Jij eet zeker patat zonder mayonaise?

Een frietje met mayonaise kan prima binnen een gebalanceerd eetpatroon passen, zolang je niet té veel en té vaak friet eet. Het probleem zit niet in de aardappel alleen, maar vooral in de bereidingswijze, de portiegrootte en de saus.

Een kleine portie friet zonder saus bevat gemiddeld 350 à 400 kcal. Met een royale schep mayonaise kan dat oplopen tot 700 kcal of meer, terwijl friet niet bijzonder voedzaam of verzadigend is.

Patat of friet: beide benamingen zijn ingeburgerd

Het is nog altijd het populairste gerecht van Nederland: patat, of friet - afhankelijk van waar je woont. Van restaurant tot pretpark, van strandtent tot cafetaria: geen snack, burger of maaltijd lijkt compleet zonder patat met zout en saus.

Er zijn hele forums over de vraag of je nou patat of friet moet zeggen. Over het algemeen geldt: onder de rivieren heeft men het vaker over friet, boven de rivieren over patat. Volgens ChatGPT klinkt 'friet' overigens ambachtelijker en meer culinair dan ‘patat’.

Hoe vaak eten Nederlanders friet?

Volgens een peiling van tijdschrift Quest eet 41% van de Nederlanders minstens één keer in de week friet. In sommige regio’s, zoals in Oost-Nederland, ligt dit percentage zelfs nog hoger.

62% van de lezers van De Gelderlander onderschrijft namelijk de volgende stelling: "Een frietje elke week hoort erbij." Bijna verwaarloosbaar is het percentage Nederlanders dat niet van patat houdt.

In een kortgeleden gehouden poll van omroep EO gaf 4% van de stemmers te kennen: “Ik houd helemaal niet van patat.” Eerder produceerde tijdschrift Quest een iets hoger percentage. Volgens dat tijdschrift eet 7% van de Nederlanders nooit patat.

Welke friet is het populairst?

Fastfoodfrietjes zijn in opmars. Voor 44% van de Nederlanders zijn die dunne frietjes van 7-9 millimeter favoriet.

Dikkere snijmaten vanaf 10 millimeter, inclusief ons typisch Nederlandse formaat, winnen maar nipt meer met 46%. 6% verkiest friet in andere vormen, zoals gekrulde patatjes.

Sowieso zijn alternatieve frietvormen gestaag in opmars. Sommige eigentijdse eetformules serveren ribbelfriet (ook wel kronkelfriet genoemd) of wafelfrietjes.

Eerder schreef Food Inspiration al dat patat-friet met aardappelschil in een deel van de markt de norm aan het worden is.

Welke saus hoort bij friet?

Weekblad Quest vroeg aan hun lezers welke saus favoriet is bij een portie friet. 31% van hun lezers koos voor mayo of fritessaus.

17% voor speciaal. Het overgrote deel ging bij speciaal voor de combinatie mayo/fritessaus, curryketchup en gesnipperde uitjes. 17% van de ondervraagden koos voor ketchup bij de friet.

Runners-up zijn truffelmayo, kaassauzen, stoofsauzen, veganaise en guacamole. Ook de consumptie van extra scherpe sauzen en mayonaises met additionele smaken groeit.

Bij loaded fries zijn rendang en andere oosterse stooftoppings onverminderd groeiend.

Voedingswaarde van veelgebruikte frietsauzen

De meeste sauzen zijn een mengsel van olie, suiker, zout en smaakmakers. Ze voegen weinig voedingswaarde toe, maar wel veel vet en calorieën.

Toch is niet elke saus even 'slecht', want er zijn flinke verschillen tussen bijvoorbeeld mayonaise, ketchup en satésaus.

Een saus scoort ongezond als hij veel verzadigd vet bevat, zoals mayonaise en joppiesaus, veel toegevoegde suikers heeft, zoals ketchup en curry, of extreem zout is, zoals satésaus.

De combinatie van vet, zout en suiker triggert het beloningssysteem in je hersenen, waardoor je sneller meer eet dan je dacht en dus in no time veel te veel calorieën naar binnen werkt.

Welke saus is het zwaarst?

De vetste van allemaal? Truffelmayonaise. Luxe van naam, maar qua voedingswaarde gewoon mayonaise in een duur jasje.

Met zo’n 370 calorieën en 36 gram vet per royale schep is het de onbetwiste nummer één in deze vetlijst. Gewone mayonaise volgt op de voet, iets minder chic maar net zo calorierijk.

Ook joppiesaus en satésaus zijn geen heiligen: iets minder vet, maar nog steeds bomvol calorieën en zout.

En dan lijkt chilisaus misschien een lichtere keuze, maar vergis je niet: zonder vet ja, maar met zoveel suiker dat je ongemerkt meerdere suikerklontjes naar binnen lepelt.

Aan de lichtere kant van het spectrum vinden we ketchup, curry, mosterd en sriracha. Die leveren minder vet en minder calorieën, al zitten ketchup en curry dan weer aan de zoete kant.

Mosterd en sriracha springen eruit als de smaakvolle, relatief verantwoorde keuzes: pittig, laag in vet en suiker, en met veel karakter per hap.

Hoeveel calorieën bevat patat met mayonaise?

Een frietje op z’n tijd mag best. Maar zodra je er een saus bij neemt, verandert dat onschuldige bakje goudgele geluk razendsnel in een caloriebom.

Want hoewel saus 'het gerecht' vaak maakt, zorgt het ook voor een groot verschil in vet, suiker en calorieën. Waar een portie friet al snel 400 calorieën bevat, kan de saus daar zomaar nog 300 bovenop gooien.

Met andere woorden: de klodder naast je friet is bijna nog ongezonder dan de friet zelf.

Een kleine zak patat van 150 gram (zonder zout) met 25 gram mayonaise bevat:

• Energie: 560 kilocalorieën (kcal)
• Vet: 40 gram
• Verzadigd vet: 7,4 gram
• Koolhydraten: 42,9 gram
• Vezels: 4,8 gram
• Eiwit: 4,9 gram
• Zout: 0,3 gram

Friet staat naast de Schijf van Vijf en is een weekkeuze. Als je gezond en gevarieerd eet, is het geen probleem om af en toe een frietje te eten.

Het gaat erom dat je friet niet té veel en té vaak eet. Het gaat om de juiste balans.

Is friet gezonder als maaltijd of als snack?

Je kunt af en toe patat eten tijdens de avondmaaltijd, in plaats van bijvoorbeeld gekookte aardappelen. Dat is beter dan wanneer je de friet tussendoor extra eet als snack.

Het beste is om aardappelen gekookt te eten, omdat aardappelen door het frituren veel vet opzuigen.

Eten en drinken geeft je de energie die je lichaam nodig heeft om te kunnen functioneren en te bewegen. Je blijft op gewicht als er balans is tussen de hoeveelheid energie uit je eten en drinken en de hoeveelheid energie die je lichaam verbruikt.

Het maakt niet uit hoe laat je eet, het gaat erom hoeveel je gedurende de dag eet. Iedereen heeft een persoonlijke caloriebehoefte per dag om op hetzelfde gewicht te blijven.

Als je structureel onder je persoonlijke caloriebehoefte zit val je af, als je daar structureel boven zit kom je aan. Dit principe is de rode draad als het gaat om afvallen en aankomen.

Zo maak je friet een stuk gezonder

1. Kies voor oven- of airfryerfriet

De bereidingswijze bepaalt het grootste deel van het vetgehalte. Airfryerfriet bevat tot 60 à 70% minder vet dan klassieke frituurfriet, omdat er nauwelijks olie aan te pas komt.

Ovenfriet is een goed alternatief, al moet je daar soms een klein beetje olie aan toevoegen voor extra knapperigheid. Extra tip: verwarm de airfryer goed voor en schud halverwege even om, want dan worden ze goudbruin zonder extra olie.

De grootste concurrent van de horecafriet is vanzelfsprekend de supermarktpatat. De aloude frituurpan thuis is zo’n beetje afgedankt.

Minder dan 20% van de huishoudens heeft hem nog staan. Nederland stapte massaal over op ovens met snel roterende hete lucht.

De Airfryer en zijn soortgenoten zijn inmiddels present in zeker zes op de tien Nederlandse huishoudens.

2. Let op met zoeteaardappelfriet

En hoe zit het met zoete aardappelfriet? Deze frietjes lijken gezonder, maar het verschil is klein.

Het bevat iets meer vezels en vitamine A dan gewone friet, maar qua vet en calorieën scheelt het nauwelijks. Beide worden immers in olie bereid.

Kies je voor de airfryer, dan haal je er wél wat winst uit: minder vet, meer voedingswaarde. Maar vergeet niet: ook zoete aardappelfriet blijft uiteindelijk gewoon een snack.

3. Beperk de portie saus

Een standaard horecaportie saus is vaak 50 à 70 gram, goed voor 200 tot 350 kcal extra. Terwijl één eetlepel (ongeveer 20 gram) meestal meer dan genoeg is voor de smaak.

Extra tip: schep saus naast je friet, niet erbovenop, want dan dip je bewuster. Gebruik een klein bakje of lepeltje, dat beperkt vanzelf je portie.

Of meng de saus met yoghurt of kwark voor een lichtere, romige variant.

4. Kies een lichtere saus

Je hoeft geen smaak op te offeren om calorieën te besparen. Ketchup, curry en mosterd zijn een stuk lichter dan mayonaise of joppiesaus.

Verder heb je tegenwoordig ook gezondere varianten op mayonaise, maar check altijd goed de ingrediëntenlijst.

Of ga eens voor yoghurtdressing (bijvoorbeeld met citroen, knoflook of dille), die bevat gemiddeld vier keer minder vet dan mayonaise.

Ook sriracha of pikante mosterd geven veel smaak met weinig calorieën, doordat ze pittig zijn heb je er namelijk minder van nodig.

5. Maak zelf saus

Zelfgemaakte saus heeft twee voordelen: je bepaalt wat erin zit en je kunt de smaak aanpassen aan je zin.

• Yoghurt-knoflooksaus maak je met Griekse yoghurt, knoflook, citroensap en peper
• “Mayo light” maak je met half mayonaise en half yoghurt of kwark
• Spicy yoghurt maak je met yoghurt en sriracha of chilipoeder
• Gezonde satésaus maak je met 100% pindakaas, kokosmelk light, sojasaus en een beetje limoen

6. Gebruik kruiden in plaats van saus

Smaak hoeft niet altijd uit saus te komen. Kruiden en specerijen kunnen je friet nét zo spannend maken.

Strooi eens wat paprikapoeder of gerookte paprika voor een BBQ-achtige smaak over je friet. Of ga voor cajunkruiden of knoflookpoeder voor extra pit.

Je hebt tegenwoordig ook truffelzout, rozemarijn of Parmezaanse kaas voor een luxe twist. Tot slot kan verse peterselie of bieslook voor een frisse, lichte touch zorgen.

Zo voeg je veel smaak toe, maar nauwelijks calorieën of vet.

7. Combineer friet met andere voedingsmiddelen

Een frietje past prima in een gezond eetpatroon als het geen dagelijks ritueel wordt. Eet er een salade, groente of stuk kip bij voor wat balans.

Drink water of fris zonder suiker in plaats van frisdrank. En geniet bewust, want één portie friet met aandacht eten is gezonder dan gedachteloos graaien.

Alternatieven voor patat van aardappel

Patat van aardappel is overheerlijk, maar er zijn nog zoveel meer mogelijkheden om van een lekker frietje te genieten.

Groentepatat

Groenten worden heerlijk krokant aan de buitenkant en romig-zacht van binnen wanneer u ze in de oven roostert. Met wat olijfolie en eventueel peper, zout en kruiden naar smaak.

U kunt er onder andere knolselderij of pastinaak voor gebruiken. We bespreken de mogelijkheden op groente-gebied en overige opties om patatjes mee te maken.

Zoete aardappel

Deze variant heeft u vast weleens voorbij zien komen. Van zoete aardappel is niet iedereen meteen helemaal weg, maar grote kans dat dat wel zo is in het geval van frietjes.

Ze hebben veel weg van aardappelfrietjes, maar hebben een eigen, unieke smaak. U kunt ze met of zonder schil bereiden in de oven of frituurpan.

Auberginefrietjes

Met aubergine zijn heerlijke frietjes te maken. Sandra Ysbrandy maakt ze graag met een couscoussalade en yoghurtsaus erbij.

Courgette

Ook een courgette kunt u in de vorm van patat snijden en in de oven roosteren. Zeker met een laagje van panko (een soort paneermeel) zijn ze niet te versmaden.

Wortelpatat

Door de stevige structuur van wortel, leent die zich uitstekend om frietjes mee te maken. Door het roosteren in de oven komt de subtiele, zoete smaak naar voren.

Minder calorieën, maar vol met vitaminen.

Pastinaak

Pastinaak is familie van de wortel, maar nog net wat zoeter. Wanneer u pastinaakpatat roostert, krijgt het een heerlijk goudgele kleur en is het qua uiterlijk bijna niet van aardappelfrietjes te onderscheiden.

Ui

Met ui zijn heerlijke uienringen te maken. Meestal worden ze in een gepaneerd laagje gefrituurd, maar u kunt ze ook in de oven bereiden, als u ze extra gezond wilt houden.

Knolselderij

Snijd een knolselderij in reepjes en haal die door een schaal met olie en kruiden naar smaak. Bak ze in de oven tot ze gaar zijn en draai ze halverwege om, zodat ze aan alle kanten goed bruin worden.

Avocado

Rijpe avocado’s, die nog een beetje stevig zijn, lenen zich uitstekend voor het maken van patatjes.

Haal ze door een mengsel van bloem met zout, vervolgens door een schaaltje met geklutste eieren en tenslotte door panko, zodat ze een mooi laagje krijgen en rooster ze goudgeel in de oven.

Polenta

Nadat u de polenta (gemaakt van mailsmeel) heeft bereid, laat u het in de koelkast uitharden. Vervolgens kunt u er patat van snijden en goudbruin frituren of in de oven bakken.

Peer- en appelfrietjes

Ook met fruit kunt u frietjes maken. Robèrt van Beckhoven maakt ze met peer en appel en hij serveert ze met mayonaise van mango.

Zoete friet en andere nieuwe varianten

Zoete friet is nog altijd in opmars, zeker in restaurants. Strikt genomen is zoete friet geen 'patates frites'.

Zoete friet wordt immers helemaal niet gemaakt van aardappel, maar van bataat, zoete aardappel. De bataat behoort tot een andere familie van de knolgewassen.

Hoewel een niche, staan pastinaakfrietjes ook her en der in betere restaurants op het menu. Op bescheiden schaal steekt cassavefriet (wortelknol) weer de kop op.

Dertig jaar geleden leek cassavefriet een trend te worden, maar het bleef bij een korte hype in onder meer Mexicaanse restaurants. Cassave heeft een stevigere bite dan reguliere patat.

Extra crunch is tegenwoordig een pré. Mede hierom (en vanwege delivery) zit er steeds vaker een zetmeelcoating om frietjes.

tags: #jij #eet #zeker #patat #zonder #mayonaisse