringende redenen zijn zoals ziekte. Verschijnen getuigen niet dan kan de rechtbank hen gijzelen.
Dit betekent dat de getuige op last van de rechtbank - vaak door politie - wordt opgepakt en naar het getuigenverhoor wordt gebracht.
Verschoningsrecht: wanneer hoeft u niet te antwoorden?
In principe bent u verplicht antwoord te geven. In sommige gevallen mag u dat weigeren, bijvoorbeeld als u naaste familie bent van de verdachte, of als u een beroep hebt dat u tot geheimhouding verplicht, zoals dokter of notaris.
U hoeft geen getuigenverklaring af te leggen als u:
- familie bent van de eiser of de gedaagde;
- de (ex-)echtgenoot/echtgenote, (ex-)geregistreerd partner of (ex-)levensgezel bent van een betrokken partij;
- door uw verklaring strafbare feiten moet bekennen waarvoor u of iemand uit uw familie kan worden vervolgd;
- een beroepsgeheim of ambtsgeheim heeft, bijvoorbeeld omdat u arts, advocaat, maatschappelijk werker of notaris bent.
Getuigen hoeven overigens niet te getuigen (maar wel te verschijnen) als zij familie zijn van een partij, een (voormalig) partner of echtgenoot zijn, een beroepsgeheim hebben of zij, door te getuigen, strafbare feiten aan het licht brengen van henzelf of de eigen familie.
Kortgezegd: het verschoningsrecht.
Verschoningsrecht betekent dat een getuige op grond van zijn familierelatie met de verdachte of op grond van zijn beroep het recht heeft om vragen van de rechter onbeantwoord te laten. Een getuige mag zich ook verschonen van het geven van een antwoord als hij zichzelf daardoor zou belasten.
Dit geeft u tijdens de rechtszaak aan. Het is aan de rechter om te beslissen of een getuige zich op het verschoningsrecht kan beroepen en dus geen verklaring hoeft af te leggen.
Indien u zich beroept op uw verschoningsrecht, vormt dit een uitzondering op uw getuigplicht, maar dus niet op uw plicht om te verschijnen.
Een getuige met verschoningsrecht is niet verplicht om op de zitting een getuigenis af te leggen. Het is aan de rechter om te beslissen of een getuige zich op het verschoningsrecht kan beroepen en dus geen verklaring hoeft af te leggen.
Wordt het verschoningsrecht niet gehonoreerd, dan moet u spreken.
Artsen en het beroepsgeheim
Indien het afgeven van een getuigenverklaring leidt tot doorbreking van het beroepsgeheim, kan een arts zich beroepen op zijn verschoningsrecht. Het is aan de rechter of hij het verschoningsrecht al dan niet honoreert.
Artsen kunnen vanwege hun beroepsgeheim een beroep doen op het verschoningsrecht. Dat betekent dat zij het recht hebben om vragen van de rechter niet te beantwoorden, als daardoor het beroepsgeheim geschonden zou worden.
Waarheidsvinding is namelijk geen reden om het beroepsgeheim te doorbreken.
Als de (advocaat van de) partij de oproeping toch handhaaft, bent u echter wel verplicht alsnog op de zitting te verschijnen. Op de zitting kunt u zich dan op het verschoningsrecht beroepen.
Wat mag u wel zeggen als u zich niet op uw beroepsgeheim beroept? U mag als behandelend arts geen antwoorden geven van oordelende aard.
U mag juridisch gezien alleen getuigen over feiten die u zelf heeft waargenomen. Omdat u niet heeft gezien hoe uw patiënt is komen te vallen, kunt u daarover niet getuigen.
U moet zich beperken tot feitelijke, medische informatie. U mag geen antwoorden geven die een oordeel in zich dragen.
De waarheid vertellen
Voorafgaand aan het getuigenverhoor moeten getuigen de eed of belofte afleggen en zijn zij verplicht “de waarheid te vertellen, de gehele waarheid en niets anders dan de waarheid”.
U moet de vragen naar waarheid beantwoorden. Bent u 16 jaar of ouder, dan vraagt de rechter u om de eed af te leggen. Met de eed of belofte belooft u de waarheid te vertellen.
Als u gelovig bent, kunt u ervoor kiezen de eed af te leggen. U zegt dan: Zo waarlijk helpe mij God/Allah almachtig.
Bent u niet gelovig, dan legt u de belofte af. U zegt dan: Dat beloof ik.
Getuigen jonger dan 16 jaar hoeven geen eed of belofte af te leggen, wel worden zij aangespoord om de waarheid te vertellen.
Liegen tijdens een getuigenverhoor is strafbaar en levert meineed op. Spreekt u met opzet niet de waarheid, dan maakt u zich schuldig aan meineed. Dit is strafbaar.
Hoe verloopt het getuigenverhoor?
Verhoor door de rechter-commissaris
In principe gaat u naar een speciaal voor verhoren bedoelde besloten ruimte in de rechtbank, niet naar de rechtszaal zelf.
De rechter-commissaris en ook de advocaat van de verdachte mogen u vragen wat u heeft gezien en/of gehoord. Is de verdachte erbij, dan wordt dit met u besproken.
Naast de rechter-commissaris zit een griffier. Hij schrijft op wat er wordt gezegd. Meestal is de advocaat van de verdachte bij het verhoor van de rechter-commissaris aanwezig. Hij mag u vragen stellen.
De verdachte zelf is in principe niet aanwezig bij het verhoor. Als de verdachte wel bij het verhoor aanwezig is, wordt dat van tevoren met u besproken.
De griffier maakt een schriftelijk verslag van het verhoor. Dat verslag bevat een samenvatting van uw verhaal. Nadat de griffier het verslag heeft voorgelezen, zal de rechter-commissaris aan u vragen of u het met de inhoud eens bent. Als dat het geval is, verzoekt hij u de verklaring te ondertekenen.
De rechter-commissaris kan u als getuige oproepen om vragen te beantwoorden. U bent volgens de wet verplicht om te komen. Als u bent verhinderd, moet u dat tijdig laten weten.
In zeer uitzonderlijke gevallen kan de rechter-commissaris besluiten u onder ede te horen. Dit gebeurt alleen als u niet op de rechtszitting kunt komen en er wel een beëdigde verklaring nodig is.
Getuige tijdens de zitting
Op de dag van de zitting meldt u zich bij de portier van het gerechtsgebouw. Hij vertelt waar u moet zijn. Meestal moet u even wachten in een wachtruimte of de hal.
Bij binnenkomst in de rechtbank gaat u naar de wachtruimte of de hal. Daar wacht u totdat de bode u ophaalt en meeneemt naar de rechtszaal.
Een bode van de rechtbank haalt u daar op. De bode wijst u ook uw plaats in de zittingszaal.
Iedere getuige wordt apart verhoord. Als er vóór u getuigen aan de beurt zijn, moet u de zittingszaal gedurende die verhoren verlaten.
Het is belangrijk dat u in afwachting van het verhoor beschikbaar blijft. Als u tijdens het wachten vragen hebt, kunt u deze aan de bode stellen.
De rechter legt kort uit hoe het verhoor verloopt en vraagt naar uw naam, geboortedatum, beroep en woonplaats. Soms kan de rechter u vragen naar uw identiteitsbewijs.
De rechter kan vragen wat uw relatie met de partij(en) in de rechtszaak is om na te gaan of u een verschoningsrecht heeft.
De rechter vraagt wat u als getuige heeft gezien en/of gehoord: de feiten, niet uw mening erover. U mag als getuige rustig uw verhaal vertellen.
U hoeft niet bang te zijn als u iets niet zeker weet. Het is normaal dat u zich niet alles precies kunt herinneren. Als u iets niet meer precies weet, dan zegt u dat.
Van een getuige wordt verwacht dat hij meewerkt aan de gang van zaken en een waarheidsgetrouwe verklaring aflegt.
Als het getuigenverhoor is begonnen, zal de rechter u vragen stellen over de verklaring die u eerder bij de politie of de rechter-commissaris hebt afgelegd. Hij wil waarschijnlijk een toelichting op bepaalde punten.
Na het verhoor door de rechter zal de officier van justitie u misschien ook vragen stellen. Daarna is het de beurt aan de advocaat van de verdachte.
Na de rechter kunnen de verdachte, de advocaat en de officier van justitie u vragen stellen. Had u voorafgaand aan de zitting al een getuigenverklaring afgelegd, dan kunnen de rechter en partijen u vragen bepaalde punten toe te lichten.
Officieel heeft de verdachte als laatste het recht u vragen te stellen. Dat geldt ook als hij buiten de zaal is geweest. In de praktijk maken verdachten echter nauwelijks gebruik van die mogelijkheid.
Als u op verzoek van de verdachte of zijn advocaat bent opgeroepen als getuige, getuige à décharge, is de volgorde van de vragenstellers anders.
Heeft u uw verklaring afgelegd, dan mag u de rechtszaal uitgaan of tussen het publiek gaan zitten als het een openbare zitting is.
Getuigen à charge en à décharge
Er zijn twee soorten getuigen: getuigen à charge en getuigen à décharge.
Getuigen à charge zijn getuigen die worden opgeroepen op verzoek van de officier van justitie. Zij hebben in de regel een belastende verklaring voor de verdachte.
De raadsman kan echter ook een getuige à charge doen oproepen om deze kritisch te ondervragen, bijvoorbeeld de politieagent die heeft opgeschreven dat hij heeft gezien dat de verdachte ‘het heeft gedaan’.
De verdachte en zijn advocaat kunnen ook getuigen laten oproepen. Dit zijn de getuigen à décharge.
Uw rechten als getuige
Als voorbereiding op het getuigen kunt u vragen stellen aan de officier van justitie of de rechter. De rechter beslist uiteindelijk over de vragen die u stelt.
U of uw advocaat mag vragen of:
- de zitting achter gesloten deuren kan plaatsvinden;
- de verdachte niet in de rechtszaal is als u uw verklaring aflegt;
- u bij een rechtbank in uw buurt de verklaring mag afleggen als de locatie in de oproep ver weg is;
- uw advocaat aanwezig mag zijn als u getuigt;
- er een tolk aanwezig is als u de Nederlandse taal niet voldoende begrijpt;
- u niet hoeft te komen of niet tijdens de zitting hoeft te getuigen omdat u kwetsbaar bent, uw gezondheid ernstig in gevaar kan komen of u een persoonlijke reden heeft;
- u anoniem mag getuigen als de rechter-commissaris u heeft aangemerkt als bedreigde getuige;
- u iemand mag meenemen als u gaat getuigen.
Een advocaat of begeleider meenemen
Als u moet getuigen, kunt u iemand meenemen naar de rechtszitting.
Als u getuigt, mag uw advocaat erbij zijn. U kunt ook vragen of u iemand mag meenemen als u gaat getuigen.
Een tolk
Als u de Nederlandse taal niet of niet voldoende beheerst, kunt u de rechter-commissaris vragen om een tolk.
U kunt aan de officier van justitie vragen daarvoor te zorgen. Als er op de zitting geen tolk aanwezig is, zal de rechter de officier van justitie bevelen alsnog voor een tolk te zorgen.
Begrijpt u de Nederlandse taal niet voldoende? Vraag dan tijdig om een tolk die erbij is als u getuigt. De partij die u als getuige heeft opgeroepen, moet daarvoor zorgen.
Een andere rechtbank vragen
Woont u ver weg van de plaats waar u moet getuigen? U kunt vragen of u uw getuigenverklaring mag afleggen bij een rechtbank bij u in de buurt.
U kunt dit vragen aan de persoon die u heeft gevraagd om te getuigen. De rechter beslist over uw verzoek.
De verdachte niet in de zaal
Als u niet wilt dat tijdens uw verhoor de verdachte in de zaal zit, kunt u dat aan de officier van justitie vertellen. Hij vraagt dan aan de rechter de verdachte te laten verwijderen voor de duur van uw verhoor.
Tijdens de zitting kunt u dit zelf ook aan de rechter vragen. De rechter kan dit weigeren.
Als de rechter uw verzoek goed vindt, heeft hij wel de plicht om de verdachte achteraf op de hoogte te brengen van wat u als getuige hebt gezegd.
Een openbare of besloten zitting
In principe zijn rechtszittingen openbaar. Alle personen van 12 jaar en ouder mogen het strafproces bijwonen, ook journalisten.
In uitzonderingsgevallen kan de rechter besluiten een zaak achter gesloten deuren te behandelen. Publiek en pers mogen er dan niet bij zijn.
Zaken tegen verdachten die jonger zijn dan achttien jaar, worden in principe altijd achter gesloten deuren behandeld.
Als getuige kunt u de rechter vragen een zaak achter gesloten deuren te behandelen. Als u dat wilt, kunt u dat van tevoren aan de officier van justitie vertellen. De rechter bepaalt of hij uw verzoek honoreert of niet.
Bedreigde getuigen
Soms worden getuigen ernstig bedreigd. Voor hen is er een bijzondere procedure.
Die procedure geldt alleen als de verdachte uw identiteit niet kent en als het gaat om ernstige strafbare feiten.
We spreken van een ernstige bedreiging als redelijkerwijs te vrezen valt voor uw leven, uw gezondheid of veiligheid, de ontwrichting van uw gezinsleven of uw sociaal-economische bestaan.
De bijzondere procedure houdt in dat uw identiteit geheim blijft voor de verdachte en zijn advocaat. Bovendien hoeft u als bedreigde getuige niet op de openbare rechtszitting te verschijnen, maar alleen voor de rechter-commissaris.
Als u als getuige ernstig bent bedreigd, en u wilt uw verklaring anoniem afleggen, moet u dat aan de rechter-commissaris vragen. U kunt u daarbij laten helpen door een advocaat.
Die advocaat mag ook aanwezig zijn bij het verhoor. De rechter-commissaris moet ervoor zorgen dat uit uw verklaring niet blijkt wie u bent.
Getuigen in verschillende soorten zaken
Getuige in een strafzaak
In een onderzoek naar een strafbaar feit krijgt u als getuige de vraag een verklaring af te leggen.
Als u getuige of slachtoffer bent geweest van een strafbaar feit kan u worden gevraagd een getuigenverklaring af te leggen. De rechter die over de zaak beslist, kan deze verklaring gebruiken als informatie.
Andere informatie krijgt de rechter van de officier van justitie, van de verdachte zelf en van eventuele deskundigen en anderen getuigen.
Getuige in een civiele rechtszaak
Een civiele rechtszaak kan bijvoorbeeld gaan over een arbeidsconflict, burenruzie, alimentatie of een conflict over een koopovereenkomst.
Heeft u een oproep gekregen om te getuigen in een civiele rechtszaak? Als getuige legt u een verklaring af over wat u heeft gezien en/of gehoord, de getuigenverklaring.
Let op: heeft u een oproep gekregen om te getuigen en bent u ook partij in de rechtszaak, dan kunnen er andere regels gelden.
Getuige in een bestuursrechtelijke zaak
Een bestuursrechtelijke zaak kan bijvoorbeeld gaan over een vergunning, uitkering, belasting of parkeerboete.
Informant in een familie- en jeugdrechtzaak
In een zitting over een familie- en jeugdrechtzaak kunt u zijn opgeroepen als informant.
Een informant is een persoon van wie de rechter de verklaring belangrijk vindt en die om die reden wordt uitgenodigd voor de zitting. Dit is niet hetzelfde als een getuige.
Wat gebeurt er met uw verklaring?
Het politieonderzoek
Als er een strafbaar feit is gepleegd, kan de politie een onderzoek doen. Zij gaat op zoek naar bewijsmateriaal.
Verklaringen van mensen die iets hebben gezien of gehoord, kunnen waardevol zijn. Deze mensen noemen we getuigen.
Als u iets hebt gezien of gehoord, kan de politie uw medewerking vragen. Ook als u slachtoffer bent, zal de politie u meestal als getuige horen. Datzelfde geldt als u aangifte doet van een strafbaar feit.
Het is belangrijk dat u zoveel mogelijk details vertelt van wat u hebt gezien of gehoord. Daarom vraagt de politie vaak om uw verhaal een paar keer te vertellen. U mag daarvoor gerust de tijd nemen.
De getuigenverklaring bij de politie
De politie schrijft uw verhaal op. Dat noemen we het opnemen van een getuigenverklaring.
Aan het eind van het gesprek vraagt de politie u de verklaring zorgvuldig te lezen. Als u geen op- of aanmerkingen hebt, kunt u de verklaring ondertekenen.
Dit betekent dat u het eens bent met de tekst. Van de verklaring kunt u meestal een kopie krijgen.
U kunt de naam vragen van de politieman of -vrouw die over de zaak gaat. Dat is handig als u later informatie wilt opvragen over de stand van het onderzoek.
Herkenning van een verdachte
Als u de verdachte niet kent, kan de politie u vragen foto’s van mogelijke verdachten te bekijken.
Ook kan zij vragen om naar bepaalde videobeelden te kijken of mee te werken aan het samenstellen van een compositietekening.
Wanneer de vermoedelijke dader is aangehouden, kan de politie vragen of u naar het bureau wilt komen om te kijken of u de verdachte herkent.
Dat gebeurt met behulp van een confrontatiespiegel: dat is een spiegel waardoor maar vanaf één kant kan worden gekeken. U ziet de verdachte wel, maar de verdachte ziet u niet.
Na het afleggen van de verklaring
Soms hoort u na het afleggen van uw verklaring niets meer. Dat hoeft niet te betekenen dat er niets met uw verklaring wordt gedaan.
Het is mogelijk dat de politie het onderzoek niet rond krijgt, omdat het bijvoorbeeld niet is gelukt de verdachte op te sporen, of omdat de politie onvoldoende bewijsmateriaal vindt.
De politie besluit dan de zaak te laten rusten. Dit betekent niet dat de politie u niet gelooft.
De politie gaat er in principe van uit dat uw verhaal waar is, maar soms kan zij het juridische bewijs niet leveren. In dat geval komt er geen rechtszaak.
Als u meer wilt weten over het verloop van het onderzoek, kunt u informeren bij de politieagent die uw verklaring heeft opgenomen.
Vervolg van een strafzaak
Als de politie het onderzoek heeft afgerond en vindt dat er voldoende bewijsmateriaal is, stuurt zij het dossier door naar de officier van justitie.
Op grond van dit dossier bepaalt de officier van justitie of iemand wordt vervolgd.
Bij relatief eenvoudige misdrijven en overtredingen kan de officier van justitie buiten de rechter om zelf maatregelen tegen de verdachte nemen. We noemen dat een strafbeschikking.
De officier van justitie kan ook besluiten dat de rechter naar de zaak moet kijken. In dat geval komt er een rechtszaak.
De rechter beslist dan of de verdachte schuldig is en welke straf hij moet krijgen.
Seponeren, transactie en strafbeschikking
Soms besluit de officier van justitie om van vervolging af te zien: de zaak wordt dan geseponeerd. De officier van justitie neemt dit besluit als er bijvoorbeeld onvoldoende bewijs is.
De officier van justitie kan de verdachte ook een transactie aanbieden. Hij ziet dan af van verdere vervolging als de dader bijvoorbeeld een bepaald bedrag betaalt, of als hij de schade van het slachtoffer vergoedt.
Er zijn ook andere transactievoorwaarden mogelijk. In de afgelopen jaren is de transactie vrijwel verdwenen. Daarvoor in de plaats is gekomen de zogenaamde strafbeschikking.
Wanneer bent u getuige?
Getuige in het vooronderzoek
U kunt op verschillende momenten in een strafzaak getuigen.
In principe gaat u naar een speciaal voor verhoren bedoelde besloten ruimte in de rechtbank, niet naar de rechtszaal zelf.
De rechter-commissaris en ook de advocaat van de verdachte mogen u vragen wat u heeft gezien en/of gehoord.
Het kan zijn dat u daarna ook een oproep krijgt om op de zitting als getuige op te treden.
Getuige tijdens de zitting
Het getuigenverhoor vindt plaats nadat de rechter de verdachte heeft ondervraagd en de officier van justitie de aanklacht heeft voorgelezen.
Allereerst vraagt de rechter naar de naam en het adres van de verdachte. Hij wijst hem erop dat hij het recht heeft om vragen niet te beantwoorden.
Daarna leest de officier van justitie de aanklacht voor. Daarin staat waarvan de verdachte wordt beschuldigd.
Vervolgens stelt de rechter vragen aan de verdachte om er achter te komen of hij vasthoudt aan de verklaringen die hij bij de politie heeft afgelegd.
Daarna volgt het getuigenverhoor. De rechter vraagt uw naam, geboortedatum, beroep en woonplaats.
Ook moet u vertellen of u familie van de verdachte bent. Als dat zo is, hoeft u niet altijd te getuigen, maar het mag wel.
Als familielid kunt u daarna altijd nog weigeren om bepaalde vragen te beantwoorden.
Getuige na de zitting
Het kan zijn dat tijdens de zitting de noodzaak duidelijk wordt om getuigen te horen en u daarna een oproep krijgt.
U legt bij de rechter-commissaris de getuigenverklaring af en daarna is er een nieuwe zitting.
Getuigen in hoger beroep
Het kan zijn dat u pas tijdens het hoger beroep gevraagd wordt te getuigen.
Heeft u eerder in de zaak al getuigd en herinnert u zich niet meer precies wat u toen heeft verklaard? U kunt dit tegen de rechter-commissaris of de rechter zeggen.
Als u bij de rechter-commissaris een verklaring hebt afgelegd, hoeft u in de meeste gevallen niet op de rechtszitting te komen.
Soms vindt de officier van justitie, maar ook de rechter of de raadsman van de verdachte het belangrijk dat u toch op de zitting zelf nog even uw verhaal doet. Hij zal u dan oproepen om op de zitting te verschijnen. U krijgt daarover een brief.
De inrichting van de zittingszaal
Verschillende soorten rechters behandelen strafzaken. De kantonrechter beslist bijvoorbeeld over overtredingen, de politierechter beslist over relatief eenvoudige misdrijven en de kinderrechter over zaken waarbij minderjarigen zijn betrokken.
Al deze rechters zitten alleen. Rechts naast de rechter zit een griffier die een verslag maakt van de zitting. Links van de rechter, aan een aparte tafel, zit de officier van justitie. De verdachte en zijn advocaat zitten tegenover de rechter.
Als het gaat om ernstiger misdrijven of complexe zaken, zijn er drie rechters. We noemen dit de meervoudige kamer van de rechtbank.
De rechter die in het midden zit, is de voorzitter. Links zit de officier van justitie aan een aparte tafel en rechts de griffier. Tegenover de rechters zitten de verdachte en de advocaat.
Bij binnenkomst van de rechter(s) gaat iedereen die in de zaal zit even staan. De rechter voert het woord. De griffier maakt aantekeningen van wat er wordt gezegd.
Gijzeling van een getuige
Als u weigert om bepaalde vragen te beantwoorden, kan de rechter in het uiterste geval bevelen dat u in gijzeling wordt gesteld.
In dat geval kan u maximaal 30 dagen worden vastgehouden. U kunt tegen deze beslissing niet in beroep gaan.
De rechter bepaalt vervolgens een tijdstip waarop u opnieuw wordt gehoord.
Als er geen sprake is van verschoningsrecht en u weigert om een getuigenverklaring af te leggen, dan kan de rechter in het uiterste geval opdracht geven om u als getuige te gijzelen.
De kosten daarvan kunnen voor u zijn.
Minderjarige getuigen
Getuige jonger dan 18 jaar worden bijna nooit tijdens de zitting verhoord. Dit gebeurt alleen op het politiebureau of tijdens het vooronderzoek bij de rechter-commissaris.
Getuigen jonger dan 16 jaar hoeven geen eed of belofte af te leggen. Zij worden wel aangespoord de waarheid te vertellen.
Kosten en vergoeding
Getuigen krijgen de mogelijkheid om eventuele kosten geheel of gedeeltelijk vergoed te krijgen, zoals parkeerkosten, reiskosten en gederfde inkomsten.
Je kunt tijdens het strafproces als getuige worden opgeroepen. Als je bent opgeroepen, heb je waarschijnlijk kosten gemaakt. Bijvoorbeeld reiskosten of kosten omdat je niet kunt werken.
Je hebt recht op een vergoeding van je kosten als je moet getuigen in een strafzaak.
Alles over het terugvragen van de kosten staat in de brief waarmee je bent gevraagd om te getuigen. Op de website van de Rechtspraak vind je het formulier voor het ontvangen van een vergoeding voor je kosten.
U mag een vergoeding vragen voor de tijd die u kwijt bent, reiskosten en eventuele extra noodzakelijke kosten voor het getuigen.
Gebruik hiervoor het declaratieformulier getuigen/deskundigen. Neem voor meer informatie contact op met de rechtbank waar u als getuige bent geweest.
Heeft u als getuige recht op een vergoeding? Als u een getuigenverklaring heeft afgelegd, vraagt de rechter of u hiervoor een vergoeding, schadeloosstelling, wilt ontvangen.
Bent u opgeroepen door een partij in de rechtszaak, dan moet die de vergoeding betalen. Heeft de rechter u opgeroepen, dan heeft u recht op een vergoeding van de Staat.
De rechtbank informeert daar actief over aan het eind van het getuigenverhoor. De rechter vraagt u na afloop van het getuigenverhoor of u een vergoeding wilt.
Geeft u aan geen vergoeding te willen, dan kunt u er later niet op terugkomen.
Een getuigenverklaring voorbereiden
Als voorbereiding op het getuigen kunt u vragen stellen aan de officier van justitie of de rechter. De rechter beslist uiteindelijk over de vragen die u stelt.
Het is belangrijk dat u zoveel mogelijk details vertelt van wat u hebt gezien of gehoord. U mag daarvoor gerust de tijd nemen.
De rechter vraagt wat u als getuige heeft gezien en/of gehoord: de feiten, niet uw mening erover.
Als u iets niet meer precies weet, dan zegt u dat. Het is belangrijk dat u de waarheid vertelt.
Heeft u eerder een getuigenverklaring afgelegd en herinnert u zich niet meer precies wat u toen heeft verklaard? U kunt dit tegen de rechter-commissaris of de rechter zeggen.
Als getuige bent u verplicht om de waarheid te vertellen. Spreekt u met opzet niet de waarheid, dan maakt u zich schuldig aan meineed. Dit is strafbaar.
tags: #gerechtelijke #brief #getuige